Αφθώδης πυρετός: Ανοίγει ο δρόμος για τα τυριά της Λέσβου – «Πνίγουν» όμως την αγορά οι όροι βιοασφάλειας
Μέσα στην ασφυκτική πραγματικότητα που έχει δημιουργήσει ο αφθώδης πυρετός στη Λέσβο, ο νέος οδηγός βιοασφάλειας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης επιχειρεί να δώσει μια διέξοδο στην αγορά. Η δυνατότητα διακίνησης προϊόντων εκτός νησιού παραμένει περιορισμένη, ωστόσο για πρώτη φορά τίθεται ένα σαφές πλαίσιο που επιτρέπει την έξοδο συγκεκριμένων κατηγοριών προϊόντων. Στην πράξη, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται αποκλειστικά στα ώριμα τυριά, τα οποία αποτελούν και τη μοναδική ρεαλιστική ελπίδα για την επανεκκίνηση της εμπορικής δραστηριότητας.
Ο οδηγός ξεκαθαρίζει ότι τα τυριά ωρίμανσης μπορούν να μετακινηθούν εκτός της απαγορευμένης ζώνης, υπό την προϋπόθεση ότι πληρούν συγκεκριμένα επιστημονικά και τεχνικά κριτήρια. Η βασική αρχή είναι ότι, λόγω της διάρκειας ωρίμανσης και της μείωσης του pH, ο ιός δεν επιβιώνει στο προϊόν. Αντίθετα, προϊόντα όπως το νωπό γάλα, τα φρέσκα τυριά ή το γιαούρτι παραμένουν εκτός οποιασδήποτε δυνατότητας διακίνησης, καθώς θεωρούνται υψηλού κινδύνου για μετάδοση.
Ωστόσο, το κρίσιμο στοιχείο που αναδεικνύεται μέσα από τον οδηγό δεν είναι το ίδιο το προϊόν, αλλά η διαδικασία που το συνοδεύει. Η βιοασφάλεια μετατρέπεται σε απόλυτη προϋπόθεση, καθώς ο ιός του αφθώδους πυρετού δεν μεταδίδεται μέσω της κατανάλωσης, αλλά μέσω της λεγόμενης μηχανικής μεταφοράς, δηλαδή από επιφάνειες, εξοπλισμό και μέσα μεταφοράς. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένα απολύτως ασφαλές τυρί μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο εάν δεν τηρηθούν αυστηρά πρωτόκολλα καθαρισμού και απολύμανσης σε κάθε στάδιο της αλυσίδας.
Η διαδικασία που περιγράφεται είναι σύνθετη και πολυεπίπεδη.
Τα τυροκομεία καλούνται να τεκμηριώσουν πλήρως την παραγωγή, την ωρίμανση και τις συνθήκες υγιεινής, ενώ υποχρεούνται να ενημερώνουν εκ των προτέρων τον ΕΦΕΤ για κάθε αποστολή. Η παραγωγική διαδικασία πρέπει να διαχωρίζεται αυστηρά σε «καθαρές» και «μη καθαρές» ζώνες, να υπάρχει συνεχής παρακολούθηση κρίσιμων παραμέτρων όπως το pH και να τηρείται πλήρης ιχνηλασιμότητα για κάθε παρτίδα προϊόντος.
Αντίστοιχα αυστηρές είναι οι απαιτήσεις για τη μεταφορά. Τα οχήματα πρέπει να απολυμαίνονται σχολαστικά πριν και μετά από κάθε στάδιο, να φέρουν πιστοποιητικά απολύμανσης και να ακολουθούν προκαθορισμένες διαδρομές χωρίς ενδιάμεσες στάσεις. Ο οδηγός του οχήματος μετατρέπεται ουσιαστικά σε κρίσιμο κρίκο της αλυσίδας, με υποχρεωτική χρήση εξοπλισμού προστασίας και αυστηρούς περιορισμούς στις κινήσεις του. Η έξοδος από το νησί γίνεται μέσω ελεγχόμενων σημείων, με το λιμάνι της Μυτιλήνης να λειτουργεί ως βασικό φίλτρο ελέγχου πριν την επιβίβαση.
Στο επίπεδο της αγοράς, η εικόνα είναι πιο σύνθετη. Θεωρητικά, το πλαίσιο επιτρέπει την επανεκκίνηση της διακίνησης προϊόντων και προσφέρει μια ανάσα στους παραγωγούς. Στην πράξη όμως, η εφαρμογή του προϋποθέτει υψηλό βαθμό οργάνωσης, επενδύσεις σε εξοπλισμό και αυστηρή συμμόρφωση με διαδικασίες που δεν είναι δεδομένες για όλες τις επιχειρήσεις. Τα μεγάλα και οργανωμένα τυροκομεία έχουν σαφώς περισσότερες πιθανότητες να ανταποκριθούν, ενώ οι μικρότερες μονάδες βρίσκονται αντιμέτωπες με σημαντικά εμπόδια, τόσο τεχνικά όσο και οικονομικά.
Σε πολιτικό επίπεδο, ο οδηγός αποτυπώνει μια προσπάθεια ισορροπίας. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η ανάγκη πλήρους ελέγχου της νόσου και συμμόρφωσης με την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Από την άλλη, η πίεση της τοπικής οικονομίας είναι έντονη, με τον κτηνοτροφικό και τυροκομικό κλάδο να βρίσκεται σε οριακό σημείο. Το αποτέλεσμα είναι ένα σύστημα που δεν ανοίγει πλήρως την αγορά, αλλά επιχειρεί μια ελεγχόμενη αποσυμπίεση, επιτρέποντας περιορισμένες και αυστηρά επιτηρούμενες ροές προϊόντων.
Το βασικό ερώτημα που ανακύπτει είναι κατά πόσο αυτό το σύστημα μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη με την απαιτούμενη ταχύτητα. Η γραφειοκρατία, οι συνεχείς έλεγχοι και το κόστος συμμόρφωσης ενδέχεται να επιβραδύνουν σημαντικά τη διαδικασία, σε μια χρονική συγκυρία όπου η αγορά χρειάζεται άμεσες λύσεις. Παράλληλα, η ανάγκη για συνεχή παρουσία ελεγκτικών μηχανισμών δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στη λειτουργία του συστήματος.
Συνολικά, ο οδηγός βιοασφάλειας δεν μπλοκάρει την έξοδο των προϊόντων, αλλά θέτει ένα πλαίσιο υψηλής πειθαρχίας που καθορίζει ποιοι μπορούν να κινηθούν και με ποιους όρους. Η έξοδος των ώριμων τυριών από τη Λέσβο είναι πλέον εφικτή, αλλά δεν είναι απλή ούτε αυτονόητη. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των επιχειρήσεων να προσαρμοστούν, αλλά και από το πόσο αποτελεσματικά θα λειτουργήσει ο κρατικός μηχανισμός στην πράξη.
Αναλυτικά στο επισυναπτόμενο αρχείο ο οδηγός
