Τι κρύβεται κάτω από την Πέτρα της Λέσβου
Τι κρύβεται κάτω από την Πέτρα της Λέσβου – Οι επιστήμονες εντόπισαν δύο «καυτούς» στόχους για γεωτρήσεις
Νέα επιστημονική έρευνα «ακτινογράφησε» το υπέδαφος της Πέτρας και της Στύψης – 1.004 ειδικοί καταγραφείς, 26,5 χιλιόμετρα σεισμικών γραμμών και δύο ζώνες που ξεχωρίζουν για μελλοντική γεωθερμική έρευνα
Κάτω από το γνώριμο τοπίο της Πέτρας και της Στύψης βρίσκεται ένα πολύ πιο σύνθετο γεωλογικό σύστημα απ’ όσο αποκαλύπτει η επιφάνεια. Ρήγματα, ηφαιστειακά πετρώματα και βαθιές ζώνες θραύσεων φαίνεται ότι δημιουργούν φυσικούς «διαδρόμους» μέσα από τους οποίους μπορούν να κυκλοφορούν θερμά γεωθερμικά ρευστά.
Μια νέα επιστημονική μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο διεθνές περιοδικό Geothermics, επιχειρεί μία από τις λεπτομερέστερες μέχρι σήμερα απεικονίσεις του γεωθερμικού συστήματος της περιοχής της Πέτρας στη Λέσβο.
Και το βασικό συμπέρασμα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: οι ερευνητές εντοπίζουν δύο περιοχές που θεωρούνται οι πλέον υποσχόμενοι στόχοι για μελλοντικές γεωθερμικές γεωτρήσεις.
Μια «ακτινογραφία» 26,5 χιλιομέτρων
Η επιτόπια έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο του 2024 και διήρκεσε δέκα ημέρες.
Οι επιστήμονες ανέπτυξαν στην περιοχή 1.004 αυτόνομους σεισμικούς καταγραφείς και δημιούργησαν τέσσερις σεισμικές γραμμές, συνολικού μήκους 26,5 χιλιομέτρων.
Για την παραγωγή των σεισμικών κυμάτων χρησιμοποιήθηκε ειδικό φορτηγό δόνησης βάρους 17 τόνων, ενώ οι θέσεις των οργάνων προσδιορίστηκαν με διαφορικό GPS μεγάλης ακρίβειας. Οι σεισμικές μετρήσεις συνδυάστηκαν με βαρυτικές και μαγνητικές παρατηρήσεις, ώστε οι ερευνητές να αποκτήσουν όσο το δυνατόν καθαρότερη εικόνα του υπεδάφους.
Ουσιαστικά, οι επιστήμονες προσπάθησαν να κάνουν στο υπέδαφος της Πέτρας αυτό που κάνει μια ιατρική τομογραφία στο ανθρώπινο σώμα: να δουν δομές που δεν είναι ορατές από την επιφάνεια.
Και αυτό που εμφανίστηκε ήταν μια βαθιά γεωλογική «λεκάνη», η οποία ελέγχεται από μεγάλα συστήματα ρηγμάτων.
Η λεκάνη της Πέτρας φτάνει σε βάθος έως και 1,6 χιλιομέτρων
Η νέα γεωφυσική απεικόνιση δείχνει ότι η μορφολογική ταπείνωση της Πέτρας δεν αποτελεί απλώς χαρακτηριστικό του σημερινού ανάγλυφου.
Συνεχίζεται βαθιά κάτω από την επιφάνεια.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η βάση της λεγόμενης «Petra depression» εντοπίζεται περίπου στα 1,3 έως 1,6 χιλιόμετρα βάθος.
Το εσωτερικό της αποτελείται από ηφαιστειακούς σχηματισμούς μικρότερης πυκνότητας και μικρότερης σεισμικής ταχύτητας, ενώ στα όριά της εμφανίζονται παλαιότερα και πυκνότερα ηφαιστειακά πετρώματα.
Το σημαντικό όμως δεν είναι απλώς το σχήμα αυτής της υπόγειας λεκάνης.
Είναι τα ρήγματα που την περιβάλλουν.
Τα δύο σημεία που ξεχώρισαν
Η συνδυασμένη ανάλυση των δεδομένων ανέδειξε δύο μεγάλες ζώνες με ιδιαίτερο γεωθερμικό ενδιαφέρον.
Η πρώτη βρίσκεται στο νότιο όριο της λεκάνης της Πέτρας, κοντά στη μεγάλη Ζώνη Ρήγματος της Στύψης – Stypsi Fault Zone.
Η δεύτερη βρίσκεται στο βόρειο όριο, και συνδέεται με το ρήγμα Ραχώνα – Rachonas Fault.
Στα σημεία αυτά οι επιστήμονες καταγράφουν έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα συνδυασμό: μεγάλα ρήγματα συμπίπτουν με περιοχές χαμηλότερης σεισμικής ταχύτητας και χαμηλότερης πυκνότητας.
Αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη ισχυρού κατακερματισμού των πετρωμάτων, υδροθερμικής εξαλλοίωσης και πιθανής κυκλοφορίας ρευστών.
Για τον λόγο αυτό, οι δύο περιοχές χαρακτηρίζονται στη μελέτη ως οι πλέον υποσχόμενοι στόχοι για μελλοντικές γεωθερμικές γεωτρήσεις.
Γιατί τα ρήγματα είναι τόσο σημαντικά
Στη γεωθερμία δεν αρκεί απλώς να υπάρχει υψηλή θερμοκρασία βαθιά μέσα στη γη.
Χρειάζεται να υπάρχει και ένας μηχανισμός μέσω του οποίου το νερό και τα θερμά ρευστά θα μπορούν να κυκλοφορούν μέσα στα πετρώματα.
Εδώ ακριβώς αποκτούν ιδιαίτερη σημασία τα ρήγματα.
Οι ρωγμές και οι ζώνες κατακερματισμού μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί «σωλήνες», επιτρέποντας στα ρευστά να κινούνται από μεγαλύτερα βάθη προς υψηλότερα επίπεδα.
Η νέα έρευνα δείχνει ότι η γεωθερμική κυκλοφορία στην περιοχή της Πέτρας φαίνεται να συνδέεται στενά με αυτό το περίπλοκο δίκτυο ρηγμάτων και μικρότερων θραύσεων.
Η παλιά γεώτρηση της Στύψης και οι 84 βαθμοί
Η περιοχή δεν εξετάζεται για πρώτη φορά.
Το 2008 είχε πραγματοποιηθεί ερευνητική γεώτρηση κοντά στη Στύψη, γνωστή ως Σ-1, η οποία έφτασε περίπου σε βάθος 1,4 χιλιομέτρων.
Στον πυθμένα της καταγράφηκε θερμοκρασία περίπου 84 βαθμών Κελσίου.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη γεώτρηση δεν συνάντησε παραγωγική κυκλοφορία θερμού νερού.
Και ακριβώς αυτό το γεγονός δείχνει γιατί η νέα έρευνα έχει σημασία.
Το πρόβλημα ενδεχομένως δεν ήταν ότι δεν υπήρχε θερμότητα. Ήταν ότι η γεώτρηση δεν πέτυχε το κατάλληλο δίκτυο ρηγμάτων μέσα από το οποίο κυκλοφορούν τα γεωθερμικά ρευστά.
Η νέα γεωφυσική χαρτογράφηση επιχειρεί πλέον να περιορίσει αυτή την αβεβαιότητα και να δείξει πολύ πιο συγκεκριμένα πού βρίσκονται οι κατάλληλες γεωλογικές δομές πριν γίνει μια νέα, ιδιαίτερα δαπανηρή γεώτρηση.
Οι θερμοκρασίες 110 έως 217 βαθμών – Τι πραγματικά σημαίνουν
Η επιστημονική εργασία παραπέμπει επίσης σε παλαιότερες γεωθερμομετρικές έρευνες για τη Λέσβο, οι οποίες έχουν εκτιμήσει ότι οι θερμοκρασίες ενός βαθύτερου γεωθερμικού ταμιευτήρα μπορεί να βρίσκονται μεταξύ περίπου 110 και 217 βαθμών Κελσίου.
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Οι 217 βαθμοί δεν αποτελούν θερμοκρασία που μετρήθηκε από τη νέα έρευνα κάτω από την Πέτρα.
Πρόκειται για παλαιότερες επιστημονικές εκτιμήσεις θερμοκρασίας ταμιευτήρα, τις οποίες χρησιμοποιούν οι συγγραφείς για να περιγράψουν το ευρύτερο γεωθερμικό δυναμικό της Λέσβου.
Η ίδια η νέα εργασία επικεντρώνεται κυρίως στη γεωλογική δομή, στα ρήγματα και στις πιθανές διαδρομές των γεωθερμικών ρευστών.
Ένα υπόγειο σύστημα που συνδέεται με την ηφαιστειακή ιστορία της Λέσβου
Η ύπαρξη γεωθερμικού ενδιαφέροντος στη Λέσβο κάθε άλλο παρά τυχαία είναι.
Το νησί διαθέτει έντονη ηφαιστειακή ιστορία, θερμές πηγές και ένα σύνθετο δίκτυο μεγάλων ρηγμάτων.
Η περιοχή Πέτρας–Στύψης αποτελεί τμήμα αυτού του γεωλογικού παζλ.
Οι ερευνητές ερμηνεύουν μάλιστα τη βαθιά λεκάνη της Πέτρας ως μια μικρή τεκτονική λεκάνη τύπου pull-apart, που δημιουργήθηκε από την κίνηση και αλληλεπίδραση μεγάλων ρηγμάτων.
Αυτή ακριβώς η έντονη τεκτονική διάρρηξη δημιουργεί τις προϋποθέσεις για βαθιά κυκλοφορία νερού και γεωθερμικών ρευστών.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τη Λέσβο
Η νέα μελέτη δεν σημαίνει ότι αύριο ξεκινά η αξιοποίηση γεωθερμικού πεδίου στην Πέτρα.
Ούτε αποδεικνύει από μόνη της ότι στις δύο συγκεκριμένες περιοχές υπάρχει εμπορικά εκμεταλλεύσιμο γεωθερμικό κοίτασμα.
Οι ίδιοι οι επιστήμονες είναι σαφείς: οι ερμηνείες σε μεγάλο βάθος παραμένουν έμμεσες, καθώς δεν υπάρχουν ακόμη βαθιές γεωτρήσεις στα συγκεκριμένα σημεία που να επιβεβαιώνουν άμεσα τι ακριβώς συμβαίνει.
Γι' αυτό και προτείνουν περαιτέρω έρευνα, περισσότερο λεπτομερή γεωφυσική μοντελοποίηση και, ιδανικά, τρισδιάστατη σεισμική έρευνα πριν από την επιλογή των βέλτιστων θέσεων γεώτρησης.
Ωστόσο, η σημασία της νέας εργασίας είναι μεγάλη.
Για πρώτη φορά το υπέδαφος της περιοχής αποτυπώνεται με τέτοια λεπτομέρεια ώστε δύο συγκεκριμένες ζώνες να ξεχωρίζουν ως οι καλύτεροι υποψήφιοι στόχοι για την επόμενη φάση της γεωθερμικής έρευνας.
Κάτω λοιπόν από την Πέτρα δεν υπάρχει απλώς ένα θερμό υπέδαφος.
Υπάρχει ένα πολύπλοκο δίκτυο ρηγμάτων, ηφαιστειακών σχηματισμών και πιθανών διαδρομών θερμών ρευστών, το οποίο οι επιστήμονες αρχίζουν πλέον να βλέπουν με πολύ μεγαλύτερη καθαρότητα.
Και το επόμενο κρίσιμο βήμα, εφόσον αποφασιστεί να συνεχιστεί η έρευνα, θα είναι εκείνο που μπορεί να δώσει την οριστική απάντηση:
η γεώτρηση.
