Ανανίας Θεοδώρου Καραμανλής: Έσβησε στη Γαλλία ο άνθρωπος που σημάδεψε το Αγιασώτικο Καρναβάλι
Ανανίας Θεοδώρου Καραμανλής (1928 - 2026)
Επιμέλεια κειμένων – παρουσίασης: Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής.
Σήμερα στις 5 τα ξημερώματα έπαψε να χτυπά η καρδιά στη Γαλλία η καρδιά ενός εκλεκτού τέκνου της αγιασώτικης διασποράς, του αλησμόνητου στους παλιούς και θρυλικού στους νεότερους Ανανία Καραμανλή.
Όταν ο ελληνισμός της Μικρασίας ακολούθησε το δρόμο της οδυνηρής προσφυγιάς, μια από τις φαμίλιες που ήρθαν στην Αγιάσο ήταν και αυτή του επιδέξιου τεχνίτη ξυλουργού Θεοδώρου Ανανία Καραμανλή (1891 – 28/8/1956) και της ράφτρας Μαρίας Σάββα Κόνιαλη (1901 – 5/9/1964). Γεννημένοι ο πρώτος στην Αυρηλιανή (Φρένελι) το 1891 και η δεύτερη στο Αδραμμύτι το 1901, έφεραν μαζί τους το πρωτότοκο παιδί τους, το Γεώργιο, που είδε το φως της ζωής το 1921 στο Αδραμμύτι, και στη συνέχεια πρόσθεσαν στον οικογενειακό αστερισμό άλλα εφτά παιδά, που γεννήθηκαν στην Αγιάσο και όλα έζησαν και έδρασαν σε διάφορα σημεία του πλανήτη. Είναι με χρονολογική σειρά η Χαρίκλεια σύζυγος Μιλτιάδη Νικολάου Μαστραντωνά (Κ’τσουράδ’) (στην Αγιάσο), η Χρυσούλα σύζυγος Λεωνίδα Γουλιαρμή (στο Παρίσι), ο Ανανίας (στο Παρίσι), ο Δημήτριος (στη Μελβούρνη), ο Κωνσταντίνος (στο Παρίσι), η Παρασκευή σύζυγος Μιχαήλ Γουλιαρμή (στο Παρίσι) και η Μαρία/Μαρίτσα σύζυγος Δημητρίου Κριμίτσου (στη Μελβούρνη).
Ο Θεόδωρος Ανανία Καραμανλής, γνωστότερος ως Ανανίας, άσκησε το επάγγελμα του ξυλουργού για πολλά χρόνια και αργότερα ειδικεύτηκε στο να φτιάχνει κάσες φορτηγών αυτοκινήτων. Πολλοί ήταν αυτοί που διδάχτηκαν απ’ αυτόν την τέχνη του, όπως ο Μιχάλης Πασχαλιάς, ο Βρανιάδης Γλεζέλης, ο Μιλτιάδης Μαστραντωνάς (Κ’τσουράδ’) και άλλοι. Όλοι ήθελαν να μαθητεύσουν κοντά του, επειδή ήταν καλός τεχνίτης. Στα χρόνια της Κατοχής, που είχαν εξαφανιστεί οι χτένες και οι ψείρες είχαν πληθύνει, έφτιαχνε από κάθε λογής κέρατα πολύ πυκνές χτένες, κατάλληλες για το ξεψείριασμα. Την τέχνη αυτή μάλιστα την έμαθε και στο γιο του τον Ανανία. Επίσης έφτιαχνε τσοκαρέτες, δηλαδή ξύλινα πέδιλα που αντικαθιστούσαν τα παπούτσια, καθώς και φανάρια. 
Ήταν άνθρωπος καλόψυχος και αγαπητός. Επειδή όμως έκανε επάγγελμα, θεωρούσαν πως βγάζει πολλά λεφτά και γι’ αυτό δεν του έδωσαν κλήρο από τα ανταλλάξιμα, αν και είχε οχτώ μωρά. Επίσης, όταν έκαναν τον Προσφυγικό Συνοικισμό στο Μαυριώτη, πάλι δεν κληρώθηκε να πάρει ένα από αυτά, αν και είχε δουλέψει ως μαραγκός για την κατασκευή τους. Βολεύτηκαν τελικά σ’ ένα σπίτι που δεν είχε μπει στον κλήρο, ύστερα από παρέμβαση κάποιων φίλων που τους εκτιμούσαν πολύ, κι έτσι γλύτωσαν το νοίκι.
Ο Ανανίας, λοιπόν, μεγάλωσε σ’ ένα τέτοιο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον. Πήγε τέσσερα χρόνια στο Δημοτικό Σχολείο, αλλά η κήρυξη του πολέμου δεν του επέτρεψε να ολοκληρώσει τη φοίτησή του. Έμαθε και άσκησε την τέχνη του πατέρα του, αλλά είχε ιδιαίτερες επιδόσεις στον καλλιτεχνικό στίβο. Συμμετέχοντας στις πολιτιστικές δραστηριότητες του Γυμναστικού Συλλόγου Αγιάσου «Όλυμπος», δεν άργησε να δείξει το ταλέντο του στο ερασιτεχνικό θέατρο.
Στην αρχή τον αξιοποίησε ο μεγάλος σκηνοθέτης και ερασιτέχνης ηθοποιός της Αγιάσου Ηλίας Μακρέλης ή Ψυρκούδης, ο οποίος σκηνοθετούσε θεατρικά έργα για την οικονομική ενίσχυση του Γυμναστικού Συλλόγου Αγιάσου «Όλυμπος», που ιδρύθηκε το 1925. Θυμίζουμε ότι ο «Όλυμπος» λειτούργησε αρχικά ως παράρτημα του Αναγνωστηρίου και μετά το 1930 ως αυτοτελές σωματείο. Οι παραστάσεις των σωματείων τότε δίνονταν πίσω από τον Κήπο της Παναγίας, στο λεγόμενο Βρανιάδειο Θέατρο, αφού το κινηματοθέατρο του Αναγνωστηρίου ολοκληρώθηκε μόλις το 1975.
Ο Ανανίας κερδίζει τις εντυπώσεις με το αυθόρμητο υποκριτικό του ταλέντο και συμμετέχει σε πλήθος θεατρικών παραστάσεων (1952 στο δράμα «Ο ένοχος» του Ριχάρδου Φος, 1954 ερμηνεύει το ρόλο του Λεωνίδα στην κωμωδία του Δημήτρη Ψαθά «Φον Δημητράκης», 1933 και 1954 στην πολυαγαπημένη τετράπρακτη δραματική ηθογραφία του Χριστόφα Κανιμά «Τι να τα κάνω τα καλά», 1955 στο δράμα του Ευάγγελου Παπασταματίου ή Βέγγελη «Κρυφή Πίστις», 1956 στο τρίπρακτο μουσικό κωμειδύλλιο του Δημήτρη Κόκκου «Η λύρα του γερο-Νικόλα», 1957 στο τρίπρακτο δραματικό έργο του Ευάγγελου Παπασταματίου ή Βέγγελη «Χριστίνα καρδερίνα», που αναγόταν στην εποχή της γερμανικής κατοχής, και το 1958 στο τρίπρακτο έργο του Πολύβιου Δημητρακόπουλου «Ο κουρσάρος»).
Πάνω απ’ όλα όμως ο Ανανίας πρωταγωνίστησε στο αγιασώτικο καρναβάλι. Αυτός και η παρέα του, από το Καμπούδι και το Σταυρί, δηλαδή ο Παναγιώτης Γρ. Ταμβάκης, ο Λευτέρης Ευστρ. Ταμβάκης, ο Παναγιώτης Κων. Τζιτζίνας, ο Γιάννης Αν. Χατζηγιάννης, ο Κώστας Αντ. Καμινέλης, ο Στρατής Αντ. Τζανής και άλλοι, ανέστησαν το καρναβάλι μετά την Κατοχή και τον Εμφύλιο και του έδωσαν την αίγλη που κληρονόμησαν οι επόμενες γενιές. Καθιέρωσαν τη σκηνική εμφάνιση των συγκροτημάτων εισάγοντας το άρμα στο καρναβάλι. Ήταν μια από τις σπουδαιότερες αλλαγές στην ιστορία του εθίμου, που διατηρείται ως τις μέρες μας.
Οι εμφανίσεις τους στοίχειωσαν τις μνήμες των ανθρώπων αυτής της εποχής, που ζούσαν κι ανάσαιναν για το ετήσιο καρναβάλι. Όλο το χωριό συμμετείχε στο αποκριάτικο ξεφάντωμα. Ο κόσμος ξεχυνόταν στα καλντερίμια του χωριού, για να ακούσει τις καλογραμμένες σάτιρες και να ακολουθήσει την πομπή του καρνάβαλου, στο Σταυρί, στο Γήπεδο, στον Κεντρικό, στην Καρυά… Οι φωτογραφίες των συγκροτημάτων τους είναι αψευδείς μάρτυρες κείνου του παλλαϊκού ενθουσιασμού.
Ο Ανανίας ήταν η ψυχή της παρέας αυτής και ιδιαίτερα λαοφιλής, αλλά μεγάλη και αθόρυβη ήταν η προσφορά και των υπόλοιπων λαϊκών πρωταγωνιστών. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι σημάδεψαν ανεξίτηλα την εποχή τους και έμειναν στην ιστορία. Ακόμα και σήμερα, όταν αναφερόμαστε στην περίοδο αυτή, λέμε «στα χρόνια του Ανανία».
Το 1954 παρουσίασαν τους «Εξερευνητές της ζούγκλας», το πρώτο οργανωμένο μεταπολεμικό καρναβάλι με σάτιρα και εμφάνιση, που κατέβηκε μάλιστα και στη Μυτιλήνη, το 1956 «Το Καραβάνι», το 1957 «το Πλοίο», το 1958 τον πύραυλο με αστροναύτες και φανταστικούς κατοίκους της Σελήνης. Χώρος εκδηλώσεων τότε ήταν το Χριστοφίδειο Δημοτικό Γυμναστήριο (γήπεδο) του χωριού. Από τη χρονιά αυτή τα Βάλεια άρχισαν να οργανώνονται καλύτερα και να αποκτούν παλλεσβιακό χαρακτήρα. Το 1959 «Το ανατολίτικο χαρέμι», το 1960 τη μετανάστευση των κατοίκων στην Αφρική. Ο Ανανίας, ερχόμενος από την Ταγκανίκα με ελέφαντα (!), προαναγγέλλει την αναχώρησή του στη Γαλλία.
Έφυγε το 1960 και εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου συνέχισε το επάγγελμα του μαραγκού. Παντρεύτηκε τη Γαλλίδα Τερέζα Ντορέ και απέκτησε δυο παιδιά, το Μιχάλη, που γεννήθηκε το 1964, μαραγκό, και το Θεόδωρο, που γεννήθηκε το 1971, οικονομολόγο. Ευτύχησε να κρατήσει στην αγκαλιά του τρία εγγόνια, ένα αγόρι του Μιχάλη και δυο κορίτσια του Θοδωρή, και σήμερα ζουν όλοι ευτυχισμένοι στο Παρίσι.
Η παρουσία του Ανανία και της παρέας του καλύπτει την καρναβαλική περίοδο, που ξεκίνησε το 1953 και κορυφώθηκε το 1960, μετά την οποία διακόπηκε βίαια, χτυπημένη από το μαζικό κύμα της εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης, που λάβωσε βαριά την πατρίδα μας. Είναι αξιοπρόσεκτο ότι, αφότου ο Ανανίας ξενιτεύτηκε στη Γαλλία, το καρναβάλι μας ατόνησε αισθητά. Τα συγκροτήματα, που πήραν μέρος στο Βάλειο διαγωνισμό του 1961, δεν παρουσίασαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Την τετραετία 1962-1965 διακόπηκε ο Βάλειος διαγωνισμός και επαναπροκηρύχτηκε το 1966, για να ακολουθήσει μια νέα φάση άνθησης κατά την Επταετία. Μέσα σε λίγα χρόνια ο Ανανίας και η γενιά του κατόρθωσαν να γράψουν χρυσές σελίδες στην ιστορία του καρναβαλικού μας εθίμου και να μείνουν για πάντα στην καρδιά του λαού μας. Για μας τους νεότερους καρναβαλιστές ο Ανανίας υπήρξε ένας θρύλος, ένα από τα ιερά τέρατα του μοναδικού αγιασώτικου καρναβαλιού.
Το Αναγνωστήριό μας, διερμηνεύοντας και τα αισθήματα σύσσωμης της τοπικής κοινωνίας, για όσα πρόσφερε, τον τίμησε στο Κινηματοθέατρό του στις 29/3/2015, με την ευκαιρία της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου.
Ευχαριστώ τον καλό φίλο Δημήτρη Β. Μαϊστρέλη που με ενημέρωσε για την αποδημία του.
Δείτε φωτογραφικό υλικό
