Όταν η Όπερα πέρασε τις πύλες του Κάστρου – Το Iberus Quartet μάγεψε τη Μυτιλήνη
Μια από τις πιο ατμοσφαιρικές βραδιές του 3ου Μουσικού Φεστιβάλ του Δήμου Μυτιλήνης στο Διαβατικό – Τέσσερις εξαιρετικοί μουσικοί μετέφεραν τη μεγάλη λυρική παράδοση στα έγχορδα
Η βραδιά της Παρασκευής 7 Αυγούστου στο Διαβατικό του Κάστρου Μυτιλήνης ανήκει στην κατηγορία "μοναδική βραδιά".
Οι παλιές πέτρες του Κάστρου, οι κορμοί των δέντρων που υψώνονταν δίπλα στη σκηνή και ο υποβλητικός φωτισμός δημιούργησαν ένα φυσικό σκηνικό σχεδόν θεατρικό. Εκεί, μέσα στη νύχτα της Μυτιλήνης, τέσσερα έγχορδα πήραν τη θέση μιας ολόκληρης ορχήστρας και η όπερα ακούστηκε διαφορετικά: χωρίς σκηνικά, χωρίς κοστούμια, χωρίς τη φωνή του τενόρου ή της σοπράνο. Μόνο με δύο βιολιά, μία βιόλα και ένα βιολοντσέλο.
Το Iberus Quartet παρουσίασε τη συναυλία «Το Κουαρτέτο πάει Όπερα», στον θεματικό κύκλο της κλασικής μουσικής του 3ου Μουσικού Φεστιβάλ του Δήμου Μυτιλήνης. Η σύνθεση του κουαρτέτου ήταν η Paloma Espinosa και ο Javier Calderari στα βιολιά, ο Carlos Delgado στη βιόλα και η Berta García στο βιολοντσέλο, όπως αναφέρεται και στο επίσημο πρόγραμμα της διοργάνωσης.
Η όπερα χωρίς ανθρώπινη φωνή
Αυτό ακριβώς ήταν ίσως και το μεγάλο στοίχημα της βραδιάς.
Η όπερα είναι συνυφασμένη με τη φωνή. Με την άρια, το δράμα, τη θεατρική κίνηση, τον πρωταγωνιστή που στέκεται στο κέντρο της σκηνής. Το Iberus Quartet πήρε αυτόν τον κόσμο και τον μετέφερε αποκλειστικά στη γλώσσα των εγχόρδων.
Γνωστές ουβερτούρες, ιντερμέτζα και άριες του λυρικού ρεπερτορίου παρουσιάστηκαν μέσα από μεταγραφές για κουαρτέτο εγχόρδων, που ήταν και η βασική σύλληψη του προγράμματος.
Και τότε συνέβη κάτι ιδιαίτερο: τα όργανα άρχισαν, τρόπον τινά, να «τραγουδούν».
Το πρώτο βιολί έπαιρνε τη μελωδική γραμμή, το δεύτερο συνομιλούσε μαζί του, η βιόλα γέμιζε τον ενδιάμεσο χώρο με το σκοτεινότερο ηχόχρωμά της και το βιολοντσέλο έδινε βάθος, ένταση και δραματικότητα. Δεν υπήρχε πρωταγωνιστής και συνοδεία. Υπήρχαν τέσσερις ισότιμες φωνές που άλλοτε συγκρούονταν, άλλοτε συναντιούνταν και τελικά γίνονταν μία.
Τέσσερις μουσικοί με διαδρομές πέρα από τα σύνορα
Πίσω από αυτή την ομοιογένεια βρίσκεται ένα σύνολο μουσικών με ενδιαφέρουσες προσωπικές διαδρομές.
Η Paloma Espinosa Marín, από τη Μάλαγα, ξεκίνησε βιολί σε ηλικία οκτώ ετών. Ολοκλήρωσε ανώτερες μουσικές σπουδές στη Μάλαγα και στη συνέχεια μεταπτυχιακές σπουδές στο ArtEZ Institute of the Arts στο Zwolle της Ολλανδίας, με τη βιολονίστα Sarah Kapustin. Έχει υπάρξει μέλος της Ορχήστρας Νέων της Ανδαλουσίας και έχει συνεργαστεί με ορχήστρες στην Ισπανία και την Ολλανδία, ενώ από το 2018 καταγράφεται σταθερή συνεργασία της με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Μάλαγα.
Ο Javier Calderari Torres, στο δεύτερο βιολί, έχει επίσης ισχυρό δεσμό με την ολλανδική μουσική σκηνή. Σπούδασε βιολί στο ArtEZ του Zwolle, ενώ έχει εργαστεί και στη μουσική εκπαίδευση, έχοντας αναλάβει μεταξύ άλλων τη διεύθυνση του νεανικού εγχόρδου συνόλου Het Benjamin στην Ολλανδία. Η παρουσία του συναντάται ακόμη και σε δισκογραφικές παραγωγές πέρα από τον αυστηρά κλασικό χώρο, όπως σε ηχογραφήσεις της Ισπανίδας Bely Basarte.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η πορεία του Carlos Delgado Antequera. Ξεκίνησε ως βιολονίστας στην Ισπανία και στη συνέχεια στράφηκε στη βιόλα, συνεχίζοντας τις σπουδές του στο Conservatorium van Amsterdam, δίπλα στις Marjolein Dispa και Nobuko Imai. Σήμερα είναι μέλος της Real Orquesta Sinfónica de Sevilla, συμμετέχοντας στις συμφωνικές και σκηνικές παραγωγές της.
Στο βιολοντσέλο, η Berta García Sanz έχει διαμορφώσει μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής της πορείας στην Ολλανδία. Μετά τις βασικές σπουδές της συνέχισε με μεταπτυχιακό στην ερμηνεία και εγκαταστάθηκε στην Ουτρέχτη, όπου δραστηριοποιείται ως freelance μουσικός και εκπαιδευτικός. Είναι επίσης συνιδρύτρια του Libero Strijkorkest, ενός ιδιαίτερου ολλανδικού συνόλου εγχόρδων που παρουσιάζει το ρεπερτόριό του από μνήμης, χωρίς παρτιτούρες.
Ο τοπος έγινε μέρος της μουσικής
Όμως μια συναυλία δεν είναι μόνο το βιογραφικό των μουσικών της.
Είναι και ο τόπος. Και την Παρασκευή ο τόπος είχε πρωταγωνιστικό ρόλο.
Στο Διαβατικό, με τον πέτρινο όγκο του Κάστρου να φωτίζεται πότε βαθιά μπλε και πότε κόκκινος πίσω από τους μουσικούς, η σκηνή έμοιαζε να έχει στηθεί εκεί από πάντα. Το βιολοντσέλο δίπλα στον κορμό του δέντρου, τα αναλόγια μέσα στο μισοσκόταδο, τα βιολιά που αντανακλούσαν το φως και απέναντι ένα κοινό απολύτως προσηλωμένο συνέθεσαν εικόνες που δύσκολα κατασκευάζονται σε μία συμβατική αίθουσα συναυλιών.
Και εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία αυτών των εκδηλώσεων: η πολιτιστική κληρονομιά της Μυτιλήνης δεν λειτουργεί απλώς ως φόντο αλλά μπορεί να γίνει ενεργό κομμάτι μιας σύγχρονης πολιτιστικής εμπειρίας.
Ένα κάστρο αιώνων δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται μόνο ως μνημείο προς παρατήρηση. Μπορεί, όταν υπάρχει μέτρο και ποιότητα, να ξαναβρίσκει τη ζωή του μέσα από τη μουσική.
Η κλασική μουσική δεν χρειάζεται να φωνάζει
Το Iberus Quartet δεν επιχείρησε να εντυπωσιάσει με εύκολα τεχνάσματα. Δεν υπήρχε τίποτε περιττό ανάμεσα στον μουσικό και τον ακροατή. Υπήρχαν τέσσερα όργανα, τέσσερις μουσικοί και μελωδίες που έχουν ταξιδέψει επί δεκαετίες –σε ορισμένες περιπτώσεις επί αιώνες– στις μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου.
Κι όμως, εκείνη τη νύχτα ακούστηκαν σαν να είχαν βρει ένα ακόμη σπίτι. Στη Μυτιλήνη.
Το κοινό παρακολούθησε τη συναυλία μέσα στη φυσική ησυχία του χώρου, εκεί όπου ακόμη και η μικρότερη παύση αποκτούσε σημασία. Γιατί η μουσική δωματίου έχει αυτή τη σπάνια ιδιότητα: δεν επιβάλλεται στον ακροατή. Τον καλεί να πλησιάσει.
Και όσο περισσότερο πλησιάζεις, τόσο περισσότερα ακούς. Η βραδιά του Iberus Quartet ήταν τελικά κάτι περισσότερο από μία ακόμη στάση στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ. Ήταν μία υπενθύμιση ότι η Μυτιλήνη διαθέτει χώρους ικανούς να φιλοξενήσουν πολιτισμό υψηλών απαιτήσεων και να του προσφέρουν κάτι που καμία κλειστή αίθουσα δεν μπορεί εύκολα να αντιγράψει: τη μνήμη του τόπου.
Την Παρασκευή, για δύο περίπου ώρες, το παλιό Κάστρο δεν ήταν απλώς ένα μνημείο. Άκουγε. Και μαζί του άκουγε ολόκληρη η πόλη.
