Λέσβος: Ένα υβριδικό ενεργειακό έργο-μαμούθ και το ερώτημα της αντοχής του τόπου
Μια νέα, γιγαντιαία επένδυση στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα των ορίων που αντέχει το φυσικό και κοινωνικό τοπίο της Λέσβου. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) υβριδικού σταθμού φωτοβολταϊκών με σύστημα αποθήκευσης ενέργειας, η οποία βρίσκεται αυτές τις ημέρες σε δημόσια διαβούλευση έως τις 26 Ιανουαρίου.
Το επιχειρηματικό σχέδιο αφορά τέσσερις περιοχές: τις «Σκάλες», σε απόσταση περίπου 1,6 χιλιομέτρων νοτιοανατολικά του Μανταμάδου, τη «Λάκκα», 2,5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Σκάλας Ερεσού, καθώς και τις περιοχές «Κατερίνες» και «Λινόχωμα». Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η περιοχή «Λάκκα», καθώς πρόκειται για πλαγιά ακριβώς δίπλα στη μικρή παραλία του Προφήτη Ηλία, έναν τόπο με έντονη πολιτιστική και θρησκευτική φόρτιση, που συγκεντρώνει πλήθος επισκεπτών και προσκυνητών, ειδικά κατά τους θερινούς μήνες.
Ένα έργο μεγέθους που αλλάζει την κλίμακα
Φορέας υλοποίησης του έργου είναι η DIREEN Α.Ε., με τον σχεδιασμό να προβλέπει την εγκατάσταση 47.616 φωτοβολταϊκών πλαισίων ισχύος 630W το καθένα, της Jinko Solar. Το σύστημα θα πλαισιώνεται από 150 μετατροπείς και επτά μετασχηματιστές ανύψωσης Χαμηλής/Μέσης Τάσης της Huawei.
Η συνολική ισχύς του έργου φτάνει τα 30 MW, ενώ το συνολικό εμβαδό των περιοχών ενδιαφέροντος ξεπερνά τα 1,5 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα. Η προτεινόμενη περίφραξη καλύπτει περισσότερα από 376.000 τ.μ., μετατρέποντας εκτεταμένες εκτάσεις σε βιομηχανικού τύπου ενεργειακές ζώνες.
Υποδομές, δρόμοι και μπαταρίες
Η ΜΠΕ περιγράφει μια εκτενή αλληλουχία παρεμβάσεων στο χωρικό πεδίο: κατασκευή κτιρίου Κέντρου Ελέγχου, συστήματα τηλεπαρακολούθησης και τηλεελέγχου, πλατείες εγκατάστασης κοντέινερ για συσσωρευτές και μετατροπείς, δίκτυο Μέσης Τάσης κατά μήκος δρόμων και υποστηρικτικών δομών, καθώς και διάνοιξη νέων οδών όπου απαιτείται. Η διασύνδεση του έργου με τον υφιστάμενο ΑΣΠ Λέσβου προβλέπεται μέσω υπόγειας γραμμής Μέσης Τάσης.
Περιβαλλοντικές ενστάσεις και σιωπές
Έργα αυτού του μεγέθους προϋποθέτουν εκχέρσωση και αποψίλωση της περιοχής εγκατάστασης, με άμεσο κίνδυνο επιτάχυνσης της ερημοποίησης. Οι εκτεταμένες φωτοβολταϊκές επιφάνειες επηρεάζουν το μικροκλίμα, μεταβάλλοντας θερμοκρασία, υγρασία, σκίαση και τελικά τη φέρουσα ικανότητα των τοπικών οικοσυστημάτων.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εγκατάσταση μεγάλων συστοιχιών μπαταριών λιθίου. Παρά το γνωστό ρίσκο πυρκαγιάς ή έκρηξης από εξωγενείς παράγοντες, η ΜΠΕ δεν περιλαμβάνει σαφή ανάλυση για τις επιπτώσεις ενός τέτοιου σεναρίου, ούτε για τη διαχείρισή του σε ένα νησιωτικό, ορεινό περιβάλλον.
Ενέργεια για ποιον;
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, αφορά τον χαρακτήρα του έργου. Η Λέσβος, ως μη διασυνδεδεμένο νησί, μπορεί να «σηκώσει» συνολικά 14,4 MW φωτοβολταϊκών – σήμερα διαθέτει ήδη 8,8 MW. Για να υλοποιηθεί ένα έργο ισχύος 30 MW απαιτείται η ηλεκτρική διασύνδεση με το ηπειρωτικό δίκτυο, ώστε να ανοίξει νέος ηλεκτρικός χώρος.
Τα 30 MW των φωτοβολταϊκών έρχονται να προστεθούν στα 306 MW αιολικών σταθμών που σχεδιάζονται στη δυτική Λέσβο, με 153 ανεμογεννήτριες. Όλα αυτά σε ένα νησί όπου το ιστορικό φορτίο αιχμής, ακόμη και σε ακραίες συνθήκες καύσωνα, δεν έχει ξεπεράσει ποτέ τα 70 MW.
Η αναντιστοιχία είναι προφανής. Το έργο δεν σχεδιάζεται για να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες της Λέσβου, αλλά για να παράγει υπερπλεόνασμα ενέργειας με εξαγωγικό προσανατολισμό. Και αυτό, σύμφωνα με τους επικριτές του, επιβεβαιώνει για ακόμη μία φορά ότι η διασύνδεση με το ηπειρωτικό δίκτυο δεν αποτελεί απλώς ενεργειακή αναβάθμιση του νησιού, αλλά μοχλό για την εγκατάσταση έργων μεγάλης κλίμακας, με περιορισμένο τοπικό όφελος και δυσανάλογο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Το δίλημμα, τελικά, δεν είναι αν η πράσινη ενέργεια είναι αναγκαία. Είναι αν μπορεί – και αν πρέπει – να εγκαθίσταται χωρίς όρια, σε βάρος τοπίων, πολιτιστικής μνήμης και της ίδιας της ανθεκτικότητας του τόπου.
Η ενημέρωση και η τεκμηριωμένη κριτική για το έργο προέρχονται από την Κίνηση για Ελεύθερα Βουνά στη Λέσβο, η οποία παρακολουθεί συστηματικά τις εξελίξεις γύρω από τα μεγάλα ενεργειακά έργα στο νησί και παρεμβαίνει δημόσια στη διαδικασία διαβούλευσης, αναδεικνύοντας τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και χωρικές τους επιπτώσεις.
