Τα ευλογημένα σταφύλια της Λέσβου: Μια παράδοση βαθιά ριζωμένη στη γιορτή της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος
Με ξεχωριστή λαμπρότητα και κατάνυξη εορτάστηκε και φέτος η Μεταμόρφωση του Σωτήρος σε κάθε γωνιά της Λέσβου, με την ευλογία και το μοίρασμα των πρώτων σταφυλιών να αποτελεί ένα έθιμο που ενώνει τη θρησκευτική παράδοση με την αγροτική ψυχή του νησιού.
Στην Ανεμώτια, μια περιοχή φημισμένη για τα αμπέλια της και τη συνεταιριστική προσπάθεια ανάδειξης των σταφυλιών, δεσπόζει ο Ιερός Ναός Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, χτισμένος το 1885. Η τρίκλιτη βασιλική, φτιαγμένη εξολοκλήρου από ροζωπή πέτρα, αποτελεί αληθινό κόσμημα της λεσβιακής αρχιτεκτονικής, με ένα μοναδικό πέτρινο τέμπλο που μαρτυρά την απαράμιλλη τέχνη των λιθοξόων της περιοχής.
Στη Σκάλα Μυστεγνών, μετά τον πανηγυρικό εσπερινό, μοιράστηκαν στους πιστούς νηστίσιμα φαγητά και τα παραδοσιακά «μπαλεζές», ενώ το πρωί της εορτής τελέστηκε Θεία Λειτουργία και διανεμήθηκαν ευλογημένα σταφύλια.
Στην Αγιάσο, επίκεντρο της θρησκευτικής ζωής του νησιού, πραγματοποιήθηκε Λιτανεία Ιερών Εικόνων μετά τη Θεία Λειτουργία, τιμώντας την ιστορική μνήμη του οσίου Αγάθωνα του Εφέσιου, που ίδρυσε εδώ τη σκήτη του το 803 μ.Χ., φέρνοντας από τα Ιεροσόλυμα την εικόνα της Παναγίας.
Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει στον Ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος στα Παπιανά της Καλλονής, χρονολογούμενο από το 1600, με εξαιρετικής τέχνης τοιχογραφίες του ζωγράφου Νικολάου, ένα από τα αρτιότερα σωζόμενα δείγματα μεταβυζαντινής τέχνης στο νησί.
Στο Μεγαλοχώρι, σε υψόμετρο 584 μέτρων, βρίσκεται μια ακόμη εντυπωσιακή τρίκλιτη βασιλική, χτισμένη το 1767 από τον κάλφα Δημήτρη, που άντεξε στο χρόνο αλλά επλήγη από τον σεισμό του 2017.
Η Κάπη τίμησε την ημέρα με την καθιερωμένη περιφορά της εικόνας και γλέντι στο καφενείο του χωριού, ενώ στην Ερεσό πανηγύρισε η Ιερά Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Κάμπου, σήμερα μετόχι της Μονής Υψηλού. Στη Βατούσα, ο πατήρ Αθηνόδωρος ευλόγησε τα σταφύλια, όπως ορίζει η παράδοση, με τη συμμετοχή του ιστορικού τοπικού συλλόγου «Μεταμόρφωση», που μετρά πάνω από έναν αιώνα ζωής. Στο Ίππειος, οι γυναίκες του χωριού ετοίμασαν φαγητό για όλους τους προσκυνητές μετά τη Θεία Λειτουργία και την αρτοκλασία στο ξωκλήσι του Χριστού.
Ιεροί ναοί και ξωκλήσια αφιερωμένα στη Μεταμόρφωση υπάρχουν σε όλη τη Λέσβο: στη Μυτιλήνη, στον Καλαμάρη, στον Γαβαθά της Άντισσας, στη Βρίσα, στα Βατερά, στον Μεσότοπο, στα Τσόνια της Κλειούς, στον Πλακάδο, στον Μεσαγρό, παντού όπου η πίστη και η γη δένουν σε έναν αδιάρρηκτο δεσμό.
Η γιορτή της Μεταμόρφωσης είναι άμεσα συνδεδεμένη με την προσφορά των πρώτων καρπών, ένα έθιμο που έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Τα πρώτα σταφύλια της χρονιάς ευλογούνται στους ναούς και μοιράζονται στους πιστούς, σε μια συμβολική πράξη ευγνωμοσύνης και δέησης για καλή σοδειά. Ο θεσμός αυτός, γνωστός ως «απαρχές», αποτελεί μια αναίμακτη τελετουργική προσφορά στον Θεό, με βαθιά σημασία για την επιβίωση των παραδοσιακών αγροτικών κοινωνιών.
Αξίζει να σημειωθεί πως στους Αποστολικούς Κανόνες αναφέρεται η προσφορά σταφυλιών στους ναούς, λόγω της άμεσης σύνδεσής τους με το κρασί της Θείας Ευχαριστίας, καθιστώντας την ευλογία τους ιδιαίτερα σημαντική.
Παράλληλα, η Μεταμόρφωση αποτελεί τη μοναδική δεσποτική εορτή που επιτρέπει ιχθυοφαγία κατά τη νηστεία του Δεκαπενταύγουστου, μια παράδοση που αποδίδεται στο «άγιο φως» που πιστεύεται ότι εμφανίζεται τη νύχτα της παραμονής σε όσους ξαγρυπνούν με πίστη.
Η 6η Αυγούστου δεν είναι απλώς μια ημέρα θρησκευτικής εορτής στη Λέσβο. Είναι μια γιορτή που ενσωματώνει το βιωματικό δέος του ανθρώπου απέναντι στη φύση και τον μόχθο του, με την πνευματική ανάγκη για ευλογία και προστασία. Οι ναοί της Μεταμόρφωσης, πολλοί από τους οποίους δεσπόζουν σε καίρια γεωστρατηγικά σημεία του νησιού, υπενθυμίζουν τη βαθιά θρησκευτική αλλά και εθνική σημασία της εορτής.
Η Λέσβος, με το σταφύλι στο χέρι και την ευχή στα χείλη, συνεχίζει να τιμά μια παράδοση που κρατά αιώνες.
επιμέλεια Νεκτάριος Βακάλης / αρχική ανάρτηση ΟΛΣΑ
