Στα ανοιχτά της Λέσβου, οι μικρές νησίδες Τοκμάκια κρύβουν έναν φυσικό θησαυρό: ένα υποθαλάσσιο δάσος γοργονιών, μοναδικό στη Μεσόγειο. Για πρώτη φορά, η ομάδα του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλάσσιων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με επικεφαλής τη μεταδιδακτορική ερευνήτρια Τζένη Πιστεύου, κατέγραψε εντυπωσιακές εικόνες από το οικοσύστημα, φέρνοντάς το στο φως μέσα από το ρεπορτάζ της Δήμητρας Λαχουρή στην εκπομπή «Περίμετρος» της ΕΡΤ3 (30/07/2025).
Η αποκάλυψη αυτού του φυσικού πλούτου ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία του πρώτου θαλάσσιου πάρκου της Λέσβου, με στόχο την προστασία της βιοποικιλότητας αλλά και την ανάδειξη ενός νέου προορισμού για ήπιο, οικολογικό τουρισμό.
Τι είναι οι γοργονίες – Το δάσος που αναπτύσσεται κάτω από τη θάλασσα
Γοργονίες ή θαλάσσιες βεντάλιες: πρόκειται για είδος κοραλλιού (Οκτοκοράλλια) που μοιάζει με φυτό, αλλά στην πραγματικότητα είναι αποικία ζώων. Κάθε κλαδί αποτελείται από εκατοντάδες μικροσκοπικούς πολύποδες που τρέφονται με πλαγκτόν από τα θαλάσσια ρεύματα.
Δημιουργούν εντυπωσιακές βεντάλιες που διακλαδώνονται σαν δέντρα.
Αναπτύσσονται εξαιρετικά αργά, κάτι που τις καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτες.
Αποτελούν καταφύγιο για άλλους οργανισμούς και θεμέλιο της βιοποικιλότητας.
Στον βυθό των Τοκμακίων, το δάσος των γοργονιών συνυπάρχει με πολύχρωμα σφουγγάρια σε μοβ, πορτοκαλί και κίτρινες αποχρώσεις, δημιουργώντας ένα υποθαλάσσιο σκηνικό που κόβει την ανάσα.
Η έρευνα του Πανεπιστημίου Αιγαίου – Σπάνιες εικόνες από βάθος 57 μέτρων
Η ερευνητική ομάδα της Τζένης Πιστεύου ολοκλήρωσε πριν λίγες ημέρες την πρώτη φάση της μελέτης. Με τη χρήση υποβρύχιου ρομποτικού οχήματος, χαρτογραφήθηκαν οι αποικίες των γοργονιών σε βάθος 56–57 μέτρων.
«Ήταν η τελευταία μας μέρα στο πεδίο», δήλωσε η κ. Πιστεύου στην ΕΡΤ3.
«Στο τέλος Αυγούστου θα ολοκληρώσουμε την ανάλυση των δεδομένων και μέχρι το τέλος του χρόνου θα δημοσιευθούν τα αποτελέσματα. Θέλουμε να ανακηρυχθεί η περιοχή προστατευόμενη, γιατί οι πιέσεις που δέχεται είναι μεγάλες».
Η έρευνα θα ολοκληρωθεί έως το τέλος του Αυγούστου 2025, ενώ τα τελικά αποτελέσματα θα δημοσιευθούν μέχρι το τέλος του έτους.
Οι απειλές που σκοτώνουν το δάσος
Η μεγαλύτερη απειλή είναι η ανεξέλεγκτη αλιεία. Όταν δίχτυα πετονιάς πλέκονται πάνω στις γοργονίες, αυτές παγιδεύονται και καλύπτονται από έναν λευκό «ιστό» μικροοργανισμών που τις ασφυκτιά και τις οδηγεί στον θάνατο.
«Όπως ο κισσός σκοτώνει ένα δέντρο όταν το καλύψει, έτσι κι αυτός ο ιστός σκοτώνει τη γοργονία», εξηγεί η κ. Πιστεύου.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από την ανθρώπινη παρουσία και τις αλιευτικές δραστηριότητες, ενώ η κλιματική αλλαγή και η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών προσθέτουν νέες πιέσεις στο οικοσύστημα.
Γιατί χρειάζεται θαλάσσιο πάρκο στα Τοκμάκια
Αν και το χερσαίο τμήμα των νησίδων είναι ήδη προστατευόμενο, ο θαλάσσιος χώρος δεν έχει καμία προστασία. Η ερευνητική ομάδα ζητά να ανακηρυχθούν τα Τοκμάκια θαλάσσιο πάρκο, με αυστηρά μέτρα για την αλιεία και τις δραστηριότητες που απειλούν το οικοσύστημα.
Το παράδειγμα των Φούρνων Κορσεών, που πρόσφατα απέκτησαν θαλάσσιο πάρκο, δείχνει ότι τέτοιες πρωτοβουλίες μπορούν να έχουν διπλό όφελος:
Προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας.
Ανάπτυξη οικοτουρισμού και τόνωση της τοπικής οικονομίας.
Η έκθεση της έρευνας θα ολοκληρωθεί έως τέλος Αυγούστου 2025.
Τα αποτελέσματα θα δημοσιευθούν έως το τέλος του έτους.
Θα ακολουθήσει πρόταση για την επίσημη ανακήρυξη των Τοκμακίων ως θαλάσσιου πάρκου, κάτι που θα αποτελέσει σταθμό για την προστασία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων του Αιγαίου.
Η κα Πιστεύου στέλνει ξεκάθαρο μήνυμα:
«Οι γοργονίες είναι θεμέλιο για τη βιοποικιλότητα της Μεσογείου. Το υποθαλάσσιο δάσος των Τοκμακίων είναι ένας μοναδικός πλούτος για τη Λέσβο και πρέπει να τον προστατεύσουμε πριν να είναι αργά».
Η Λέσβος μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία
Η δημιουργία του πρώτου θαλάσσιου πάρκου στη Λέσβο πέρα από μια πράξη περιβαλλοντικής προστασίας θα είναι ένα μήνυμα ευθύνης και ένα βήμα για να αναδειχθεί το νησί ως πρότυπο οικολογικού τουρισμού στην Ελλάδα και τη Μεσόγειο.
Δείτε απόσπασμα από το εξαιρετικό ρεπορτάζ της Δήμητρα Λαχουρή – ΕΡΤ3 και την συνέντευξη της μεταδιδακτορικής ερευνήτριας κ. Πιστέβου
