Ο σκουριασμένος σταυρός στα Τσαμάκια ξανανοίγει πληγές: Από το "σύμβολο" του 2019 στον φόβο για την ασφάλεια

Η σημερινή εικόνα του μεταλλικού σταυρού στην περιοχή Απελλή, στα Τσαμάκια της Μυτιλήνης, είναι άκρως ανησυχητική. Είναι μια εικόνα που θέτει πλέον ευθέως ζήτημα δημόσιας ασφάλειας. Ο σταυρός που τοποθετήθηκε το 2019, μέσα σε μια περίοδο έντονης κοινωνικής φόρτισης γύρω από το μεταναστευτικό, επιστρέφει στο προσκήνιο όχι για τον συμβολισμό του, αλλά για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα.

Οι φωτογραφίες  που δημοσιεύει σήμερα το Lesvosnews.net  δείχνουν εκτεταμένη φθορά στον μεταλλικό ιστό, με εμφανή αποφλοίωση του χρώματος και προχωρημένη οξείδωση. Το πιο κρίσιμο σημείο, όμως, βρίσκεται χαμηλά: στη βάση, εκεί όπου ο κορμός του σταυρού συναντά το τσιμεντένιο βάθρο. Εκεί η σκουριά φαίνεται έντονη, συνεχής και βαθιά, σε σημείο που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή αισθητική φθορά.

Σε τέτοιες μεταλλικές κατασκευές, το σημείο έδρασης είναι το πιο ευάλωτο. Εκεί συγκεντρώνονται οι μεγαλύτερες καταπονήσεις από τον άνεμο, τις ταλαντώσεις και το ίδιο το βάρος της κατασκευής. Αν η διάβρωση έχει μειώσει το πραγματικό πάχος του μετάλλου, τότε το πρόβλημα δεν είναι πια αν «φαίνεται άσχημο». Το πρόβλημα είναι αν αντέχει.

Όταν ένας ψηλός μεταλλικός ιστός έχει εμφανή φθορά στη βάση του χρειάζεται άμεσος τεχνικός έλεγχος από αρμόδιους μηχανικούς και υπηρεσίες, πριν η συζήτηση μετατραπεί από πολιτική ή συμβολική σε περιστατικό με συνέπειες. Γιατί η σκουριά, σε αντίθεση με τα σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα, δεν κάνει θόρυβο πριν συμβεί το κακό.

Από την τοποθέτηση του 2019 στη δίκη του 2024

Η υπόθεση του σταυρού στην Απελλή είχε απασχολήσει έντονα τη Μυτιλήνη από τον Μάρτιο του 2019. Τα ξημερώματα της 3ης Μαρτίου εκείνης της χρονιάς, ομάδα πολιτών, με τη συνδρομή γερανού, τοποθέτησε έναν υπερμεγέθη μεταλλικό σταυρό πάνω σε μεγάλη τσιμεντένια βάση στην παραλιακή περιοχή των Τσαμακίων.

Η ενέργεια είχε γίνει σε μια περίοδο που η Λέσβος ζούσε σε συνθήκες μεγάλης πίεσης λόγω του μεταναστευτικού. Η περιοχή είχε συνδεθεί τότε με την παρουσία προσφύγων και μεταναστών, ενώ ο σταυρός παρουσιάστηκε από τους υποστηρικτές της κίνησης ως πράξη αντίδρασης και συμβολικής κατοχύρωσης του χώρου.

Η υπόθεση πήρε γρήγορα δικαστική τροπή. Συνολικά 36 άτομα κατηγορήθηκαν για ζητήματα που αφορούσαν την τοποθέτηση της κατασκευής, μεταξύ των οποίων κατάληψη δημόσιου κτήματος, αυθαίρετη κατασκευή και απείθεια. Ανάμεσα στα πρόσωπα που είχαν συνδεθεί με την τοποθέτηση του σταυρού αναφέρεται και ο Λεοντής Βοριάς. Ο Λεοντής Βοριάς,  τότε είχε παρουσιαστεί ως ένα από τα κεντρικά πρόσωπα της κατασκευής και τοποθέτησης του μεγάλου μεταλλικού σταυρού στην Απελλή και συνδέθηκε δημόσια και με κύκλους της άκρας δεξιάς (είχε συνδεθεί πολιτικά με τη Χρυσή Αυγή, πριν εμφανιστεί στη Λέσβο ως υπερασπιστής της πίστης, της «εθνικής ταυτότητας» Η πορεία του έκλεισε τραγικά τον Μάρτιο του 2022, όταν στη Θεσσαλονίκη πυροβόλησε την πρώην σύντροφό του μέσα στο κατάστημά της και στη συνέχεια αυτοκτόνησε, αφήνοντας πίσω μια υπόθεση που φόρτισε ακόμη περισσότερο τη δημόσια μνήμη γύρω από τον σταυρό)

Η υπόθεση της τοποθέτησης  εκδικάστηκε τελικά στις 11 Δεκεμβρίου 2024, ύστερα από πολυετή εκκρεμότητα και αλλεπάλληλες αναβολές. Από τους 36 κατηγορούμενους, ένοχοι κρίθηκαν δύο άτομα, τα οποία δεν παρίσταντο στο δικαστήριο, για ενεργή συμμετοχή στη μεταφορά και την τοποθέτηση του μεταλλικού σταυρού με τη μεγάλη τσιμεντένια βάση. Οι ποινές που επιβλήθηκαν ήταν φυλάκιση ενός έτους και έξι μηνών αντίστοιχα, με τριετή αναστολή.

Κατά τη διαδικασία, σύμφωνα με τα στοιχεία που είχαν γίνει γνωστά, αστυνομικοί που κατέθεσαν ως μάρτυρες δεν αναγνώρισαν κάποιον από τους 36 ως συμμετέχοντα στο συμβάν, ενώ εκπρόσωποι της Αρχαιολογίας ανέφεραν ότι δεν διαπιστώθηκε παράβαση στον βράχο όπου τοποθετήθηκε ο σταυρός. Είχαν μάλιστα επισημάνει ότι, εφόσον είχε ζητηθεί άδεια, θα μπορούσε να είχε δοθεί υπό προϋποθέσεις, κυρίως ως προς την κλίμακα της κατασκευής.

Το ζήτημα τότε δίχασε βαθιά την τοπική κοινωνία. Άλλοι είδαν στον σταυρό μια πράξη πίστης και αντίδρασης. Άλλοι είδαν μια αυθαίρετη κατασκευή με σαφές πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα απέναντι σε ανθρώπους άλλης θρησκείας και καταγωγής. Η Μυτιλήνη, σε μια δύσκολη εποχή, χωρίστηκε σε στρατόπεδα. Ο σταυρός έγινε πεδίο σύγκρουσης, όχι μόνο για το τι συμβολίζει, αλλά και για το ποιος έχει δικαίωμα να ορίζει τον δημόσιο χώρο.

Σήμερα, όμως, το ερώτημα είναι πιο πεζό και πιο επείγον. Δεν είναι αν κάποιος συμφωνεί ή διαφωνεί με την παρουσία του. Είναι αν η κατασκευή είναι ασφαλής.

•  Ποιος έχει την ευθύνη για την κατάσταση της κατασκευής; Ποιος ελέγχει αν είναι ασφαλής; Ποιος αποφασίζει αν πρέπει να συντηρηθεί, να αποκατασταθεί, να αδειοδοτηθεί εκ των υστέρων ή να απομακρυνθεί;

Αν ο σταυρός παραμείνει στη θέση του, πρέπει να ελεγχθεί. Αν χρειάζεται ενίσχυση, πρέπει να ενισχυθεί. Αν είναι επικίνδυνος, πρέπει να απομακρυνθεί.