Άγιος Βαλεντίνος στη Μυτιλήνη: Ένα παγκόσμιο «brand» αγάπης που έμεινε χωρίς συνέχεια
Η παρουσία του Αγίου Βαλεντίνου στη Μυτιλήνη δεν είναι ένας ρομαντικός μύθος, αλλά μια ιστορία με ιστορικές ρίζες, κατακόμβες, μετακινήσεις ιερών λειψάνων και πολιτιστικές πρωτοβουλίες. Από τις πρώτες χριστιανικές κοινότητες της Ρώμης και τις κατακόμβες της Αγίας Πρίσκιλλας, μέχρι τη μεταφορά των οστών του Αγίου στη Μυτιλήνη το 1893 και την οριστική επαναφορά τους το 2014, η Λέσβος συνδέεται άμεσα με τον Άγιο των ερωτευμένων. Τα προηγούμενα χρόνια επιχειρήθηκε να αξιοποιηθεί αυτό το μοναδικό πλεονέκτημα με εκδηλώσεις διεθνούς χαρακτήρα, όμως σήμερα το αφήγημα αυτό παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητο, παρά τις δυνατότητες που προσφέρει για την τουριστική και πολιτιστική προβολή του νησιού. Μια ιστορία που θα μπορούσε να γίνει διεθνές πολιτιστικό brand για τη Λέσβο, αλλά παραμένει μέχρι σήμερα ένα ανεκμετάλλευτο κεφάλαιο με τεράστιο συμβολικό και τουριστικό δυναμικό.
Γράφει ο Κώστας Αστυρακάκης
Η Πρίσκιλλα και ο Ακύλας, Έλληνες του Πόντου, έζησαν στη Ρώμη τα πρωτοχριστιανικά χρόνια. Διωκόμενοι εγκαταστάθηκαν στην Κόρινθο όπου και γνώρισαν τον Απόστολο Παύλο. Ένθερμοι μαθητές του επέστρεψαν στη Ρώμη για να διδάξουν τον λόγο του Θεού και πιθανότατα μαρτύρησαν με εντολή του Νέρωνα. Στις κατακόμβες της Αγίας Πρίσκιλλας εκτελούσε τις θρησκευτικές της υποχρεώσεις η ελληνική Χριστιανική κοινότητα της Ρώμης όπου σώζονται αγιογραφίες μεγάλης αξίας. Από τον 2ο αι.μ.Χ. κατακόμβες χρησιμοποιήθηκαν για τον ενταφιασμό των νεκρών Χριστιανών. Εκεί βρέθηκε και ο τάφος του Αγίου Βαλεντίνου, ο οποίος βασανίστηκε και αποκεφαλίστηκε στη Ρώμη στις 14 Φεβρουαρίου του 268 μ. Χ. (ή 269 μ.Χ) από τον αυτοκράτορα Κλαύδιο Β'. Το άψυχο σώμα του περιμάζεψαν Χριστιανοί και έθαψαν στις κατακόμβες της Αγίας Πρίσκιλλας. Το όνομά του βρέθηκε γραμμένο στον τάφο στα ελληνικά. Αυτό είναι και το σοβαρότερο πειστήριο για αυτό που πιστεύουν πολλοί επιφανείς αλλά και ερευνητές της Χριστιανοσύνης, ότι δηλαδή ο Άγιος Βαλεντίνος ήταν Έλληνας. Η αρχαιότερη απεικόνιση του Αγίου, που έφερε την επιγραφή ο ΑΓΙΟC BΑΛΕΝΤΙΝΟC στα ελληνικά, βρίσκεται στην εκκλησία της Παναγίας της Αρχαίας (Santa Maria Antigua) του 6ου αιώνα, η οποία ήταν η ενορία των Ελλήνων της Ρώμης. Εκεί τιμούσαν τους 'Έλληνες Αγίους και ιδιαίτερα τους εξ’ ανατολής.
Πέρα από τα ιστορικά στοιχεία η σύνδεση του Αγίου Βαλεντίνου με την προστασία των ερωτευμένων συνοδεύεται από πολλούς θρύλους, όπως αυτός με το ζευγάρι που μάλωνε πολύ έντονα, και ο Άγιος αφού τους έκοψε ένα τριαντάφυλλο και τους το πρόσφερε, τους ευλόγησε και η αγάπη επανήλθε ανάμεσά τους. Όπως και μια άλλη εκδοχή που αναφέρει πως ο Άγιος Βαλεντίνος είχε απειθαρχήσει στην εντολή του αυτοκράτορα να μην συνάπτουν γάμο άνδρες που δεν είχαν εκπληρώσει την στρατιωτική τους θητεία, έχοντας ευλογήσει τον γάμο νεαρών στρατιωτών με τις αγαπημένες τους. Το 1815 τα λείψανα του Αγίου Βαλεντίνου δωρίσθηκαν από τον Πάπα σε κάποιον Ιταλό ευγενή ιερέα, τον Giovanni-Βattista Longarini di iSan San Costanzo.
Τα λείψανα του Αγίου Βαλεντίνου - σύμφωνα και με το βιβλίο «Ιστορικό Χρονικό της Καθολικής Εκκλησίας Λέσβου» - έφτασαν στον Καθολικό Ναό της Μυτιλήνης τον Μάρτιο του 1893 ως δώρο της Ελισσαβέτας Μπαρτζίλι μετά τον θάνατο του αγαπημένου της Θεόδωρου Πέζαρ προξένου της Αυστροουγγαρίας στη Μυτιλήνη. Στην Καθολική εκκλησία της Λέσβου τότε υπηρετούσαν οι πατέρες καπουτσίνοι. Παλιός τάφος μέλους της οικογένειας Μπαρτζίλι βρίσκεται στην Κράτηγο Μυτιλήνης. Το 1907 ο Καθολικός Αρχιεπίσκοπος Σμύρνης Μαρένγκο επικύρωσε την πιστότητά τους
Σύμφωνα με τα γραπτά της Καθολικής Εκκλησίας τα οστά παρέμειναν στη Μυτιλήνη μέχρι το έτος 1990, όταν και μεταφέρθηκαν από τον τότε Εφημέριο της Καθολικής Εκκλησίας της Μυτιλήνης Φραγκισκανό μοναχό πατέρα Τορκουάτο Μορίνι στην Αθήνα και τοποθετήθηκαν στο παρεκκλήσι του Αγίου Φραγκίσκου και Κλάρας στην Πλατεία Βικτωρίας. Στις 12 Φεβρουαρίου 2009 μετά από συνεχείς παρακλήσεις κάποιων τοπικών παραγόντων και της Καθολικής Εκκλησίας Μυτιλήνης έγινε η απότμηση τμήματος των λειψάνων από τον Αρχιεπίσκοπο των Καθολικών της Αθήνας κύριο Νικόλαο, προκειμένου να μεταφερθεί στο ναό της Μεταστάσεως Θεοτόκου στη Μυτιλήνη. Το ιερό απότμημα, αντ' αυτού, περιφερόταν στο νησί της Τήνου έως το 2011 και κατόπιν στον Καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου της Καθολικής Επισκοπής Χίου, Τελικά, μετά από ενέργειες του Αντιδημάρχου Πολιτισμού- Tουρισμού του Δήμου Λέσβου Κωνσταντίνου Αστυρακάκη και του μελετητή της ανακαίνισης του καθολικού ναού της Μεταστάσεως της Θεοτόκου πολιτικού μηχανικού Συμεών Αργυρόπουλου, σε συνεννόηση με την Καθολική εκκλησία και τον Καθολικό Αρχιεπίσκοπο Νικόλαο που είχε την καλή διάθεση, στις 3 Αυγούστου 2014 μεταφέρθηκε οριστικά στη Μυτιλήνη. Με λαμπρότητα και συνοδεία της Φιλαρμονικής του Δήμου μεταφέρθηκαν τα οστά στον Ναό της Μεταστάσεως της Θεοτόκου στην αγορά της Μυτιλήνης όπου τελέστηκε αρχιερατική θεία λειτουργία παρουσία του Καθολικού Αρχιεπισκόπου Νικολάου αλλά και Ορθοδόξων Ιερέων, εκπροσώπων του Σεβασμιοτάτου Μητροπολίτη Μυτιλήνης Ιακώβου. Έκτοτε βρίσκονται μόνιμα στη Λέσβο και κάθε χρόνο, όπως συνέβη στις 14 Φεβρουαρίου 2015, θα γίνεται θεία λιτανεία και περιφορά των λειψάνων στην αγορά και στην προκυμαία Μυτιλήνης. Στο νησί όπου δεν υπάρχει πιο ταιριαστή συγκυρία, τα οστά του Αγίου των ερωτευμένων να βρίσκονται με αυτόν τον τυχαίο και παράξενο έως μεταφυσικό τρόπο στο νησί της αρμονίας και του έρωτα. Στη Λέσβο, όπου από την Σαπφώ και τον Αλκαίο στην αρχαιότητα μέχρι τον σύγχρονο νομπελίστα Λέσβιο ποιητή μας Οδυσσέα Ελύτη, υμνήθηκε ο έρωτας.
Ο Δήμος Λέσβου επί δημαρχίας Σπύρου Γαληνού, με τον Αντιδήμαρχο Πολιτισμού Κώστα Αστυρακάκη καθιέρωσε τις παρακάτω εκδηλώσεις προκειμένου το τεράστιο αυτό πλεονέκτημα να επικοινωνηθεί σωστά πρώτα στην Ελλάδα και κατόπιν σε όλο τον κόσμο, ώστε το νησί μας να γίνει τόπος έλξης για ερωτευμένους απ’ όλο τον κόσμο.
- Καθιερώσαμε τριήμερο εκδηλώσεων. Στο Δημοτικό θέατρο Μυτιλήνης γινόταν διαγωνισμοί ερωτικού ποιήματος και ερωτικού τραγουδιού με τη συμμετοχή ντόπιων καλλιτεχνών, με στόχευση μια διεθνή αναγνώριση του θεσμού στο μέλλον.
- Καλούσαμε τα μακροβιότερα ζευγάρια απ’ όλη την Ελλάδα και τους βραβεύαμε στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης. Ζευγάρια απ’ όλη την Ελλάδα έκαναν βόλτα στην πόλη με άμαξα που έσερνε ένα άλογο.
- Τα Ελληνικά Ταχυδρομεία εξέδωσαν γραμματόσημο και πλήρης συλλεκτικό φάκελο. Τα γραμματόσημα «Ο Βαλεντίνος της Μυτιλήνης» είχαν παγκόσμια κυκλοφορία.
- Κανάλια εθνικής εμβέλειας όπως ο Αντ1, το MEGA, Ο ΣΚΑΪ κλπ έστελναν δημοσιογράφους και παρουσίαζαν τις δραστηριότητες αλλά και τη λιτανεία, στο πανελλήνιο.
- Γυρίστηκαν 2 ντοκιμαντέρ τα οποία προβλήθηκαν και προβάλλονται ακόμα στο History Chanel και στο National Geographic.
- Ανάλογες εκτυπώσεις του Δήμου (ένα μέρος τους με κείμενο και εικόνες στάλθηκαν).
- Ανήμερα του Αγίου Βαλεντίνου μετά τη λειτουργία στον Καθολικό Ναό Μεταστάσεως της Θεοτόκου ακολουθούσε λιτανεία των οστών του Αγίου στην αγορά και στην προκυμαία της Μυτιλήνης, με τη συνοδεία της Φιλαρμονικής του Δήμου και αρκετού κόσμου.
- Μετά το πέρας της λιτανείας , στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης πραγματοποιούνταν μεγάλη συναυλία αγάπης κορυφαίων Ελλήνων καλλιτεχνών (έχουν τραγουδήσει ο Γιώργος Νταλάρας, η Δήμητρα Γαλάνη, η Ελένη Τσαλιγοπούλου και άλλοι).
Δήλωση του πρώην Αντιδημάρχου Πολιτισμού και σημερινού Περιφερειακού Συμβούλου Κωνσταντίνου Αστυρακάκη.
Βρέθηκα μια χρονιά 14 Φεβρουαρίου στην Κωνσταντινούπολη και είδα στην Πλατεία Ταξίμ νέα αγόρια (Μουσουλμάνοι) να αγοράζουν λουλούδια για τις κοπέλες τους.
Συνειδητοποιώντας την τεράστια απήχηση και επίδραση που ασκεί στο συναίσθημα των ανθρώπων όπου γης, ο συγκεκριμένος Άγιος τη συγκεκριμένη ημέρα, αποθεώνοντας πανανθρώπινα και αρχέγονα αισθήματα όπως η αγάπη και ο έρωτας, στεναχωριέμαι που ένα τέτοιο συγκριτικό πλεονέκτημα του νησιού, περιφρονείται, παραβλέπεται ή και παραγκωνίζεται σήμερα, ως μη χρήσιμο και μη αξιοποιήσιμο για την παγκόσμια προβολή του νησιού και την υποβοήθηση της οικονομίας του (με τις τεράστιες επιχειρηματικές και επενδυτικές ευκαιρίες που μπορεί να δημιουργήσει, ευκαιρίες για δημιουργία και παραγωγικότητα νέων ανθρώπων, ευκαιρίες για προβολή της ιστορίας μας, της παράδοσής μας, των μοναδικών σε ποιότητα αγροκτηνοτροφικών μας προϊόντων, του Γεωπάρκου μας, της φύσης και του πολιτισμού μας)
Άξια αναφοράς είναι η ανυποχώρητη στάση του αείμνηστου Δημάρχου Σπύρου Γαληνού σε όλη αυτή την προσπάθεια, η συνεργασία του Προέδρου της Τοπικής Κοινότητας Πάνου Πιτσιου και η σημαντική του συμβολή στην πραγματοποίηση των δρώμενων στη διάρκεια των τριήμερων εκδηλώσεων. Καταλυτική δε και η αρθρογραφία του δημοσιογράφου Στρατή Μπαλάσκα που επέφερε την πίεση στην Καθολική εκκλησία και σε μεγάλο βαθμό την ανάγκασε να ανταποκριθεί στο αίτημά μας για την επαναφορά των οστών του Αγίου στη Λέσβο.
