Διεθνής μελέτη: Τι αποκάλυψαν 247 γυναίκες στο Μαυροβούνι(Καρά Τεπέ) για βία, υγεία και περίθαλψη
Μια από τις πιο εκτεταμένες επιστημονικές καταγραφές που έχουν γίνει για τη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία γυναικών που διέμεναν σε προσφυγική δομή στην Ευρώπη έχει ως επίκεντρο τη Λέσβο και το Μαυροβούνι (Καρά Τεπέ)
Η peer-reviewed μελέτη με τίτλο «Sexual and reproductive health needs of refugee women on Lesbos, Greece: a participatory cross-sectional study» δημοσιεύθηκε πριν μερικές εβδομάδες στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό BMJ Global Health και βασίζεται στις απαντήσεις 247 γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας, οι οποίες την περίοδο της έρευνας διέμεναν στην Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή Μαυροβουνίου.
Υπάρχει, ωστόσο, μία κρίσιμη χρονική παράμετρος: τα δεδομένα δεν συλλέχθηκαν το 2026. Οι συνεντεύξεις και η έρευνα πεδίου πραγματοποιήθηκαν τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2023. Επομένως, τα αποτελέσματα αποτελούν καταγραφή των εμπειριών και των αναγκών των γυναικών που συμμετείχαν εκείνη την περίοδο και δεν μπορούν να παρουσιαστούν ως αποτύπωση της σημερινής, το 2026, κατάστασης της δομής. Σε κάθε περίπτωση η έρευνα παρουσιάζει εξαιρετικό ενδιαφέρον και τα βασικά της στοιχεία παρουσιάζει σήμερα το Lesvosnews.net
247 γυναίκες, 119 ερωτήσεις
Η έρευνα σχεδιάστηκε ως συμμετοχική, διατομεακή μελέτη. Το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε 119 ερωτήσεις σε οκτώ διαφορετικούς τομείς σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας.
Στη διαδικασία συμμετείχαν και εννέα πρόσφυγες ως συν-ερευνητές, οι οποίοι συνέβαλαν στη διαμόρφωση των ερωτήσεων, στην προσέγγιση των συμμετεχουσών, στη συλλογή των δεδομένων και στην ανάλυσή τους. Οι συνεντεύξεις γίνονταν, όπου ήταν δυνατό, στη γλώσσα που προτιμούσε κάθε γυναίκα.
Οι ερευνητές είχαν προσδιορίσει ως πληθυσμό αναφοράς τις γυναίκες ηλικίας 15 έως 49 ετών που ήταν καταγεγραμμένες τότε στη δομή. Από τις 567 γυναίκες αυτής της ηλικιακής κατηγορίας, το τελικό δείγμα έφθασε τις 247.
Η διάμεση ηλικία των συμμετεχουσών ήταν μόλις 24 ετών, ενώ η διάμεση διάρκεια παραμονής τους στο Μαυροβούνι ήταν τέσσερις μήνες.
Το 61% ανέφερε γυναικολογικά συμπτώματα
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα αφορά την καθημερινή πρόσβαση στη γυναικολογική φροντίδα.
Από τις 247 γυναίκες, 151 –ποσοστό 61%– ανέφεραν ότι είχαν παρουσιάσει γυναικολογικά συμπτώματα. Από αυτές, 68, δηλαδή περίπου 45%, δήλωσαν ότι δεν είχαν απευθυνθεί σε υπηρεσία υγείας για το συγκεκριμένο πρόβλημα.
Παράλληλα, η μελέτη καταγράφει εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά προληπτικών εξετάσεων:
- μόλις 18% είχαν εξεταστεί για σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις,
- μόλις μία στις 246 γυναίκες –0,4%– ανέφερε έλεγχο για καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.
Σημαντικό είναι και το έλλειμμα ενημέρωσης. Ανάλογα με το θέμα υγείας, 67% έως 91% των γυναικών δήλωναν ότι δεν είχαν λάβει σχετική πληροφόρηση, με εξαίρεση τον θηλασμό.
Μόλις 24% χρησιμοποιούσαν σύγχρονη αντισύλληψη
Ιδιαίτερα χαμηλή εμφανίζεται και η χρήση σύγχρονων μεθόδων αντισύλληψης.
Από τις 178 γυναίκες για τις οποίες υπήρχαν σχετικά δεδομένα, μόλις 42 –ποσοστό 24%– χρησιμοποιούσαν σύγχρονη αντισύλληψη.
Παράλληλα, περισσότερες από μία στις τέσσερις γυναίκες που απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με τη γονιμότητα δήλωσαν ότι επιθυμούσαν θεραπεία υπογονιμότητας, όμως καμία από τις 17 δεν είχε αποκτήσει πρόσβαση σε αντίστοιχη θεραπεία.
Εγκυμοσύνη και περίοδος μετά τον τοκετό
Η εικόνα που καταγράφεται στη μαιευτική περίθαλψη είναι περισσότερο σύνθετη και δεν είναι συνολικά αρνητική.
Από τις γυναίκες για τις οποίες υπήρχαν στοιχεία, 25 στις 28 –89%– ανέφεραν επαρκή προγεννητική φροντίδα, ενώ και οι 14 γυναίκες που είχαν γεννήσει και απάντησαν στη σχετική ερώτηση είχαν υποβοηθηθεί κατά τον τοκετό από επαγγελματίες υγείας.
Η εικόνα αλλάζει μετά τον τοκετό. Η μελέτη αναφέρει ότι 7 από τις 15 γυναίκες δεν είχαν χρησιμοποιήσει καμία υπηρεσία μεταγεννητικής φροντίδας, ενώ 10 στις 16 ανέφεραν επιπλοκές. Ακόμη ένα στοιχείο με ιδιαίτερη ανθρώπινη βαρύτητα είναι ότι δύο γυναίκες δήλωσαν πως είχαν χάσει παιδί στη θάλασσα κατά τη μεταναστευτική τους διαδρομή.
Τα στοιχεία για τη βία – Τι ακριβώς λέει η μελέτη
Τα πιο βαριά αριθμητικά ευρήματα της έρευνας αφορούν εμπειρίες κακοποίησης.
Από τις 244 γυναίκες που απάντησαν στις σχετικές ερωτήσεις:
- 180 γυναίκες –74%– ανέφεραν ότι είχαν υποστεί λεκτική κακοποίηση κάποια στιγμή στη ζωή τους.
- 127 γυναίκες –52%– ανέφεραν σωματική κακοποίηση.
- 87 γυναίκες –36%– ανέφεραν σεξουαλική κακοποίηση.
Εδώ απαιτείται μία απολύτως απαραίτητη διευκρίνιση:
Τα ποσοστά αυτά δεν σημαίνουν ότι η κακοποίηση συνέβη στη δομή του Μαυροβουνίου.
Οι ερωτήσεις αφορούσαν εμπειρίες σε ολόκληρη τη ζωή των συμμετεχουσών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, περιστατικά έμφυλης βίας αναφέρονταν συχνότερα στις χώρες προέλευσης, κατά τη διάρκεια της μετακίνησης προς την Ευρώπη και σε περιστατικά τα οποία οι ίδιες οι συμμετέχουσες περιέγραψαν ως pushbacks.
Η ίδια η μελέτη καταγράφει επίσης ότι μεγάλα ποσοστά όσων είχαν αναφέρει σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση δεν είχαν αναζητήσει ιατρική φροντίδα: 80,2% στην περίπτωση σωματικής κακοποίησης και 63,2% στην περίπτωση σεξουαλικής κακοποίησης.
133 γυναίκες ανέφεραν τουλάχιστον ένα pushback
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ενότητα για τη μεταναστευτική διαδρομή πριν από την άφιξη στη Λέσβο.
133 από τις 247 γυναίκες –53,8%– δήλωσαν ότι είχαν βιώσει τουλάχιστον ένα περιστατικό το οποίο περιέγραψαν ως pushback πριν φτάσουν στη Λέσβο.
Μεταξύ όσων το ανέφεραν, ο διάμεσος αριθμός αντίστοιχων περιστατικών ήταν δύο, ενώ οι απαντήσεις κυμαίνονταν από ένα έως και 42 περιστατικά. Και σε αυτή την περίπτωση είναι δημοσιογραφικά απαραίτητο να διαχωριστεί η καταγραφή από την ανεξάρτητη πιστοποίηση: πρόκειται για αυτοαναφερόμενες εμπειρίες των συμμετεχουσών στο πλαίσιο της έρευνας και όχι για εξατομικευμένη δικαστική ή διοικητική διερεύνηση κάθε περιστατικού. Η μελέτη δεν είχε ως αντικείμενο να εξακριβώσει ένα προς ένα τα συγκεκριμένα συμβάντα.
Το 23% ανέφερε άρνηση ιατρικής φροντίδας
Ανάλογη προσοχή απαιτείται και σε ένα δεύτερο εύρημα.
57 από τις 247 γυναίκες –23,1%– ανέφεραν ότι κάποια στιγμή τούς είχε αρνηθεί ιατρική περίθαλψη εξαιτίας του νομικού τους καθεστώτος.
Αναλυτικότερα:
- 3,2% απάντησαν «πάντα»,
- 5,7% «συχνά»,
- 9,7% «μερικές φορές»,
- 4,5% «σπάνια».
Αντίθετα, 75,7% δήλωσαν ότι δεν τους είχε συμβεί ποτέ. Και εδώ η μελέτη δεν τεκμηριώνει ότι όλες αυτές οι περιπτώσεις αφορούσαν συγκεκριμένη υπηρεσία ή δομή της Λέσβου. Η διατύπωση αφορά τις εμπειρίες που ανέφεραν οι ίδιες οι γυναίκες κατά τη διάρκεια της μεταναστευτικής τους πορείας και της περιόδου εκτοπισμού τους.
Τι συμπεραίνουν οι ερευνητές
Οι συγγραφείς της εργασίας θεωρούν ότι τα αποτελέσματα καταδεικνύουν σημαντικά κενά στη σεξουαλική και αναπαραγωγική φροντίδα και υποστηρίζουν την ανάγκη για πιο ολοκληρωμένες υπηρεσίες, καλύτερη ενημέρωση και παρεμβάσεις σχεδιασμένες σε συνεργασία με τις ίδιες τις κοινότητες των προσφύγων. Στο συμπέρασμά τους ζητούν επίσης ισότιμη πρόσβαση στην περίθαλψη ανεξαρτήτως νομικού καθεστώτος και τάσσονται κατά των pushbacks. Οι θέσεις αυτές αποτελούν τις επιστημονικές και πολιτικές συστάσεις των συγγραφέων της έρευνας και πρέπει να διαχωρίζονται από τα καθαυτό αριθμητικά δεδομένα που προέκυψαν από το ερωτηματολόγιο.
Το ίδιο το επιστημονικό άρθρο αναγνωρίζει περιορισμούς.
Ο πληθυσμός μιας προσφυγικής δομής μεταβάλλεται διαρκώς, γεγονός που δυσκολεύει τόσο τη δειγματοληψία όσο και την προσέγγιση των επιλεγμένων συμμετεχουσών. Παράλληλα, θέματα όπως η σεξουαλική βία, οι αμβλώσεις, ο σεξουαλικός προσανατολισμός ή τα pushbacks είναι εξαιρετικά ευαίσθητα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, παρά τα μέτρα που ελήφθησαν ώστε οι γυναίκες να αισθάνονται ασφαλείς στις συνεντεύξεις, ορισμένες εμπειρίες ενδέχεται να έχουν υποκαταγραφεί. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην ανάγνωση των ποσοστών: η έρευνα είναι μία διατομεακή καταγραφή ενός συγκεκριμένου πληθυσμού σε μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Δεν αποτελεί ούτε απογραφή όλων των γυναικών που πέρασαν από τη Λέσβο ούτε μέτρηση της σημερινής κατάστασης.
Η αξία της μελέτης βρίσκεται ακριβώς εκεί: πίσω από τη γενική και συχνά φορτισμένη δημόσια συζήτηση για το μεταναστευτικό, αποτυπώνει με αριθμούς τις απαντήσεις 247 συγκεκριμένων γυναικών. Νέες στην πλειονότητά τους, με διάμεση ηλικία τα 24 χρόνια, γυναίκες που κατά την περίοδο Ιουνίου–Ιουλίου 2023 βρίσκονταν στο Μαυροβούνι και κλήθηκαν να μιλήσουν για την υγεία τους, την εγκυμοσύνη, την αντισύλληψη, τη βία, την πρόσβαση σε γιατρούς και όσα είχαν ζήσει στη διαδρομή τους μέχρι τη Λέσβο.
Τρία χρόνια αργότερα, αυτές οι απαντήσεις πέρασαν από την επιστημονική αξιολόγηση και δημοσιεύθηκαν σε ένα διεθνές περιοδικό δημόσιας υγείας.Δεν αποτελούν από μόνες τους πολιτική ετυμηγορία για τη διαχείριση του μεταναστευτικού ούτε επιτρέπουν να μεταφερθεί αυτομάτως η εικόνα του 2023 στο 2026.Αποτελούν όμως ένα τεκμηριωμένο επιστημονικό αρχείο μιας συγκεκριμένης περιόδου της σύγχρονης ιστορίας της Λέσβου — και, ως τέτοιο, τα στοιχεία του αξίζουν να διαβαστούν χωρίς υπερβολές αλλά και χωρίς να αποσιωπηθούν.
Πηγη:: J. Sherally et al., Sexual and reproductive health needs of refugee women on Lesbos, Greece: a participatory cross-sectional study, BMJ Global Health, Vol. 11, Issue 6, 2026, e019240, DOI: 10.1136/bmjgh-2025-019240.
