Γαβαθάς: 52 χρόνια μετά, η Λέσβος τίμησε τον αγνοούμενο της Κύπρου Κωνσταντίνο Πατσανά
«Καρτερούμεν μέραν νύχταν…». Μια φράση χαραγμένη πλέον στον Γαβαθά κρατά ζωντανή μια αναμονή που μετρά 52 ολόκληρα χρόνια.
Το απόγευμα της Κυριακής 16 Αυγούστου, ο Γαβαθάς τίμησε τον Λοχία Κωνσταντίνο Πατσανά, τον 22χρονο Λέσβιο στρατιώτη της ΕΛΔΥΚ που χάθηκε μέσα στη φωτιά της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο και από τις 16 Αυγούστου 1974 η τύχη του παραμένει άγνωστη.
Μπροστά ακριβώς από το πατρικό του σπίτι, στο λιμανάκι του μικρού ψαροχωριού της Άντισσας, έγιναν τα αποκαλυπτήρια του σημείου μνήμης που δημιούργησε ο Δήμος Δυτικής Λέσβου, ενώ η πλατεία πήρε πλέον επίσημα το όνομα «Πλατεία Λοχία Κωνσταντίνου Πατσανά».
Στην τελετή συγκεντρώθηκε πλήθος κόσμου, μαζί με εκπροσώπους των τοπικών αρχών, των Ενόπλων Δυνάμεων και της Εκκλησίας, αποτίοντας φόρο τιμής στον άνθρωπο που έφυγε από τον Γαβαθά νέος και δεν επέστρεψε ποτέ.
Είχε απολυθεί – και γύρισε πίσω στην Κύπρο
Η ιστορία του Κωνσταντίνου Πατσανά είναι από εκείνες που συμπυκνώνουν όλη την τραγωδία του καλοκαιριού του 1974.
Ο Κωνσταντίνος Πατσανάς του Γρηγορίου, παιδί οικογένειας ψαράδων του Γαβαθά, υπηρετούσε τον δεύτερο χρόνο της στρατιωτικής του θητείας στην Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ), στον Λόχο Βαρέων Όπλων.
Στις 19 Ιουλίου 1974, μία ημέρα πριν από την τουρκική εισβολή, είχε απολυθεί και αναχώρησε από την Κύπρο μαζί με άλλους συναδέλφους του για να επιστρέψει στην Ελλάδα.
Δεν έφτασε ποτέ σπίτι.
Το πλοίο στο οποίο επέβαιναν διατάχθηκε, ενώ βρισκόταν έξω από τη Ρόδο, να επιστρέψει στην Κύπρο. Ο Πατσανάς γύρισε μαζί με τους υπόλοιπους άνδρες της ΕΛΔΥΚ στη Μεγαλόνησο και βρέθηκε ξανά στην πρώτη γραμμή.
Πολέμησε στις επιχειρήσεις του πρώτου και του δεύτερου «Αττίλα».
Η τελευταία μάχη
Στις 16 Αυγούστου 1974, κατά την τελική μάχη του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ στα περίχωρα της Λευκωσίας, ο Πατσανάς βρισκόταν μαζί με άνδρες του Λόχου Διοικήσεως και άλλων τμημάτων που είχαν εγκλωβιστεί στο στρατόπεδο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν διασωθεί, εκείνη την ημέρα ήταν μάλιστα άρρωστος, με υψηλό πυρετό.
Το στρατόπεδο δεχόταν σφοδρά πυρά πυροβολικού, αεροπορικές επιθέσεις και επίθεση αρμάτων μάχης. Ακολούθησαν μάχες από μικρή απόσταση, μέσα σε ένα από τα πλέον αιματηρά επεισόδια της κυπριακής τραγωδίας.
Από εκείνο το σημείο και μετά, τα ίχνη του Κωνσταντίνου Πατσανά χάνονται.
Οι σύντροφοί του που επέζησαν δεν μπόρεσαν να επιβεβαιώσουν αν σκοτώθηκε στη μάχη ή αν αιχμαλωτίστηκε ζωντανός. Τα λείψανά του δεν έχουν μέχρι σήμερα ταυτοποιηθεί.
Για την οικογένειά του, όμως, ο χρόνος δεν έκλεισε ποτέ εκείνη την πληγή.
Τρεις νέοι από τη Λέσβο
Ο Κωνσταντίνος Πατσανάς ήταν ένας από τους τρεις νέους της Λέσβου που χάθηκαν κατά την εισβολή του 1974 στην Κύπρο.
Τα οστά του Ασημάκη Μπουρέκα από τη Μόρια και του Γιώργου Ζερβομανώλη από τα Παράκοιλα εντοπίστηκαν πολλά χρόνια αργότερα σε ομαδικούς τάφους. Μετά την ταυτοποίησή τους επέστρεψαν στη Λέσβο και τάφηκαν με στρατιωτικές τιμές.
Ο Κωνσταντίνος Πατσανάς παραμένει ο αγνοούμενος του Γαβαθά.
Ο «Κωνσταντής», όπως εξακολουθούν να τον αποκαλούν στον τόπο όπου γεννήθηκε.
«Μπορεί να αργήσαμε 52 χρόνια, αλλά δεν ξεχάσαμε»
Μετά την τελετή, ο Δήμαρχος Δυτικής Λέσβου Ταξιάρχης Βέρρος έγραψε σε ανάρτησή του:
«Μπορεί να αργήσαμε 52 χρόνια αλλά δεν ξεχάσαμε. Ούτε πρόκειται να ξεχάσουμε μέχρι να δικαιωθούν όσοι χάθηκαν στην τραγωδία της Κύπρου».
Ο Δήμαρχος αναφέρθηκε και στη μεγάλη συμμετοχή του κόσμου, σημειώνοντας ότι η παρουσία των πολιτών ξεπέρασε τις προσδοκίες.
Δεν έκρυψε όμως και την ενόχλησή του για την περιορισμένη δημοσιότητα που, κατά την άποψή του, δόθηκε στην εκδήλωση, σχολιάζοντας με αιχμηρό τρόπο:
«Δυστυχώς το γεγονός δεν καλύφθηκε όπως του άξιζε αλλά δεν πειράζει. Η αλήθεια είναι ότι δεν είχαμε τσιφτετέλια και ζουρνάδες. Εξάλλου, ο Γαβαθάς κείται μακράν…».
Η πλατεία απέναντι από το σπίτι του
Η δημιουργία του σημείου μνήμης έγινε από τον Δήμο Δυτικής Λέσβου, ενώ η ονοματοδοσία του χώρου εγκρίθηκε ομόφωνα από το Διοικητικό Συμβούλιο του Λιμενικού Ταμείου Λέσβου, ύστερα από πρόταση του Αντιδημάρχου Δυτικής Λέσβου Ιορδάνη Ε. Ιορδάνου.
Το μνημείο βρίσκεται μπροστά στο σπίτι της οικογένειας Πατσανά, όπου εξακολουθούν να ζουν οι αδελφές του αγνοούμενου στρατιώτη.
Πάνω στην επιγραφή διαβάζει κανείς:
«ΚΑΡΤΕΡΟΥΜΕΝ ΜΕΡΑΝ ΝΥΧΤΑΝ…
ΜΝΗΜΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΗ ΠΑΤΣΑΝΑ
ΑΓΝΟΥΜΕΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ
ΑΠΟ ΤΙΣ 16.8.1974»
Πενήντα δύο χρόνια πέρασαν.
Για τον Γαβαθά όμως, ο Κωνσταντής δεν έγινε ποτέ μια απλή καταχώριση σε έναν κατάλογο αγνοουμένων. Είναι το παιδί του χωριού που έφυγε για τον στρατό, βρέθηκε στη δίνη της Ιστορίας και δεν γύρισε. Και από χθες, το όνομά του βρίσκεται για πάντα στην πλατεία απέναντι από το σπίτι του.
H ανακοίνωση από τον Δήμο Δυτικής Λέσβου:
Ο Δήμος Δυτικής Λέσβου, τίμησε χθες Κυριακή 16 Αυγούστου, στο λιμανάκι του Γαβαθά, τη μνήμη του Λοχία Κωνσταντίνου Πατσανά, του αγνοούμενου ήρωα της Κυπριακής τραγωδίας.
Σε μια συγκινητική τελετή, αποκαλύφθηκε, μπροστά από το πατρογονικό του σπίτι, σημείο μνήμης αφιερωμένο στον ίδιο, καθώς και η επιγραφή ονοματοθεσίας της πλατείας του λιμανιού σε «ΠΛΑΤΕΙΑ ΛΟΧΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΑΤΣΑΝΑ».
Ο Κωνσταντίνος Πατσανάς, εξαφανίσθηκε στις 16 Αυγούστου του 1974 αμυνόμενος του πατρίου εδάφους, κατά τη διαδικασία απαγκίστρωσης των υπερασπιστών του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ στα περίχωρα της Λευκωσίας.
Μετά τη θρησκευτική τελετή που τέλεσε ο Μητροπολίτης Μηθύμνης κ. Χρυσόστομος ακολούθησαν χαιρετισμοί και τα αποκαλυπτήρια του μνημείου που πραγματοποιήθηκαν από τις αδελφές και τον αδελφό του Κωνσταντίνου Πατσανά, τον Υποστράτηγο Διοικητή της 98 ΑΔΤΕ Σταύρο Μιχάλη, το Δήμαρχο Δυτικής Λέσβου Ταξιάρχη Βέρρο, τον Αντιδήμαρχο Ιορδάνη Ιορδάνου και τον Πρόεδρο της Κοινότητας Άντισσας Ιορδάνη Ιορδάνου.
Στον χαιρετισμό του, ο Δήμαρχος Δυτικής Λέσβου Ταξιάρχης Βέρρος αναφέρθηκε στο χρέος τιμής προς τον ήρωα, που εκπληρώνεται σήμερα με τα αποκαλυπτήρια του μνημείου «για έναν συμπατριώτη μας που 52 ολόκληρα χρόνια περιμένουμε κάθε πρωί να μας χτυπήσει την πόρτα και να μας φωνάξει “Γύρισα”».
Παράλληλα, αναφέρθηκε στα αποκαλυπτήρια «μιας πλάκας με το όνομά του, γιατί έτσι αξίζει στους ήρωες. Σε όσους επέστρεψαν, μα και σε όσους έμειναν να φυλάνε, σαν τον Διγενή Ακρίτα, τις εσχατιές του Γένους».
Κλείνοντας, ο κ. Βέρρος έδωσε στη μνήμη του Κωνσταντή Πατσανά ένα ευρύτερο μήνυμα ευθύνης και ενότητας: «Ας υποσχεθούμε λοιπόν, στην προσμονή της επιστροφής του Κωνσταντή, να μην ξεχάσουμε. Να μην αφήσουμε ξανά τη διχόνοια και τον διχασμό να κυριαρχήσουν. Να διασφαλίσουμε ότι τέτοια λάθη, σαν αυτά στην Κύπρο του 1974, δεν θα επιτρέψουμε να επαναληφθούν. Η μνήμη του Κωνσταντή Πατσανά αυτό μας θυμίζει. Όχι άλλα λάθη. Όχι άλλος διχασμός, όχι άλλη διχόνοια. Λύσεις στα όποια μας προβλήματα μέσα από τη Δημοκρατία».
Χαιρετισμό απηύθυνε και ο Ιορδάνης Ιορδάνου, Αντιδήμαρχος Τεχνικών Υπηρεσιών του Δήμου, Αντισσαίος και παιδικός φίλος του Κωνσταντίνου Πατσανά:
«Ο Κωνσταντίνος Πατσανάς, στέκει από εκεί που τον έταξε η ιστορία. Στο μπόϊ των ανθρώπων που γίνανε ήρωες. Και μας χαμογελά. Παράδειγμα παντοτινό, υπενθύμιση σε όλους μας να κρατήσουμε ψηλά τη σημαία, να κάνουμε τον τόπο μας καλύτερο».
Και κατέληξε ο κ. Ιορδάνου λέγοντας: «Κωνσταντή, η οικογένεια σου, εμείς όλοι, σε ευχαριστούμε. Και «καρτερούμεν σε». Πάντα θα σε καρτερούμε… Γιατί στις μέρες μας, προπάντων στις μέρες μας χρειαζόμαστε τους ήρωες μας».
Ιδιαίτερα συγκινητική στιγμή της τελετής, ο γραπτός χαιρετισμός του Θεόδωρου Χοίρα Αντιδημάρχου και Δημαρχεύοντος στον κατεχόμενο Δήμο Λευκονοίκου Κύπρου με τον οποίο έχει αδελφοποιηθεί ο Δήμος Δυτικής Λέσβου.
Όπως σημείωσε στο χαιρετισμό του ο κ. Χοίρας ο οποίος διαβάστηκε στη διάρκεια της εκδήλωσης, «η πρωτοβουλία του Δήμου Δυτικής Λέσβου να δημιουργήσει αυτό το σημείο μνήμης και να ονοματοδοτήσει την πλατεία του Γαβαθά σε «Πλατεία Λοχία Κωνσταντίνου Πατσανά» αποτελεί πράξη δικαιοσύνης, τιμής και εθνικής αυτογνωσίας. Παράλληλα, ισχυροποιεί ακόμα περισσότερο τους δεσμούς αδελφοποίησης που ενώνουν τους Δήμους μας - δεσμούς που σφυρηλατήθηκαν με αίμα, κοινούς αγώνες και αμοιβαίο σεβασμό. Όπως αναγράφει και η επιγραφή στο σημείο μνήμης του: «ΚΑΡΤΕΡΟΥΜΕΝ ΜΕΡΑΝ ΝΥΧΤΑΝ…»
Παρόντες στην τελετή εκατοντάδες πολίτες, αλλά και ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παναγιώτης Δουδωνής, ο Αντιπεριφερειάρχης βορείου Αιγαίου Στρατής Κυρατζής και ο Υποστράτηγος Σταύρος Μιχάλης Διοικητής του τοπικού στρατιωτικού σχηματισμού με αξιωματικούς του επιτελείου του. Παρών επίσης και ο γνωστός πολιτικός Στέφανος Τζουμάκας.
Να σημειωθεί τέλος, ότι πραγματοποιήθηκε επίσης θρησκευτική τελετή, στη μνήμη του Γιώργου Ζερβομανώλη νεκρού στη μάχη του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ στις 16 Αυγούστου του 1974 στη γενέτειρα του τα Παράκοιλα, όπου ο Δήμος Δυτικής Λέσβου πριν δυο χρόνια τοποθέτησε την προτομή του.
