Αφθώδης πυρετός στη Λέσβο: Ή θα ξυπνήσουμε ή θα μας τελειώσουν
Σχεδόν πέντε μήνες μετά το πρώτο κρούσμα, η Λέσβος μετρά 160 εστίες και περισσότερα από 73.000 ζώα μέσα στον κύκλο της εκρίζωσης. Η ιχνηλάτηση προχωρά χωρίς να υπάρχει καθαρή απάντηση για το τι ακολουθεί. Πόσες φορές θα ελέγξουμε τις ίδιες περιοχές και μέχρι πόσα ζώα θα θανατώνουμε;
Το σχέδιο που εφαρμόζεται στη Λέσβο μπορεί πλέον να περιγραφεί με τέσσερα ρήματα: Εντοπίζουμε. Θανατώνουμε. Θάβουμε. Περιμένουμε.
Όταν εμφανιστεί το επόμενο κρούσμα, η διαδικασία αρχίζει ξανά. Αυτό μπορεί να αποτελεί τμήμα ενός πρωτοκόλλου εκρίζωσης. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνο του σχέδιο εξόδου από την κρίση. Και όσο περνούν οι μήνες, η διαφορά ανάμεσα στα δύο γίνεται οδυνηρά μετρήσιμη.
GR-FMD-2026-00160
Είναι η 160ή εστία αφθώδους πυρετού που δήλωσε επισήμως η Ελλάδα στο ευρωπαϊκό σύστημα ADIS μέσα στο 2026. Πίσω από τον κωδικό δεν υπάρχει ένα άρρωστο ζώο. Υπάρχει μία ολόκληρη εκτροφή: πρόβατα, αίγες ή βοοειδή, οικογενειακό εισόδημα, γενετικό υλικό, γάλα, χρέη, χρόνια δουλειάς.
Η επίσημη ευρωπαϊκή καταγραφή, με στοιχεία έως τις 29 Ιουλίου, περιλαμβάνει εστίες από την GR-FMD-2026-00001 έως την GR-FMD-2026-00160, όλες στη Λέσβο. Η τελευταία ημερομηνία εμφάνισης που καταγράφεται είναι η 27η Ιουλίου. Δηλαδή, 140 περίπου ημέρες μετά την έναρξη της επιζωοτίας, ο ιός εξακολουθούσε να δημιουργεί νέους επίσημους φακέλους.
Στην έκθεση της 24ης Ιουλίου προς τον Παγκόσμιο Οργανισμό για την Υγεία των Ζώων, οι εκτροφές στις οποίες εφαρμοζόταν η πολιτική της εκρίζωσης περιλάμβαναν συνολικά 73.391 ζώα
Ακόμη και αν η ιχνηλάτηση φτάσει στο 100%, μετά τι;
Η εκτίμηση που έχει διατυπωθεί δημόσια είναι ότι ο πρώτος κύκλος ιχνηλάτησης και επιτήρησης έχει καλύψει περίπου το 75% έως 80% του νησιού. Πρόκειται για εκτίμηση και όχι για έναν αναλυτικό, επισήμως δημοσιευμένο δείκτη, ώστε να γνωρίζουμε ποιες ακριβώς εκτροφές, ποια ζώα και ποια εργαστηριακά αποτελέσματα περιλαμβάνει.
Αυτό, όμως, δεν είναι πλέον το σημαντικότερο ερώτημα. Ας υποθέσουμε ότι ο πρώτος έλεγχος ολοκληρώνεται αύριο. Τι θα έχει ολοκληρωθεί πραγματικά;
Ένα αρνητικό αποτέλεσμα αποτελεί την εικόνα μιας συγκεκριμένης στιγμής. Δεν προστατεύει μια εκτροφή από μεταγενέστερη μόλυνση. Δεν αποκλείει ότι ο ιός βρισκόταν σε πολύ πρώιμο στάδιο. Και, ιδιαίτερα στα αιγοπρόβατα, δεν αποκλείει μια λοίμωξη με ήπια ή δυσδιάκριτα κλινικά σημεία.
Το γνώριζαν εξαρχής και οι Ευρωπαίοι εμπειρογνώμονες.
Η αποστολή της Ευρωπαϊκής Κτηνιατρικής Ομάδας Έκτακτης Ανάγκης, που βρέθηκε στη Λέσβο από τις 24 έως τις 27 Μαρτίου, δεν πρότεινε έναν μόνο γύρο επισκέψεων. Ζήτησε να ελεγχθούν το ταχύτερο δυνατό όλες οι εκτροφές στις ζώνες προστασίας και επιτήρησης και οι δραστηριότητες επιτήρησης να επαναλαμβάνονται σε πολλούς γύρους, με διαστήματα που δεν θα ξεπερνούν τις δύο εβδομάδες. Ζήτησε επίσης επείγουσα εξασφάλιση ανθρώπινου δυναμικού, ακριβώς για να μην υπάρχουν καθυστερήσεις.
Αυτή η σύσταση διατυπώθηκε στα τέλη Μαρτίου.
Βρισκόμαστε στο τέλος Ιουλίου και συζητούμε ακόμη για την ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου. Όλοι οι επιστήμονες συμφωνούν ότι η ιχνηλάτηση έχει νόημα αν ολοκληρωθεί εντός 30 ημερών.
Εάν ένας γύρος επιτήρησης στη Λέσβο χρειάζεται πάνω από πέντε μήνες, πότε θα ολοκληρωθεί ο δεύτερος; Πότε ο τρίτος αν ακόμη βρίσκονται κρούσματα; Με ποιο προσωπικό; Με πόσα δείγματα την ημέρα; Και ποια αξία θα έχει τον Αύγουστο ένα αρνητικό αποτέλεσμα που ελήφθη τον Απρίλιο;
Η ολοκλήρωση της πρώτης ιχνηλάτησης δεν θα είναι το τέλος. Θα είναι η αρχή της επόμενης. Αυτό ακριβώς είναι το αδιέξοδο που το Υπουργείο δεν έχει εξηγήσει στη Λέσβο.
Ο ιός επιστρέφει εκεί όπου είχε προηγηθεί έλεγχος
Το υπ’ αριθ. 194745/23.07.2026 έγγραφο της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής, που βρίσκεται στη διάθεση του Lesvosnews.net, είναι αποκαλυπτικό.
Το ίδιο το Υπουργείο αναγνωρίζει ότι, τέσσερις μήνες μετά την εφαρμογή των μέτρων, η επιζωοτία εξακολουθεί να εξελίσσεται. Καταγράφει εννέα νέες εστίες μέσα σε δύο εβδομάδες και θετικά εργαστηριακά αποτελέσματα σε περιοχές και εκτροφές που είχαν ελεγχθεί προηγουμένως με αρνητική εικόνα.
Η επανεμφάνιση κρουσμάτων στην Πελόπη και στην ευρύτερη περιοχή του Μανταμάδου —εκεί όπου άρχισε η κρίση και όπου πραγματοποιήθηκαν οι πρώτοι έλεγχοι, οι θανατώσεις και οι απολυμάνσεις— δεν αποδεικνύει από μόνη της πώς μεταδόθηκε ξανά ο ιός.
Αποδεικνύει, όμως, ότι ο αρχικός έλεγχος δεν ισοδυναμεί με οριστική εκκαθάριση μιας περιοχής.
Κάθε νέα εστία δημιουργεί ξανά ζώνες προστασίας και επιτήρησης, απαιτεί νέα επιδημιολογική διερεύνηση και, ουσιαστικά, επανεκκινεί το χρονόμετρο τουλάχιστον γύρω από τη συγκεκριμένη περιοχή. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία δεν επιτρέπει την άρση των μέτρων μόνο επειδή πέρασε ένα χρονικό διάστημα. Απαιτεί ευνοϊκά αποτελέσματα κλινικών και, όπου χρειάζεται, εργαστηριακών εξετάσεων σε όλες τις σχετικές εκτροφές, καθώς και ολοκλήρωση του καθαρισμού και της απολύμανσης.
Άρα το ερώτημα δεν είναι απλώς «πότε θα φτάσουμε στο 100%».
Το ερώτημα είναι τι θα κάνουμε όταν, φτάνοντας στο τέλος του χάρτη, ανακαλύπτουμε ότι πρέπει να επιστρέψουμε στην αρχή. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει δημόσια απάντηση.
Το πρωτόκολλο δεν έχει ανώτατο αριθμό ζώων
Η θανάτωση όλων των ζώων μιας μολυσμένης εκτροφής προβλέπεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Δεν πρόκειται για αυθαίρετη ελληνική επιλογή. Ο αφθώδης είναι εξαιρετικά μεταδοτικός, μπορεί να διασπαρεί πριν εμφανιστούν σαφή συμπτώματα και γι’ αυτό τα μέτρα εφαρμόζονται και σε ζώα που φαίνονται υγιή, όταν βρίσκονται μέσα σε προσβεβλημένη ή επιδημιολογικά συνδεδεμένη εκτροφή.
Δεν υποστηρίζει κανείς σοβαρά ότι πρέπει να παραμείνουν ζωντανά και ανεξέλεγκτα τα επιβεβαιωμένα θετικά κοπάδια.Αλλά το πρωτόκολλο της θανάτωσης δεν θέτει ένα αριθμητικό ανώτατο όριο. Εφαρμόζεται εκτροφή προς εκτροφή, για όσο διάστημα εμφανίζονται νέες εστίες.
Αυτό σημαίνει ότι, χωρίς αποτελεσματικό μηχανισμό πρόληψης της επόμενης μετάδοσης, η απάντηση στο ερώτημα «μέχρι πόσα ζώα θα θανατώνουμε;» είναι τρομακτικά απλή:
Όσα ζώα βρίσκονται κάθε φορά στην επόμενη μολυσμένη εκτροφή.
Στις 24 Ιουλίου ο αριθμός είχε φτάσει ήδη τις 73.391. Δεν υπάρχει κανένας μηχανισμός μέσα στην ίδια τη λογική του stamping out που να λέει ότι θα σταματήσει στις 80.000, στις 100.000 ή στις 150.000.
Θα σταματήσει μόνο όταν πάψουν να εμφανίζονται εστίες. Και ακριβώς γι’ αυτό η θανάτωση δεν μπορεί να αποτελεί ολόκληρη τη στρατηγική. Είναι το μέτρο που εφαρμόζεται αφού η μόλυνση έχει ήδη συμβεί. Το πραγματικό σχέδιο πρέπει να αποτρέπει την επόμενη μόλυνση.
Η απουσία σχεδίου βρίσκεται ανάμεσα στις εστίες
Πέντε μήνες μετά, δεν έχει παρουσιαστεί ένα πλήρες δημόσιο επιχειρησιακό σχέδιο που να απαντά στα βασικά ερωτήματα.
Δεν γνωρίζουμε πόσοι επαναληπτικοί κύκλοι ελέγχων έχουν προγραμματιστεί και σε ποια χρονικά διαστήματα. Δεν γνωρίζουμε ποια επιδημιολογικά δεδομένα θα υποχρεώσουν το Υπουργείο να αλλάξει ή να ενισχύσει τη σημερινή στρατηγική. Δεν γνωρίζουμε ποιο είναι το όριο πέρα από το οποίο θα θεωρηθεί ότι η διαρκής επέκταση των θανατώσεων δεν περιορίζει αρκετά γρήγορα την επιζωοτία.
Δεν έχει δημοσιευθεί ένας ανεξάρτητος έλεγχος για την εφαρμογή της βιοασφάλειας σε όλη την αλυσίδα: στα συνεργεία, στα οχήματα, στη συλλογή γάλακτος, στη μεταφορά ζωοτροφών, στις θανατώσεις, στις απολυμάνσεις και στους χώρους ταφής.
Και δεν έχει παρουσιαστεί συγκριτική επιστημονική και οικονομική αξιολόγηση των διαθέσιμων επιλογών: συνέχιση της ίδιας τακτικής, αυστηρότερη ζωνοποίηση, ενίσχυση της ενεργητικής επιτήρησης, δακτυλιοειδής ή προστατευτικός εμβολιασμός, καθώς και οι συνέπειες κάθε σεναρίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν απαγορεύει τον επείγοντα εμβολιασμό. Διατηρεί τράπεζα αντιγόνων και εμβολίων, ενώ η Κύπρος παρέλαβε τον Φεβρουάριο περισσότερες από ένα εκατομμύριο δόσεις εμβολίου SAT1. Ο εμβολιασμός δεν είναι αυτόματη λύση, ούτε ακυρώνει την ανάγκη θανάτωσης στις θετικές εκτροφές. Είναι, όμως, νόμιμο εργαλείο που πρέπει να αξιολογείται όταν τα επιδημιολογικά δεδομένα το απαιτούν.
Η Ελλάδα δικαιούται να αποφασίσει ότι δεν θα τον εφαρμόσει. Οφείλει, όμως, να δημοσιοποιήσει τη μελέτη που αποδεικνύει ότι η σημερινή επιλογή μπορεί να σταματήσει τη νόσο προτού εξαντλήσει το ζωικό κεφάλαιο της Λέσβου. Μέχρι σήμερα, αυτή η μελέτη δεν έχει παρουσιαστεί.
Τα κενά βιοασφάλειας ακυρώνουν τις θυσίες
Η βιοασφάλεια δεν είναι μια οδηγία που αφορά μόνο τον κτηνοτρόφο και την πόρτα του στάβλου του.
Αφορά κάθε όχημα που μπαίνει και βγαίνει. Κάθε άνθρωπο που περνά από μια εκτροφή σε άλλη. Τα εργαλεία, τα μηχανήματα, τα φορτηγά μεταφοράς, τα συνεργεία θανάτωσης, την αποκομιδή των νεκρών ζώων και την τελική ταφή τους. Η Ευρωπαϊκή Κτηνιατρική Ομάδα είχε ζητήσει από τον Μάρτιο ενίσχυση της βιοασφάλειας, της ενεργητικής και παθητικής επιτήρησης και του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού.
Από τότε έχουν καταγραφεί σοβαρές καταγγελίες και ευρήματα για πρόχειρες ταφές, ανεπαρκή κάλυψη των νεκρών ζώων, ελλείψεις σε απολυμάνσεις και καθυστερήσεις στη διαχείριση θετικών εκτροφών.
Οταν ένας κτηνοτρόφος χάνει ολόκληρο το κοπάδι του για να προστατευθεί το υπόλοιπο νησί, το κράτος δεν δικαιούται να αφήνει ούτε ένα κενό στη μεταφορά, στην απολύμανση και στην ταφή. Διαφορετικά η θυσία του πρώτου κοπαδιού δεν προστατεύει το δεύτερο. Απλώς προηγείται της δικής του θανάτωσης.
Η Λέσβος πρέπει να ενωθεί και να αποφασίσει
Τα ζώα που χάνονται δεν είναι μόνο η σημερινή παραγωγή. Είναι οι επόμενες γέννες, το γενετικό υλικό της λεσβιακής φυλής, η παραγωγική βάση των τυροκομείων και η οικονομική ζωή χωριών που δεν διαθέτουν πολλές άλλες δραστηριότητες. Η αποζημίωση της εμπορικής αξίας ενός ζώου δεν ανασυστήνει αυτομάτως μια εκτροφή. Δεν αντικαθιστά τα χρόνια επιλογής, την προσαρμογή του κοπαδιού στον τόπο, την πελατεία και το εισόδημα που θα λείπει μέχρι να ξαναρχίσει η παραγωγή.
Το νησί δεν καλείται να υποκαταστήσει τους κτηνιάτρους ή να ψηφίσει ποια επιστημονική μέθοδος του αρέσει περισσότερο.
Καλείται να αποφασίσει ότι δεν θα αποδεχθεί άλλο μια πολιτική χωρίς σαφές τέλος, χωρίς εναλλακτικό σενάριο και χωρίς λογοδοσία.
Περιφέρεια, Δήμοι, κτηνοτροφικοί σύλλογοι, συνεταιρισμοί, κτηνίατροι, ΓΕΩΤΕΕ, τυροκομεία, Επιμελητήριο και βουλευτές πρέπει να απαιτήσουν ένα ενιαίο, γραπτό σχέδιο: καθημερινά στοιχεία για τις εστίες και τις θανατώσεις, πρόγραμμα επαναληπτικών ελέγχων, ανεξάρτητο έλεγχο της βιοασφάλειας, σαφή κριτήρια για αλλαγή στρατηγικής και χρηματοδοτημένο σχέδιο ανασύστασης του ζωικού κεφαλαίου.
Όχι άλλη μία σύσκεψη στην οποία θα καταγραφεί ότι «η κατάσταση παρακολουθείται». Η κατάσταση δεν χρειάζεται απλώς παρακολούθηση. Χρειάζεται απόφαση.
Ή θα ξυπνήσουμε ή θα μας τελειώσουν
Ο τίτλος του άρθρου δεν είναι υπερβολή. Εκατόν εξήντα εστίες. Περισσότερα από 73.000 ζώα δηλωμένα προς θανάτωση ήδη από τις 24 Ιουλίου. Ιχνηλάτηση στο 80%. Επανεμφάνιση του ιού στις πρώτες ζώνες. Χιλιάδες ζώα σε αναμονή. Προβλήματα στις ταφές και στη βιοασφάλεια.
Πόσα ακόμη στοιχεία χρειάζονται για να παραδεχτεί η πολιτεία ότι η σημερινή λογική δεν μπορεί να συνεχιστεί;
Δεν μας τελειώνει μόνο ο αφθώδης πυρετός. Μας τελειώνει η καθυστέρηση. Η υποστελέχωση. Η αδιαφάνεια. Η αδυναμία να ολοκληρωθεί εγκαίρως η ιχνηλάτηση. Η επιμονή σε ένα μοντέλο που ανακαλύπτει την εστία, θανατώνει το κοπάδι και περιμένει να εμφανιστεί η επόμενη.
Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίζει σοβαρά ότι μια στρατηγική λειτουργεί, όταν ο ιός επιστρέφει στα σημεία από τα οποία ξεκίνησε.
Η Λέσβος πρέπει τώρα να μιλήσει με μία φωνή. Γιατί, όταν χαθεί και το τελευταίο παραγωγικό κοπάδι, οι αρμόδιοι θα μπορούν ακόμη να δηλώνουν ότι τήρησαν όλες τις διαδικασίες. Μόνο που τότε δεν θα υπάρχει πια κτηνοτροφία για να προστατεύσουν.
