Ήταν μια βραδιά κατά την οποία ο τόπος, η μουσική και η ιστορική μνήμη συναντήθηκαν με τρόπο σχεδόν σκηνοθετημένο από τον ίδιο τον χρόνο.
Στην κατάμεστη αυλή του ιστορικού Παρθεναγωγείου Μυτιλήνης, το βράδυ της Δευτέρας 3 Αυγούστου, το Dryades Quartet παρουσίασε την εκδήλωση «Γυναικείες Μορφές: Φως, Ήχος, Λόγος», στο πλαίσιο του 3ου Μουσικού Φεστιβάλ του Δήμου Μυτιλήνης.
Η επιλογή του χώρου εχει τη δική της σημασία. Το Παρθεναγωγείο ανεγέρθηκε το 1899 με δαπάνη του ευεργέτη Ζαφείριου Βουρνάζου και η λειτουργία του αποτέλεσε σταθμό για την εκπαίδευση των κοριτσιών της Μυτιλήνης. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η αυλή του φιλοξένησε μια παράσταση αφιερωμένη ακριβώς στη διαχρονική παρουσία, τη δύναμη και τη δημιουργικότητα της γυναίκας.
Κάτω από τον θερμό, κόκκινο φωτισμό της νεοκλασικής πρόσοψης, η αρχιτεκτονική του κτιρίου έπαψε για λίγο να αποτελεί απλώς σκηνικό. Έγινε μέρος της αφήγησης. Ένα κτίριο που συνδέθηκε ιστορικά με τη μόρφωση των γυναικών άκουσε ξανά γυναικείες φωνές — αυτή τη φορά μέσα από τη μουσική, την ποίηση και τις προσωπικές μαρτυρίες γυναικών που άφησαν το αποτύπωμά τους στον πολιτισμό.
Από τη Σαπφώ και την Καλλιόπη μέχρι τη Μαρία Κάλλας
Η παράσταση δεν αντιμετώπισε τη γυναίκα ως μία αφηρημένη, εξιδανικευμένη έννοια. Την παρουσίασε μέσα από τις πολλές και συχνά αντιφατικές μορφές της: μητέρα, κόρη, δημιουργό, μούσα, σύντροφο, ηγέτιδα, ιέρεια, καλλιτέχνιδα και πνευματική μορφή.
Μέσα από γραπτά, επιστολές και αφηγηματικά αποσπάσματα αναδύθηκαν μορφές που χωρίζονται από αιώνες, αλλά ενώνονται από την ανάγκη τους να μιλήσουν, να δημιουργήσουν και να υπερβούν τα όρια της εποχής τους.
Η Παναγία, η αρχαία μούσα Καλλιόπη, η Σαπφώ και η Κλάρα Σούμαν συναντήθηκαν συμβολικά με τη Γερόντισσα Γαβριηλία, τη Μαρία Κάλλας, την Άννα Σικελιανού και τη Λητώ Κατακουζηνού. Δεν παρουσιάστηκαν ως μακρινά αγάλματα ενός πολιτιστικού πάνθεον, αλλά ως γυναίκες που αγάπησαν, πόνεσαν, αμφισβήτησαν, πίστεψαν και διεκδίκησαν το δικαίωμα να υπάρχουν με τη δική τους φωνή.
Η παρουσία της Σαπφούς αποκτούσε, φυσικά, μια ιδιαίτερη βαρύτητα. Στη Μυτιλήνη, στον τόπο όπου η ποίησή της εξακολουθεί να λειτουργεί ως ζωντανό κύτταρο πολιτιστικής ταυτότητας, η επίκληση της αρχαίας ποιήτριας δεν ήταν μια υποχρεωτική τοπική αναφορά. Ήταν μια επιστροφή στην πρωταρχική γυναικεία φωνή του νησιού.
Τέσσερα όργανα, μία ενιαία αφήγηση
Το Dryades Quartet συγκροτούν η Κάτια Πάσχου στη σοπράνο φωνή, η Μελίνα Μακρή στο φλάουτο, η Κρυσταλία Γαϊτάνου στη βιόλα και η Ευαγγελία Κιοσόγλου στην άρπα. Η ασυνήθιστη αυτή σύνθεση δημιουργεί έναν ήχο λεπτό, διαυγή και ατμοσφαιρικό, στον οποίο η μουσική δωματίου συναντά τη δραματουργία του λυρικού τραγουδιού.
Η άρπα, με τον απόηχο της αρχαίας λύρας, έδωσε στην παράσταση το στοιχείο του μύθου. Το φλάουτο μετέφερε την ανάσα και την κίνηση. Η βιόλα πρόσφερε το θερμό, γήινο βάθος των εγχόρδων, ενώ η ανθρώπινη φωνή λειτούργησε ως το νήμα που ένωσε τις διαφορετικές εποχές και τις γυναικείες ιστορίες.
Η μουσική δεν χρησιμοποιήθηκε ως συνοδευτική επένδυση των κειμένων. Ήταν ισότιμος αφηγητής. Οι νότες συμπλήρωναν όσα οι λέξεις δεν μπορούσαν να αποδώσουν και, σε άλλες στιγμές, η αφήγηση άνοιγε έναν διαφορετικό δρόμο για την κατανόηση των μουσικών έργων.
Από τον Ravel και τον Debussy στον Κώστα Γιαννίδη
Το πρόγραμμα κινήθηκε ανάμεσα στην ευρωπαϊκή μουσική παράδοση, την ελληνική μυθολογία και τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία.
Μελωδίες του Maurice Ravel συνόδευσαν τη γυναίκα-κόρη στη συμβολική μετάβασή της προς τον πνευματικό γάμο. Ο Charles Gounod και η ποίηση του Λόρδου Βύρωνα ανέδειξαν τη γυναίκα ως μούσα, ενώ ο Vincenzo Bellini έφερε στο προσκήνιο την ιέρεια του bel canto.
Παράλληλα, έργα των Claude Debussy, Gabriel Fauré και Erik Satie δημιούργησαν ένα ηχητικό τοπίο στο οποίο η γαλλική μουσική ευαισθησία συναντούσε τον ελληνικό μύθο και τη μεσογειακή μνήμη. Στο ίδιο μουσικό σώμα εντάχθηκαν δημιουργίες του Κώστα Γιαννίδη και σύγχρονων Ελλήνων συνθετών, γεφυρώνοντας τη δυτική μουσική παράδοση με τον ελληνικό πολιτιστικό ορίζοντα.
Οι μεταβάσεις από την αφήγηση στη μουσική και από τη μουσική στη σιωπή έγιναν χωρίς περιττή θεατρικότητα. Η δύναμη της βραδιάς βρισκόταν ακριβώς στην οικονομία των εκφραστικών μέσων: τέσσερις μουσικοί, κείμενα γυναικών, ένας φωτισμένος ιστορικός χώρος και ένα κοινό που παρακολουθούσε με συγκέντρωση.
Μια πολιτιστική πρόταση με ταυτότητα
Η εκδήλωση εντάχθηκε στον κεντρικό θεματικό άξονα του φετινού, 3ου Μουσικού Φεστιβάλ του Δήμου Μυτιλήνης, το οποίο είναι αφιερωμένο στη γυναίκα. Το πρόγραμμα διαμορφώθηκε υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Θοδωρή Λεμπέση και παρουσιάστηκε από την Αντιδήμαρχο Πολιτισμού Εριφύλη Χιωτέλλη ως μέρος του «Λεσβιακού Καλοκαιριού 2026».
Η βραδιά στο Παρθεναγωγείο απέδειξε κάτι ουσιαστικό για τη διοργάνωση πολιτιστικών γεγονότων στη Μυτιλήνη: ότι ο πολιτισμός αποκτά μεγαλύτερη δύναμη όταν συνομιλεί με τους χώρους της πόλης και δεν περιορίζεται σε μια τυπική σκηνική παρουσίαση.
Η συγκεκριμένη παραγωγή δεν χρειάστηκε εντυπωσιασμούς. Είχε σύλληψη, ιστορική αναφορά, μουσική ποιότητα και σαφή δραματουργικό προσανατολισμό. Κυρίως, είχε λόγο ύπαρξης.
Για περίπου ενενήντα λεπτά, το Παρθεναγωγείο μετατράπηκε σε χώρο μνήμης και αναγνώρισης. Σε έναν χώρο όπου οι γυναίκες του μύθου, της πίστης, της ποίησης και της τέχνης δεν παρουσιάστηκαν ως σιωπηλά σύμβολα του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανές φωνές που εξακολουθούν να φωτίζουν το παρόν.
Και όταν η τελευταία νότα έσβησε μέσα στην αυλή, έμεινε η αίσθηση ότι ο τίτλος της παράστασης είχε εκπληρωθεί πλήρως: φως πάνω στο ιστορικό κτίριο, ήχος μέσα στη νύχτα και λόγος που επέστρεφε στις γυναίκες στις οποίες ανήκε.
