Κώστας Βαλέτας: Η τελευταία υπόκλιση σε έναν άνθρωπο που κράτησε τη Λέσβο μέσα στα γράμματα
ΜΝΗΜΗ ΚΩΣΤΑ ΒΑΛΕΤΑ
από τον Παναγιώτη Σκορδά
Στις 20 Φεβρουαρίου 2026 και σε ηλικία 87 ετών έφυγε από τη ζωή ο Κώστας Βαλέτας, συγγραφέας, εκδότης, διοργανωτής μεγάλων συνεδρίων, γιος του επίσης σπουδαίου φιλόλογου, γραμματολόγου και εκδότη Γιώργου Βαλέτα, με καταγωγή από την Άργενο, και στενή σχέση και μεγάλη αγάπη για τη Λέσβο.
Τον Μάιο του 2005 και με αφορμή την κυκλοφορία δύο καινούριων βιβλίων του, είχαμε μια συζήτηση, η οποία δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «ΕΜΠΡΟΣ», στις 14 Μαΐου 2005.
Την αναδημοσιεύω στη μνήμη του.
Κώστας Βαλέτας
«Η ξένη πολιτιστική διείσδυση απειλεί να καταστρέψει τον πολιτισμό μας, να αλλοιώσει την ταυτότητά μας»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ στον Παναγιώτη Σκορδά
Στα διηγήματα της συλλογής «Φονικό στην οδό Ξούθου» θίγετε θέματα σημαντικά και επίκαιρα, όπως η ξενοφοβία και ο ανερχόμενος ρατσισμός, η ζωή των μεταναστών στη χώρα μας. Θεωρείτε ότι τα φαινόμενα αυτά είναι σε έξαρση; Πιστεύετε ότι η λογοτεχνία μπορεί να παίξει ρόλο στην αναχαίτιση τέτοιων συμπεριφορών;
«Η πατρίδα μας περνάει μία περίοδο σκοτεινή για την οποία δεν θα καυχιέται κανείς αργότερα. Το πρόβλημα της ξενοφοβίας και του ρατσισμού αναδείχθηκε τα τελευταία χρόνια σε κυρίαρχο θέμα της ελληνικής κοινωνίας, μαζί με την ανεργία, τη διαφθορά, την έλλειψη παιδείας και πολιτισμού. Ο ρατσισμός συνδέεται άμεσα με τα πλήγματα που δέχεται η δημοκρατία, με τον περιορισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της προσωπικής ελευθερίας του καθενός μας.
Το γεγονός ότι ανάμεσά μας ζουν δύο περίπου εκατομμύρια μετανάστες, οικονομικοί και πολιτικοί, τους οποίους μεγάλο τμήμα Ελλήνων δεν μπορεί να δεχθεί ως ίσους, είναι μία ωρολογιακή βόμβα έτοιμη να εκραγεί. Τα τελευταία γεγονότα που έχουν σχέση με το ποδόσφαιρο και τον φασισμό που αναπτύσσεται γύρω από την κλωτσοπατινάδα δίνουν το μέτρο αυτών τω εξελίξεων. Γιουχάρουν τους εθνικούς ύμνους ξένων χωρών, καίνε τις σημαίες τους, καίνε αυτοκίνητα ξένων μεταναστών, το χειρότερο, δεν επιτρέπουν στους μετανάστες να χειροκροτήσουν την ομάδα τους, δεν τους δίνουν εισιτήρια να πάνε στα γήπεδα. Η Λέσβος γνωρίζει πολύ καλά την κατάσταση αυτή από τα γεγονότα των Λουτρών Μυτιλήνης, που τα ’χουμε όλοι πρόσφατα και ζωντανά στη μνήμη μας.
Ένας συγγραφέας έχει καθήκον ν’ ασχολείται με παρόμοια θέματα. Έχει χρέος να καταγγέλλει. Δεν ξέρω πόσο μπορεί να παίξει κάποιο ρόλο στην αναχαίτισή τους».
Συμμετέχετε τακτικά σε συνέδρια όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στο εξωτερικό. Ποια είναι η γνώμη που έχουν οι ξένοι για την ελληνική λογοτεχνία, όχι μόνο την παλαιότερη αλλά και τη σύγχρονη;
«Οι ξένοι αγνοούν τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία. Grosso modo δεν γνωρίζουν παρά μόνο την αρχαία. Οι εκδόσεις για τη Σαπφώ παραδείγματος χάριν ή τον Αριστοτέλη, τον Θεόφραστο και λοιπές, ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια και γεμίζουν τις προθήκες των βιβλιοπωλείων. Που και που σποραδικά παρουσιάζεται και κάτι σχετικό με τη νεοελληνική λογοτεχνία, μάλλον όμως περιστασιακά και ως αποτέλεσμα ατομικών προσπαθειών. Ετοιμάζω τώρα μια ανθολογία νεοελλήνων ποιητών, όπου περιλαμβάνονται 12 ποιητές σύγχρονοι που θα κυκλοφορήσει στη Μασσαλία το 2006 από τις εκδόσεις “Aure Sud”. Η συμμετοχή μου σε διεθνή συνέδρια έχει αυτό το στόχο, της προβολής του έργου μου αλλά και της ελληνικής λογοτεχνίας στο εξωτερικό».
Ποια θέματα σας έλκουν ως συγγραφέα και ποια γνωρίσματα σας γοητεύουν σ’ ένα πεζογράφημα ή σ’ ένα ποίημα ως κριτικό;
«Εκείνο που με γοητεύει είναι η καλή, η μεγάλη λογοτεχνία. Όλα τα θέματα μ’ ενδιαφέρουν. Προσπαθώ να μην περιορίζομαι μόνο στα κοινωνικά θέματα. Θέματα καθημερινής ζωής, χαρακτήρες, η ανθρώπινη συμπεριφορά με απασχολούν έντονα».
Ως υπότιτλο στο περιοδικό «Αιολικά Γράμματα» έχετε το motto «Γλώσσα – Παιδεία – Δημοκρατία. Δίμηνο περιοδικό της μαχόμενης λογοτεχνίας στην υπηρεσία του ελληνικού ανθρωπιστικού πνεύματος». Θα ήθελα να μας διευκρινίσετε τι σηματοδοτεί αυτή η έμφαση;
«Το πρόβλημα της γλώσσας είναι ένα από τα κύρια, τα μεγάλα μας προβλήματα. Η επιδρομή της αγγλικής πήρε διαστάσεις λαίλαπας τα τελευταία χρόνια. Κορυφώθηκε με την τραγική δήλωση για την αναγνώριση της αγγλικής ως επίσημης γλώσσας του κράτους από την τότε επίτροπο στην Ευρωπαϊκή Ένωση Άννα Διαμαντοπούλου. Είναι εμφανές σ’ όλες τις εκδηλώσεις της ζωής, ακόμα και στα σχολεία μαθητές γράφουν στους τοίχους συνθήματα – φράσεις στα αγγλικά. Η ξένη πολιτιστική διείσδυση απειλεί να καταστρέψει τον πολιτισμό μας, να αλλοιώσει την ταυτότητά μας».
«Η κοινωνία μας πάσχει από στρουθοκαμηλισμό…»
Ιδιαίτερα για τη γλώσσα μάχεστε από διάφορα μετερίζια εδώ και πολλά χρόνια. Πιστεύετε ότι η ελληνική γλώσσα διατρέχει σοβαρούς κινδύνους και πού εντοπίζετε τα βασικότερα προβλήματα;
«Η ελληνική γλώσσα ως μία από τις γλώσσες που μιλιούνται από περιορισμένο αριθμό ανθρώπων κινδυνεύει από την παγκοσμιοποίηση, την εξάπλωση της αγγλικής. Δυστυχώς, οι Έλληνες αρέσκονται να πιθηκίζουν, να μιμούνται, να θαυμάζουν ό,τι ξένο. Θέλουν να μιμηθούν τους αναπτυγμένους λαούς της Δύσης και τους Αμερικανούς, όχι μόνο στον τρόπο ζωής τους, αλλά και στη σκέψη τους. Ο κίνδυνος είναι μεγάλος, υπαρκτός και άμεσος. Δυστυχώς, η Πολιτεία τον ενθαρρύνει. Οι υπεύθυνοι, ιδίως οι πολιτικοί, δικαστές και λοιποί, βυθισμένοι οι ίδιοι στη διαφθορά, δεν ενδιαφέρονται για την αντιμετώπιση του κινδύνου. Δεν κατανοούν το πρόβλημα, αρνούνται καν να το δουν. Η κοινωνία μας πάσχει από στρουθοκαμηλισμό, επαρχιωτισμό και είναι βυθισμένη στην αυταρέσκεια, την αυτοϊκανοποίηση. Η άρχουσα τάξη ενδιαφέρεται μονάχα για τη διατήρηση των προνομίων της, η εκκλησία για τη διεύρυνση της εξουσίας και της οικονομικής της δύναμης».
Το περιοδικό «Αιολικά Γράμματα» μπορεί να εκδίδεται στην Αθήνα, στη Λέσβο τώρα, όμως, έχετε ένα άλλο σημείο αναφοράς: το πατρικό σπίτι στην Άργενο που έγινε «Μουσείο Βαλέτα». Ποια είναι τα σχέδιά σας και πώς θα θέλατε να λειτουργήσει αυτό το «Μουσείο»;
«Ελπίζω το “Μουσείο Βαλέτα” στην Άργενο να μην μείνει ένα ακόμη νεκρό ή “σφραγίδα – τίτλος μουσείο”, όπως τόσα άλλα που υπάρχουν τύποις. Αυτό βέβαια εξαρτάται από τους ανθρώπους που θα το στελεχώσουν, το Δήμο Μήθυμνας, αλλά και τους κατοίκους της Αργένου. Να σημειωθεί ότι στα εγκαίνια του “Μουσείου Βαλέτα”, που ‘γιναν το περασμένο καλοκαίρι, η ανταπόκριση του κόσμου ήταν μεγάλη. Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η συμμετοχή των γυναικών και των κατοίκων του χωριού. Η Άργενος είναι, όπως και ο Μεσότοπος ένα ζωντανό χωριό, ένας οργανισμός που ζει και λειτουργεί. Δεν έχει εγκαταληφθεί από τους κατοίκους του. Έχει νέους. Με το μικρό της πληθυσμό που διακρίνεται για την αγάπη του για τα γράμματα και τις τέχνες.
Οι γυναίκες του χωριού θεώρησαν το “Μουσείο Βαλέτα” σαν δικό τους χώρο. Εξόπλισαν το Μουσείο με κεντήματα, τσεβρέδες, διάφορα αντικείμενα οικιακής χρήσης, έτσι ώστε, δίπλα στην αίθουσα της Αντίστασης με μνήμες από τους αγώνες του λαού μας για τη λευτεριά, διαμορφώθηκε μία αίθουσα λαογραφίας. Θα πρέπει να εξοπλιστεί με μερικές βιβλιοθήκες ακόμη, για να τοποθετηθούν τα βιβλία που έχουν συγκεντρωθεί και άλλα που θα δοθούν, όταν υπάρξει ο χώρος και οι κατάλληλες βιβλιοθήκες, για να τοποθετηθούν. Εκτός από τα βιβλία του πατέρα μου και τα δικά μου, η οικογένειά μας προτίθεται να εξοπλίσει το Μουσείο με μεγάλο αριθμό βιβλίων, σπάνιων λεσβιακών και λοιπά.
Αλλά υπήρξε συγκινητική και η προσφορά βιβλίων από τον αείμνηστο Σταμάτη Σταματόπουλο, ζωγράφο και διακοσμητή, αρχιτέκτονα και άλλα, αλλά και από την Μαρία Παραδέλλη. Ελπίζω να λειτουργήσει μία σωστή βιβλιοθήκη, δανειστική και λοιπά, όχι μόνο για τους κατοίκους της Αργένου, αλλά και για τα γύρω χωριά και το Μόλυβο. Για το Βαφειό, το Λεπέτυμνο, τη Σκαμιά, την ίδια τη Μήθυμνα, τη Σκάλα Σκαμιάς και άλλα. Τώρα οι αποστάσεις συντομεύτηκαν, οι δρόμοι βελτιώθηκαν και το Μουσείο θα πρέπει να πλαισιωθεί με σειρά εκδηλώσεων, όπως το τριήμερο που ετοιμάζουμε για τις αρχές Αυγούστου. Τον παλλεσβιακό νεανικό λογοτεχνικό διαγωνισμό, παρουσιάσεις βιβλίων, συζητήσεις, συνέδρια και λοιπά».
Να κλείσω με μια πιο προσωπική ερώτηση: Πόσο σας επηρέασε ο πατέρας σας και το γεγονός ότι μεγαλώσατε δίπλα στα βιβλία στις κατοπινές σας πνευματικές αναζητήσεις και ενοχλήσεις;
«Όταν γεννιέσαι και μεγαλώνεις σ’ ένα περιβάλλον φορτωμένο με βιβλία και λογοτεχνία, δεν μπορείς να μη δεχτείς κάποιες επιδράσεις. Το πρόβλημα είναι αν είσαι δέκτης ή όχι. Εκείνο που μου μετέδωσε σίγουρα ο πατέρας μου είναι η μεγάλη, η απέραντη αγάπη για το νησί μας».
