Έκθεση-βόμβα των Ευρωπαίων για τη Λέσβο: Από τις πρώτες εστίες είχαν ανοίξει την πόρτα στον εμβολιασμό

Η ευρωπαϊκή αποστολή κτηνιάτρων που βρέθηκε στη Λέσβο από τις 24 έως τις 27 Μαρτίου 2026 δεν έδωσε απλώς μια τεχνική αποτύπωση της κατάστασης . Η έκθεση που σήμερα δημοσιεύει πρώτο το Lesvosnews.net  είναι ένα  κείμενο-ορόσημο, το οποίο σήμερα, με την επιδημιολογική εικόνα να έχει επιβαρυνθεί, αποκτά πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα από όση είχε την ημέρα που γράφτηκε.

Η παρουσίαση της αποστολής EUVET στην Επιτροπή PAFF της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έγινε στις 22-23 Απριλίου 2026 και αφορά την αποστολή ειδικών στη Λέσβο για τον αφθώδη πυρετό. Στην αποστολή συμμετείχαν ειδικοί από την Ουγγαρία, τη Σλοβακία και τη Βουλγαρία, με αντικείμενο την παροχή επιτόπιας τεχνικής βοήθειας στην Ελλάδα για τα μέτρα ελέγχου και εκρίζωσης της νόσου.

Το κρίσιμο είναι ότι η έκθεση αυτή συντάχθηκε με βάση τα αρχικά δεδομένα της κρίσης. Την περίοδο της αποστολής, οι Ευρωπαίοι κατέγραφαν ότι μέχρι τότε είχαν εντοπιστεί 13 επιβεβαιωμένες εστίες, ενώ η ίδια η ελληνική παρουσίαση στην PAFF, λίγες εβδομάδες αργότερα, μιλούσε ήδη για 43 εστίες από τις 16 Μαρτίου. Στη συνέχεια, το ευρωπαϊκό σύστημα ADIS κατέγραψε 60 εστίες αφθώδους πυρετού SAT 1 στην Ελλάδα έως τις 29 Απριλίου 2026, με ημερομηνία δημιουργίας του δελτίου την 30ή Απριλίου.(Τα κρούσματα  ειναι πλέον  76 με τα δεδομένα έως χθες)

Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση των Ευρωπαίων πρέπει πλέον να διαβαστεί όχι ως ένα παλιό τεχνικό έγγραφο, αλλά ως προειδοποίηση που επιβεβαιώθηκε από την ίδια την εξέλιξη των γεγονότων.

Οι Ευρωπαίοι ήταν ξεκάθαροι: η προέλευση του ιού, ο χρόνος εισαγωγής του, η πραγματική επιδημιολογική κατάσταση και η έκταση της μολυσμένης περιοχής παρέμεναν αβέβαια. Ακόμη πιο σοβαρή ήταν η διαπίστωση ότι η κατάσταση στα πρόβατα και τις αίγες αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο για απαρατήρητη διασπορά, με συνέπεια να αυξάνεται ο κίνδυνος για ολόκληρο το νησί. Η έκθεση σημείωνε μάλιστα ότι, ρεαλιστικά, θα πρέπει να θεωρηθεί πως περισσότερες περιοχές της Λέσβου μπορεί να είναι μολυσμένες και να αντιμετωπιστούν ως περιοχές υψηλού κινδύνου.

Αυτή η φράση είναι κλειδί: Διότι ειπώθηκε όταν ακόμη η εικόνα ήταν πολύ πιο περιορισμένη από τη σημερινή. Αν τότε οι Ευρωπαίοι μιλούσαν για πιθανή αόρατη διασπορά και για ανάγκη να θεωρηθούν περισσότερες περιοχές υψηλού κινδύνου, σήμερα, μετά την αύξηση των επιβεβαιωμένων εστιών, το ερώτημα γίνεται αμείλικτο: ποια είναι πλέον η πραγματική έκταση της μόλυνσης στη Λέσβο;

Η ίδια έκθεση ζητούσε επανεξέταση και διεύρυνση της ζώνης επιτήρησης, άμεση ενίσχυση ανθρώπινου δυναμικού, ελέγχους σε όλες τις εκτροφές των ζωνών προστασίας και επιτήρησης, καθώς και επαναλαμβανόμενους κύκλους επιτήρησης ανά διαστήματα όχι μεγαλύτερα των δύο εβδομάδων. Παράλληλα ζητούσε ενίσχυση της παθητικής επιτήρησης σε όλη τη Λέσβο και αυξημένη επαγρύπνηση σε όλη την Ελλάδα.

Με απλά λόγια, οι Ευρωπαίοι δεν έβλεπαν μια υπόθεση που μπορούσε να αντιμετωπιστεί μηχανικά, με ένα σχήμα «εντοπίζω – θανατώνω – απολυμαίνω – τελειώσαμε». Έβλεπαν ένα νησί με πυκνή κτηνοτροφική δραστηριότητα, πολλαπλές μικρές και μεσαίες εκτροφές, αιγοπρόβατα που μπορεί να μην εμφανίζουν έντονα κλινικά σημάδια και ένα σύστημα γάλακτος που λειτουργεί καθημερινά με μετακινήσεις, συλλογές και σημεία επαφής.

Η έκθεση αναφέρει ότι στη Λέσβο υπάρχουν περίπου 480.000 πρόβατα και αίγες, περίπου 5.000 βοοειδή και 260 χοίροι. (Επίσημα στοιχεία ΟΠΕΚΕΠΕ 2025 που είχε δημοσιεύσει και το Lesvosnews.net)  Αναφέρει επίσης ότι το νησί διαθέτει 25 κέντρα συλλογής γάλακτος, με συνολική δυναμικότητα περίπου 90 τόνων ημερησίως, τα οποία τροφοδοτούν 28 γαλακτοκομικές μονάδες. Αυτά τα στοιχεία εξηγούν γιατί ο αφθώδης στη Λέσβο δεν είναι μια απλή τοπική εστία, αλλά μια κρίση που χτυπά το νευρικό σύστημα της αγροδιατροφικής οικονομίας του νησιού.

Στα μέτρα ελέγχου, οι Ευρωπαίοι κινήθηκαν μέσα στο αυστηρό ευρωπαϊκό πλαίσιο: όλα τα ζώα στις επιβεβαιωμένα θετικές εκτροφές πρέπει να θανατώνονται, ενώ οι εκτροφές επαφής — λόγω κοντινής απόστασης, ίδιου ιδιοκτήτη, κοινού προσωπικού ή κοινού εξοπλισμού — πρέπει να εξετάζονται για άμεση εκρίζωση. Μάλιστα, λόγω της εγγύτητας και της συγκέντρωσης εκτροφών, η έκθεση αναφέρει ότι πρέπει να συζητηθεί και η προληπτική θανάτωση.

Όμως εδώ ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό και επιστημονικό βάρος της έκθεσης: οι Ευρωπαίοι δεν σταμάτησαν στις θανατώσεις. Άνοιξαν ρητά την πόρτα του εμβολιασμού.

Στο κεφάλαιο για τον εμβολιασμό, η έκθεση αναφέρει ότι αν προκύψουν περαιτέρω εστίες αφθώδους πυρετού και φανεί ότι είναι δύσκολο να ελεγχθούν με τα μέτρα που έχουν εφαρμοστεί μέχρι τώρα — δηλαδή με εκρίζωση, ζώνες και περιορισμούς — τότε ο εμβολιασμός μπορεί να εξεταστεί ως πρόσθετο εργαλείο ελέγχου της νόσου. Παράλληλα, συστήνει στην Ελλάδα να αναπτύξει πιθανά σενάρια εμβολιασμού, τόσο κατασταλτικού όσο και προστατευτικού, ώστε αν χρειαστεί να εφαρμοστεί, να μπορεί να ξεκινήσει άμεσα.

Αυτό αποτελεί ουσιαστικά  ένα υπό όρους πράσινο φως. Όχι με την έννοια ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέταξε ή ενέκρινε αυτομάτως τον εμβολιασμό. Αλλά με την έννοια ότι η ίδια η ευρωπαϊκή τεχνική αποστολή κατέγραψε από τότε το σενάριο του εμβολιασμού ως θεμιτό, προβλεπόμενο και επιχειρησιακά προετοιμαστέο εργαλείο, εφόσον η κατάσταση επιδεινωθεί.

Και η κατάσταση επιδεινώθηκε.

Η μεγάλη αλήθεια είναι ότι η έκθεση δεν αθωώνει κανέναν και δεν χαρίζει άλλοθι σε κανέναν. Αντίθετα, βαραίνει το τραπέζι των αποφάσεων. Διότι από τη στιγμή που οι Ευρωπαίοι ειδικοί είχαν ζητήσει από την Ελλάδα να ετοιμάσει σενάρια εμβολιασμού, το ερώτημα δεν είναι πλέον αν ο εμβολιασμός είναι «απαγορευμένη λέξη». Το ερώτημα είναι αν η χώρα ετοίμασε αυτά τα σενάρια, αν τα συζήτησε με τους εμπλεκόμενους και αν έχει επιχειρησιακό σχέδιο που μπορεί να ενεργοποιηθεί χωρίς καθυστέρηση.

Η διαφορά είναι τεράστια. Άλλο να λέει κάποιος «θέλω εμβολιασμό» ως σύνθημα απελπισίας. Και άλλο να υπάρχει ευρωπαϊκή έκθεση που λέει ότι ο εμβολιασμός πρέπει να έχει προετοιμαστεί ως πιθανή στρατηγική, εφόσον τα μέτρα εκρίζωσης και ζωνών δεν επαρκούν.

Σήμερα, η Λέσβος δεν χρειάζεται ούτε πανικό ούτε επικοινωνιακή διαχείριση. Χρειάζεται καθαρές απαντήσεις. Ποια είναι η πραγματική επιδημιολογική εικόνα; Πόσες περιοχές θεωρούνται πλέον υψηλού κινδύνου; Έχει ολοκληρωθεί σοβαρή επιδημιολογική διερεύνηση; Έχουν ενισχυθεί επαρκώς οι κτηνιατρικές υπηρεσίες; Έχουν γίνει οι επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι που ζήτησαν οι Ευρωπαίοι; Και κυρίως: έχει η Λέσβος έτοιμο σχέδιο εμβολιασμού;

Η έκθεση των Ευρωπαίων δεν λέει ότι ο εμβολιασμός είναι πανάκεια. Δεν λέει ότι δεν έχει κόστος, περιορισμούς ή συνέπειες στο εμπόριο. Λέει όμως κάτι εξαιρετικά συγκεκριμένο: όταν οι εστίες συνεχίζονται και ο έλεγχος με τα υπάρχοντα μέτρα δυσκολεύει, ο εμβολιασμός μπορεί να μπει στο τραπέζι ως πρόσθετο εργαλείο. Και η Ελλάδα όφειλε να έχει ήδη προετοιμάσει σενάρια για να μη χαθεί χρόνος.

 Η ευρωπαϊκή έκθεση γράφτηκε στην αρχή της καταιγίδας. Τώρα που η καταιγίδα έχει απλωθεί, οι συστάσεις της δεν ακούγονται απλώς επίκαιρες. Ακούγονται προφητικές.

H έκθεση που φέρνει σήμερα στη δημοσιότητα το Lesvosnews.net μαζί με την χθεσινη παρέμβαση του Κτηνιάτρου Γιάννη Τσακίρη πρέπει να τεθούν πλέον επιτακτικά από τους φορείς του νησιού στο Υπουργείο ώστε να αλλάξει η ρότα και να σταματήσει η εμμονή με τις θανατώσεις των ζώων. 

Η Λέσβος βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική απόφαση για την κτηνοτροφία της. Η στρατηγική της αποκλειστικής εκρίζωσης δοκιμάζεται σκληρά στην πράξη. Η ευρωπαϊκή έκθεση δείχνει ότι ο εμβολιασμός δεν είναι εκτός πλαισίου. Είναι μέσα στο πλαίσιο, ως πρόσθετο εργαλείο, όταν τα πράγματα ξεφεύγουν.Και τα πράγματα, με βάση τα ίδια τα ευρωπαϊκά δεδομένα, έχουν ήδη ξεφύγει πολύ πέρα από την εικόνα που είχαν μπροστά τους οι ειδικοί όταν πάτησαν το πόδι τους στη Λέσβο στα τέλη Μαρτίου.

Ερωτήματα:

• Υπάρχει σχέδιο εμβολιασμού για τη Λέσβο καθώς εδώ και καιρό έχουμε νέες εστίες εκτός αρχικής ζώνης;
• Έχουμε επαναλαμβανόμενους κύκλους επιτήρησης ανά δύο εβδομάδες όταν δεν έχει ολοκληρωθεί η αρχική ιχνηλάτηση σε όλο το νησί;