Στη Λέσβο ένα από τα πέντε ζωντανά εργαστήρια της ΕΕ για την αναγέννηση του εδάφους – το έργο GOV4ALL ορίζει νέα πορεία βιωσιμότητας και καινοτομίας

Στην καρδιά της Μεσογείου και πιο συγκεκριμένα στη Λέσβο, ξεκινά μια πρωτοβουλία που αποδεικνύεται κομβική για το μέλλον της αγροτικής ανάπτυξης:  δημιουργείται ένα από τα πέντε ζωντανά εργαστήρια (Living Labs) του ευρωπαϊκού προγράμματος GOV4ALL, στο πλαίσιο της Αποστολής Εδάφους (Soil Mission) της ΕΕ. Στόχος; Η αναγέννηση του εδάφους, η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και η προστασία της αγροτικής παραγωγής από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Τι είναι το GOV4ALL

Το GOV4ALL (Governance and business models for living labs: Rural regeneration hubs for tackling soil health challenges in the Mediterranean region) είναι έργο διάρκειας 4,5 ετών, χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα Horizon Europe της ΕΕ. 

Συντονίζεται από την εταιρεία SAE Innova και ένα δίκτυο 36 εταίρων από 6 ευρωπαϊκές χώρες: Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Αυστρία, Ολλανδία και Ελβετία. 

Οι βασικοί άξονες του GOV4ALL:

• Εγκαθίδρυση πέντε Living Labs στην περιοχή της Μεσογείου (δύο στην Ελλάδα, δύο στην Ισπανία και ένα στη Γαλλία) ως κόμβοι αγρο-καινοτομίας. 

• Ανάπτυξη καινοτόμων μοντέλων διακυβέρνησης και επιχειρηματικότητας με επίκεντρο την προστασία και αναγέννηση του εδάφους. 

• Ενεργοποίηση των κοινοτήτων της υπαίθρου — αγροτών, πολιτών, φορέων — με πρακτικές «από τα κάτω» (bottom-up) ώστε να συνδιαμορφώνουν λύσεις προσαρμοσμένες στις τοπικές ανάγκες. 

Γιατί είναι κρίσιμο το έργο

• Εκτιμάται ότι 60-70 % των εδαφών της ΕΕ είναι υποβαθμισμένα λόγω μη βιώσιμης διαχείρισης. 

• Η Μεσόγειος θερμαίνεται περίπου 20 % πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, καθιστώντας τα εδάφη της ιδιαίτερα ευάλωτα σε ξηρασίες και εξάντληση. 

• Επιπλέον, η απώλεια γονιμότητας λόγω διάβρωσης είναι σημαντική: στην περιοχή της Μεσογείου, χάνονται κατά μέσο όρο περίπου 0,5 τόνοι εύφορου εδάφους ανά εκτάριο κάθε χρόνο. 

Αυτά τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι η παρέμβαση δεν είναι πολυτέλεια αλλά αναγκαιότητα.

Στη Λέσβο, το τοπικό Aegean Living Lab, με συντονιστή εταίρο την ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, θα αναλάβει την υλοποίηση πιλοτικών αγροτικών δράσεων στον Λεσβιακό Ελαιώνα. Στο σχήμα συμμετέχουν, μεταξύ άλλων:
Ο Αναπτυξιακός Οργανισμός ΜΥΤΙΛΗΝΗ Α.Ε.
Η Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας & Αλιείας της Π.Β.Α.
Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Πέτρας
Η μελετητική εταιρεία Γεωτεχνική Αιγαίου
Οι επιχειρήσεις FALCON AE και ΕΙΡΗΝΗ ΠΛΩΜΑΡΙΟΥ

Δράσεις στη Λέσβο και στις σχολικές μονάδες

Από τις 15 Οκτωβρίου έως σήμερα πραγματοποιείτε η 4η Γενική Συνέλευση των εταίρων του προγράμματος στο νησί. Κατά τη διάρκεια της, έγινε μια ιδιαίτερα συμβολική επίσκεψη στους σχολικούς κήπους:

• 1ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης

• 1ο Πρότυπο Γενικό Λύκειο Μυτιλήνης

Στους κήπους αυτούς εφαρμόζονται πρακτικές για την προστασία του εδάφους και τη βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων, όπως:

• διατήρηση κάλυψης εδάφους

• χρήση οργανικών υλικών

• οικολογικές μέθοδοι ώστε να αυξάνεται η γονιμότητα και να μειώνονται οι απώλειες.

Η συμμετοχή εκπροσώπων από Ελλάδα, Ισπανία, Γαλλία, Αυστρία και Ολλανδία υπογράμμισε τη διακρατική διάσταση του έργου και την αξία της ανταλλαγής εμπειριών.

Προσδοκώμενα αποτελέσματα και προκλήσεις

Αναμενόμενα οφέλη:

• Κατάρτιση βιώσιμων επιχειρηματικών μοντέλων που συγκεράζουν οικονομική βιωσιμότητα και περιβαλλοντική προστασία. ‎

• Διάδοση καινοτόμων πρακτικών σε ευρύτερες αγροτικές κοινότητες της Μεσογείου.

• Βελτίωση της γνώσης για την υγεία του εδάφους — αξιολόγηση, επιτήρηση, εφαρμογή μετρήσιμων δεικτών.

• Ενίσχυση της ανθεκτικότητας των οικοσυστημάτων απέναντι στην κλιματική αλλαγή.

Κύριες προκλήσεις:

• Η οικονομική βιωσιμότητα: τα εργαστήρια και οι κόμβοι πρέπει να λειτουργούν πέρα από την υποστήριξη της ΕΕ.

• Η τοπική αποδοχή και η εμπλοκή των αγροτών: χωρίς ενεργό συμμετοχή από αυτούς, οι πρακτικές μπορεί να μην εφαρμοστούν ουσιαστικά.

• Η προσαρμογή των μεθόδων σε διαφορετικά εδάφη και μικροκλίματα, ειδικά στη Μεσόγειο όπου οι συνθήκες είναι ποικίλες.

• Η αντιμετώπιση της έλλειψης δεδομένων για ορισμένα στοιχεία όπως ρυπαντές, βιοποικιλότητα εδάφους, δομή εδάφους. 

Το GOV4ALL στη Λέσβο αποτελεί μια πρωτοβουλία αλλαγής. Ένας χώρος όπου η γνώση συναντάει την πράξη, όπου οι αγρότες και οι κοινότητες συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση του μέλλοντός τους. Αν επιτύχει, μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για το πώς η ΕΕ, οι φορείς και η κοινωνία μπορούν να συνεργάζονται ώστε να αντιμετωπίζουν μία από τις πιο πιεστικές προκλήσεις του 21ου αιώνα — τη διασφάλιση υγιούς, γόνιμου εδάφους για τον άνθρωπο και τη φύση.