Φτάνει με τη δυσφήμιση της Λέσβου
Η συζήτηση που άνοιξε τις τελευταίες ημέρες με αφορμή δύο βίντεο από πανηγύρι της Λέσβου έχει πλέον ξεφύγει από το πραγματικό της αντικείμενο. Και αυτό είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να ειπωθεί καθαρά. Και μάλιστα βίντεο από παλαιότερα έτη...
Εάν σε ένα πανηγύρι ένας αναβάτης συμπεριφέρεται με τρόπο επικίνδυνο ή βάναυσο απέναντι σε ένα άλογο, εάν κάποιος πετάει κιβώτια, μπουκάλια ή αντικείμενα δίπλα στα πόδια ενός ζώου, εάν δημιουργούνται συνθήκες που απειλούν την ασφάλεια ανθρώπων και ζώων, τότε δεν υπάρχει κανένα απολύτως περιθώριο δικαιολογίας. Η συμπεριφορά αυτή πρέπει να ελέγχεται, να καταγράφεται και, όπου παραβιάζεται ο νόμος, να επιβάλλονται οι προβλεπόμενες κυρώσεις.
Αυτό όμως είναι πολύ διαφορετικό από το να μετατρέπεται η συμπεριφορά ενός ή δύο ανθρώπων σε συλλογικό κατηγορητήριο κατά της Λέσβου.
Και αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν ένα βίντεο λίγων δευτερολέπτων απομονώνεται από ένα ολόκληρο πανηγύρι, αναπαράγεται χιλιάδες φορές στα κοινωνικά δίκτυα και σταδιακά μετατρέπεται από καταγραφή ενός συγκεκριμένου περιστατικού σε δήθεν χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Ένα λαϊκό και θρησκευτικό πανηγύρι στη Λέσβο δεν είναι ένα άλογο, ένας αναβάτης και ένα σπασμένο μπουκάλι. Είναι εκατοντάδες άνθρωποι, οικογένειες, προσκυνητές, μουσικοί, κάτοικοι χωριών, επισκέπτες. Είναι ένα κοινωνικό και θρησκευτικό γεγονός που πολλές φορές έχει ιστορία δεκαετιών ή και αιώνων. Είναι ένα κομμάτι της συλλογικής μνήμης και της ταυτότητας του νησιού.
Το να παίρνει κανείς το χειρότερο λεπτό μιας πολύωρης εκδήλωσης και να το παρουσιάζει περίπου ως αντιπροσωπευτική εικόνα της Λεσβιακής παράδοσης δεν είναι απλώς άδικο. Είναι δημοσιογραφικά και κοινωνικά προβληματικό.
Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι η παράδοση βρίσκεται πάνω από τον νόμο. Ούτε ότι η επίκληση ενός εθίμου μπορεί να αποτελεί άλλοθι για συμπεριφορές που προκαλούν φόβο, τραυματισμό ή κακομεταχείριση ενός ζώου. Αν κάτι πρέπει να αλλάξει, να αλλάξει. Αν κάτι πρέπει να ελεγχθεί αυστηρότερα, να ελεγχθεί. Αν κάποιος πρέπει να τιμωρηθεί, να τιμωρηθεί.
Όμως η ευθύνη σε μια οργανωμένη πολιτεία είναι ατομική και συγκεκριμένη.
Εάν υπάρχουν περιπτώσεις κακοποίησης ζώων και οι υπεύθυνοι δεν εντοπίζονται, τότε εύλογα προκύπτει και ένα δεύτερο ερώτημα: τι κάνουν οι αρμόδιες αρχές; Ποιος ελέγχει; Ποιος παρεμβαίνει; Ποιος εφαρμόζει τον νόμο την ώρα που διεξάγεται μια μεγάλη δημόσια εκδήλωση;
Δεν μπορεί από τη μία να λέμε ότι υπάρχουν παραβάσεις και από την άλλη να μεταφέρουμε το βάρος της ευθύνης από εκείνον που παρανομεί και από εκείνον που έχει υποχρέωση να ελέγχει, σε έναν ολόκληρο τόπο.
Η Λέσβος δεν είναι αστυνομική αρχή. Δεν είναι εισαγγελική αρχή. Δεν είναι κτηνιατρική υπηρεσία. Δεν είναι ένας αναβάτης. Δεν είναι ένας μεθυσμένος θαμώνας. Είναι ένα νησί δεκάδων χιλιάδων ανθρώπων.
Και κάπου εδώ αρχίζει η υποκρισία της γενίκευσης.
Γιατί ανάλογες εικόνες, κακές πρακτικές και επικίνδυνες συμπεριφορές με ζώα έχουν καταγραφεί κατά καιρούς σε πολλές περιοχές της χώρας, σε γιορτές, πανηγύρια, ιππικές εκδηλώσεις και άλλες διοργανώσεις. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να γίνονται. Ούτε ότι επειδή συμβαίνουν αλλού δικαιολογούνται στη Λέσβο.
Σημαίνει όμως κάτι αυτονόητο: ότι πρόκειται για πρόβλημα συμπεριφοράς και εφαρμογής των κανόνων, όχι για κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των κατοίκων ενός συγκεκριμένου νησιού.
Η γενίκευση είναι πάντα ο εύκολος δρόμος. Το δύσκολο είναι να εντοπίσεις τον πραγματικό υπεύθυνο.
Και τα κοινωνικά δίκτυα λατρεύουν τον εύκολο δρόμο. Ένα σύντομο βίντεο προκαλεί αγανάκτηση, η αγανάκτηση δημιουργεί κοινοποιήσεις, οι κοινοποιήσεις δημιουργούν εντυπώσεις και μέσα σε λίγες ώρες ένα περιστατικό γίνεται αφήγημα.
Μόνο που η πραγματικότητα δεν χωρά πάντοτε σε τριάντα δευτερόλεπτα.
Ιδίως όταν αυτά τα τριάντα δευτερόλεπτα χρησιμοποιούνται για να περιγραφεί ένας ολόκληρος τόπος.
Υπάρχει μάλιστα μια ακόμη παράμετρος που κάνει τη σημερινή στοχοποίηση της Λέσβου ιδιαίτερα ενοχλητική. Το νησί βρίσκεται αυτή τη στιγμή αντιμέτωπο με μια πρωτοφανή δοκιμασία στον πρωτογενή τομέα λόγω του αφθώδους πυρετού. Χιλιάδες ζώα έχουν ήδη χαθεί και, εάν η υγειονομική κρίση συνεχιστεί, ο συνολικός αριθμός των θανατώσεων υπάρχει φόβος να ξεπεράσει ακόμη και τις 100.000 κεφαλές.
Δεν πρόκειται για έναν αριθμό σε έναν πίνακα.
Πρόκειται για ζώα που αποτελούσαν κοπάδια οικογενειών επί γενιές. Πρόκειται για κτηνοτρόφους που βλέπουν μέσα σε λίγες ώρες να καταστρέφεται ο μόχθος δεκαετιών. Πρόκειται για ανθρώπους που συνδέονται καθημερινά με τα ζώα τους όχι μέσα από θεωρητικές συζητήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, αλλά μέσα από μια ολόκληρη ζωή δουλειάς, φροντίδας και εξάρτησης από αυτά.
Γι’ αυτό και προκαλεί τουλάχιστον αμηχανία να παρουσιάζεται σήμερα η Λέσβος περίπου ως ένας τόπος συλλογικής αναλγησίας απέναντι στα ζώα, την ώρα που η κτηνοτροφική της κοινωνία βιώνει μία από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της σύγχρονης ιστορίας της.
Και εδώ χρειάζεται μια απολύτως καθαρή διευκρίνιση: ο αφθώδης πυρετός δεν αποτελεί επιχείρημα για να αποσιωπηθεί οποιοδήποτε περιστατικό κακοποίησης. Θα ήταν λάθος και επικίνδυνο να χρησιμοποιηθεί έτσι.
Αποτελεί όμως ισχυρό επιχείρημα απέναντι στη συλλογική ηθική καταδίκη ενός τόπου.
Διότι άλλο να καταγγέλλεις τον άνθρωπο που κακομεταχειρίζεται ένα άλογο και άλλο να δημιουργείς την εντύπωση ότι η κοινωνία της Λέσβου έχει πρόβλημα με την προστασία των ζώων.
Το πρώτο είναι δικαίωμα και υποχρέωση κάθε ενεργού πολίτη. Το δεύτερο είναι μία βολική και άδικη γενίκευση.
Το Lesvosnews.net δεν έχει κανέναν λόγο να κρύψει τα κακώς κείμενα του τόπου του. Το αντίθετο. Όταν υπήρξαν περιστατικά που έπρεπε να καταδικαστούν, καταδικάστηκαν. Όταν χρειάστηκε να ασκηθεί κριτική, ασκήθηκε. Η υπεράσπιση της Λέσβου δεν σημαίνει συγκάλυψη.
Σημαίνει όμως και κάτι ακόμη: να μην επιτρέπουμε τη μετατροπή ενός μεμονωμένου περιστατικού σε εργαλείο δυσφήμισης ολόκληρου του νησιού.
Υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στην κριτική και στην ισοπέδωση.
Η πρώτη διορθώνει κοινωνίες. Η δεύτερη απλώς δημιουργεί εντυπώσεις.
Εάν στα πανηγύρια υπάρχουν περιπτώσεις όπου παραβιάζονται οι κανόνες ευζωίας των ζώων, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να βρίσκονται εκεί. Να ελέγχουν πραγματικά και όχι τυπικά. Να απομακρύνουν όσους δημιουργούν προβλήματα. Να προστατεύουν ζώα και ανθρώπους. Να εφαρμόζουν τον νόμο την ώρα που πρέπει και όχι να περιμένουν ένα βίντεο στο Facebook για να ξεκινήσει η συζήτηση.
Αυτή είναι η ουσία.
Η λύση δεν είναι να καταργηθεί στο επίπεδο της δημόσιας εικόνας ένα ολόκληρο λαϊκό πανηγύρι, επειδή ένας άνθρωπος συμπεριφέρθηκε ανεύθυνα. Ούτε να φορτωθεί ένα νησί την πράξη κάποιου που δεν σεβάστηκε ούτε το ζώο ούτε το ίδιο το πανηγύρι.
Και βεβαίως η ίδια η κοινωνία της Λέσβου έχει υποχρέωση να απομονώσει τέτοιες συμπεριφορές. Όχι επειδή της το επιβάλλει κάποιος από ένα πληκτρολόγιο εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, αλλά επειδή η προστασία των ζώων και η ασφάλεια των ανθρώπων πρέπει να αποτελούν αυτονόητο μέρος κάθε σύγχρονης εκδήλωσης.
Η παράδοση δεν κινδυνεύει όταν απομακρύνονται οι υπερβολές.
Αντίθετα, προστατεύεται.
Αυτό όμως δεν δίνει σε κανέναν δικαίωμα να παίρνει τις υπερβολές ενός ή δύο ανθρώπων και να τις βαφτίζει Λέσβο.Γιατί στο τέλος αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα που πρέπει να απαντηθεί.Θέλουμε να αντιμετωπίσουμε την κακοποίηση ζώων ή θέλουμε να παράγουμε βίντεο που προκαλούν οργή και εύκολες γενικεύσεις;Αν θέλουμε το πρώτο, τότε χρειάζονται κανόνες, έλεγχοι, εφαρμογή της νομοθεσίας και προσωπικές ευθύνες.Αν επιλέγουμε το δεύτερο, τότε ας είμαστε τουλάχιστον ειλικρινείς: δεν κάνουμε πλέον συζήτηση για ένα άλογο. Κάνουμε συζήτηση για το πώς ένα μεμονωμένο περιστατικό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ώστε να στιγματιστεί ένας ολόκληρος τόπος.Και απέναντι σε αυτό η Λέσβος δικαιούται να απαντήσει.
Να διορθώσει ό,τι πρέπει να διορθώσει, να απομονώσει όποιον παρανομεί, να προστατεύσει τα ζώα της και τα πανηγύρια της.
Αλλά να μην απολογηθεί συλλογικά για πράξεις που δεν της ανήκουν.
Γιατί δύο βίντεο δεν είναι η Λέσβος.
