Η αλήθεια για τις 30 και τις 90 ημέρες – Τι ισχύει πραγματικά πίσω από την πρόταση της Περιφέρειας
Η σημερινή ανακοίνωση της Περιφέρειας:
Η χαραχθείσα στρατηγική για την κήρυξη της Λέσβου ως ελεύθερης Αφθώδους Πυρετού προβλέπει, όπως μας δήλωσε τηλεφωνικώς αρμόδιο ανώτερο στέλεχος της Διευθύνσεως Κτηνιατρικής του ΥΠΑΑΤ, την μη εμφάνιση νέου κρούσματος επί 90 συνεχείς ημέρες.
Κατά την άποψή μας, η αναμονή ακόμη τριών μηνών είναι ιδιαίτερα μεγάλη και θα επιβαρύνει περαιτέρω την ήδη δύσκολη κατάσταση της κτηνοτροφίας της Λέσβου.
Η Περιφερειακή Αρχή Βορείου Αιγαίου προτείνει, μετά την παρέλευση τριάντα συνεχών ημερών από τη θανάτωση των ζώων της τελευταίας επιβεβαιωμένης θετικής εκμεταλλεύσεως, χωρίς την εμφάνιση νέου κρούσματος, να ξεκινήσει η σταδιακή και ελεγχόμενη αποκλιμάκωση των περιοριστικών μέτρων. Η πρόταση αυτή λαμβάνει υπόψη το Παράρτημα XI του Κανονισμού (ΕΕ) 2020/687, σύμφωνα με το οποίο για τον Αφθώδη Πυρετό η ελάχιστη περίοδος διάρκειας των μέτρων στη ζώνη επιτήρησης είναι 30 ημέρες.
Οι εφαρμοζόμενοι σήμερα περιορισμοί υφίστανται από τις 16 Μαρτίου 2026, με αποτέλεσμα τη συνεχή συσσώρευση ζωικού κεφαλαίου στις εκμεταλλεύσεις, χωρίς αντίστοιχη αποζημίωση των παραγωγών, οι οποίοι επί μήνες επωμίζονται το συνεχές και αυξανόμενο κόστος ζωοτροφών και συντηρήσεως ζώων, που δεν μπορούν να διοχετευθούν στην αγορά. Η κατάσταση αναμένεται να επιβαρυνθεί ακόμη περισσότερο το επόμενο διάστημα λόγω των γεννήσεων και της αυξήσεωςς του αριθμού αμνών και εριφίων, δημιουργώντας πρόσθετες ανάγκες σε ζωοτροφές, χώρο και φροντίδα.
Προτείνεται και η ελεγχόμενη επαναλειτουργία των σφαγείων της Λέσβου και η δυνατότητα διαθέσεως του παραγόμενου κρέατος εκτός της νήσου, με συνεχή κτηνιατρική επιτήρηση και αυστηρή εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων βιοασφάλειας.
Η αναμονή τριών ακόμη μηνών θα καθυστερήσει όχι μόνο την αποσυμφόρηση των εκμεταλλεύσεων, αλλά και την επιστροφή της κτηνοτροφίας στην κανονικότητα και την άμεση έναρξη της ανασυστάσεως του ζωικού κεφαλαίου στις πληγείσες εκμεταλλεύσεις.
Στόχος πρέπει να είναι, με απόλυτη προτεραιότητα στην προστασία της ζωικής υγείας, η ασφαλής και σταδιακή έξοδος της Λέσβου από το καθεστώς των περιορισμών, η επιστροφή στην κανονικότητα και η άμεση ανασύσταση της κτηνοτροφίας του νησιού.
--
Ας εξετάσουμε αναλυτικά τι ισχύει τελικά και που είναι η ουσία
Η νέα παρέμβαση της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου για την άρση των περιορισμών του αφθώδους πυρετού ανοίγει μια συζήτηση που έπρεπε να έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό: πώς και με ποιες προϋποθέσεις μπορεί η Λέσβος να αρχίσει να βγαίνει από έναν υγειονομικό και οικονομικό αποκλεισμό που διαρκεί σχεδόν πέντε μήνες;
Η Περιφερειακή Αρχή προτείνει, αντί της αναμονής τριών μηνών που –όπως αναφέρει– της γνωστοποιήθηκε από ανώτερο στέλεχος της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας του ΥΠΑΑΤ, να αρχίσει σταδιακή αποκλιμάκωση των περιορισμών έπειτα από 30 συνεχείς ημέρες χωρίς νέο κρούσμα, υπολογιζόμενες μετά τη θανάτωση των ζώων της τελευταίας θετικής εκμετάλλευσης. Η πρόταση έχει βάση. Όμως χρειάζεται μία κρίσιμη διευκρίνιση: οι 30 ημέρες και οι τρεις μήνες δεν αφορούν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Και η σύγκρισή τους ως δύο εναλλακτικές προθεσμίες μπορεί να δημιουργήσει λανθασμένες εντυπώσεις.
Η Περιφέρεια ορθώς επικαλείται το Παράρτημα XI του Κανονισμού (ΕΕ) 2020/687. Για τον αφθώδη πυρετό προβλέπεται ελάχιστη διάρκεια 30 ημερών για τα μέτρα στη ζώνη επιτήρησης. Πρόκειται όμως για ελάχιστο χρονικό όριο εφαρμογής των μέτρων σε συγκεκριμένη ζώνη και όχι για αυτόματη κήρυξη ολόκληρης της Λέσβου ως απαλλαγμένης από τον αφθώδη. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία συνδέει την άρση των περιορισμών και με την ολοκλήρωση των προβλεπόμενων κτηνιατρικών ελέγχων, της επιτήρησης και των διαδικασιών καθαρισμού και απολύμανσης. Με απλά λόγια, η συμπλήρωση 30 ημερών δεν πατά έναν διακόπτη και δεν εξαφανίζει αυτομάτως όλες τις απαγορεύσεις. Μπορεί, εφόσον η επιδημιολογική εικόνα το επιτρέπει, να αποτελέσει τη βάση για σταδιακή και ελεγχόμενη αποκλιμάκωση. Σε αυτό το σημείο η Περιφέρεια έχει ουσιαστικό δίκιο: δεν είναι υποχρεωτικό κάθε οικονομική δραστηριότητα στη Λέσβο να παραμένει παγωμένη μέχρι την πλήρη διεθνή αποκατάσταση του υγειονομικού καθεστώτος του νησιού.
Η άλλη πλευρά της υπόθεσης είναι εξίσου σημαντική. Ο Κώδικας Χερσαίων Ζώων του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζώων – WOAH προβλέπει ότι, όταν εκδηλωθεί αφθώδης πυρετός σε χώρα ή ζώνη που ήταν ελεύθερη από τη νόσο χωρίς εμβολιασμό και εφαρμόζεται η πολιτική της υποχρεωτικής θανάτωσης χωρίς επείγοντα εμβολιασμό, για την ανάκτηση του επίσημου καθεστώτος ελευθερίας απαιτούνται τρεις μήνες από τη διάθεση του τελευταίου ζώου που θανατώθηκε, με παράλληλη εφαρμογή της απαιτούμενης επιτήρησης. Επομένως, το «τρίμηνο» δεν αποτελεί ελληνική επινόηση ούτε αυθαίρετη επιλογή του ΥΠΑΑΤ.
Υπάρχει όμως μία σημαντική διαφορά από τη διατύπωση της ανακοίνωσης: ο διεθνής κανόνας δεν είναι απλώς «90 ημέρες χωρίς νέο κρούσμα». Αναφέρεται σε τρεις μήνες μετά τη διάθεση του τελευταίου ζώου που θανατώθηκε, σε συνδυασμό με την προβλεπόμενη επιτήρηση, πριν αποκατασταθεί το επίσημο καθεστώς ελευθερίας από τον αφθώδη.
Άρα η πραγματική εικόνα είναι:
30 ημέρες: ελάχιστη περίοδος μέτρων στη ζώνη επιτήρησης και πιθανό σημείο εκκίνησης για αποκλιμάκωση, εφόσον πληρούνται οι υγειονομικές προϋποθέσεις.
90 ημέρες: χρονική προϋπόθεση για την επίσημη ανάκτηση του καθεστώτος ελευθερίας από τον αφθώδη υπό το διεθνές πλαίσιο του WOAH.
Πρόκειται για δύο διαφορετικά επίπεδα της ίδιας υγειονομικής διαδικασίας.
Το μεγάλο πρόβλημα: ακόμη δεν έχουμε φτάσει στο σημείο να μετράμε το 30ήμερο
Και εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη πλευρά της σημερινής συζήτησης. Το 30ήμερο που προτείνεται μπορεί να αρχίσει να αποκτά πρακτική σημασία μόνο όταν θα υπάρχει πραγματικά μια τελευταία εστία, θα έχουν ολοκληρωθεί οι προβλεπόμενες θανατώσεις και απολυμάνσεις και από εκεί και πέρα δεν θα εμφανιστεί νέο κρούσμα.
Σήμερα δεν βρισκόμαστε σε αυτή τη φάση. Κάθε μέρα έχουμε κρούσματα! Η ανακοίνωση της Περιφέρειας για το σημείο των 30 ημερών έρχεται σε λάθος στιγμή!
Η συζήτηση δεν μπορεί να περιοριστεί στο αν πρέπει να περιμένουμε 30 ή 90 ημέρες, όταν ακόμη δεν έχουμε καταφέρει να φτάσουμε στην πρώτη ημέρα χωρίς νέα εστία για ένα ασφαλές χρονικό διάστημα. Η συζήτηση σήμερα είναι η αλλαγή πλάνου! Η αλλαγή της διαχείρισης του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο.
Τα σφαγεία
Το σημαντικότερο και το πιο σωστό ίσως σημείο της παρέμβασης της Περιφέρειας αφορά την ελεγχόμενη επαναλειτουργία των σφαγείων και την αποσυμφόρηση των κτηνοτροφικών μονάδων.
Εδώ υπάρχει πραγματικό πεδίο για τεχνική και πολιτική διαπραγμάτευση. Το διεθνές υγειονομικό πλαίσιο προβλέπει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, ακόμη και απευθείας μεταφορά ευαίσθητων ζώων από μολυσμένη ζώνη προς καθορισμένο σφαγείο. Μεταξύ άλλων απαιτούνται κτηνιατρική εποπτεία, απευθείας μεταφορά, καθαρισμένα και απολυμασμένα οχήματα, απουσία κλινικών συμπτωμάτων και συγκεκριμένες επιδημιολογικές προϋποθέσεις. Για το παραγόμενο κρέας προβλέπονται επίσης ειδικοί όροι και επεξεργασία ώστε να αποκλείεται ο κίνδυνος μετάδοσης του ιού. Άρα υπάρχει χώρος για ελεγχόμενη οικονομική αποκλιμάκωση πριν από την πλήρη αποκατάσταση του καθεστώτος “ελεύθερης περιοχής”.
Αυτό θα έπρεπε να αποτελέσει ίσως τον βασικό άξονα πίεσης προς το ΥΠΑΑΤ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: να εξεταστεί άμεσα ένα συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο για σφαγές, αποσυμφόρηση εκμεταλλεύσεων και ασφαλή διάθεση προϊόντων, με αυστηρούς κτηνιατρικούς όρους.
Προσοχή και στην «άμεση ανασύσταση»
Αντίστοιχη προσοχή χρειάζεται στην αναφορά της ανακοίνωσης για «άμεση έναρξη της ανασύστασης του ζωικού κεφαλαίου».
Η επανατοποθέτηση ζώων σε εκμετάλλευση όπου εφαρμόστηκε θανάτωση δεν γίνεται αυτομάτως την 31η ημέρα. Ο Κανονισμός 2020/687 προβλέπει ειδική διαδικασία επαναπληθυσμού των πληγεισών εκμεταλλεύσεων, με κτηνιατρικές προϋποθέσεις και έγκριση της αρμόδιας αρχής.
Συνεπώς, η ανασύσταση πρέπει να ξεκινήσει όσο το δυνατόν γρηγορότερα, αλλά οργανωμένα και αφού πληρούνται οι υγειονομικές προϋποθέσεις. Δεν είναι αυτόματο αποτέλεσμα του 30ημέρου.
Εν κατακλείδι η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου σωστά ανοίγει το θέμα της αποκλιμάκωσης. Μετά από μήνες περιορισμών, το ΥΠΑΑΤ οφείλει να παρουσιάσει ένα συγκεκριμένο σχέδιο εξόδου και όχι απλώς να περιμένει την ημερομηνία κατά την οποία θα μπορούν να περάσουν οι τρεις μήνες. Όμως πρέπει να είναι ξεκάθαρο ότι το 30ήμερο του ευρωπαϊκού Κανονισμού δεν αντικαθιστά το τρίμηνο που προβλέπει ο WOAH για την επίσημη ανάκτηση του καθεστώτος ελευθερίας από τον αφθώδη. Η πραγματική λύση βρίσκεται ανάμεσα στα δύο. Δυστυχώς όπως έχουμε αναφέρει δεν είμαστε ακόμη στο σημείο να μετράμε ημέρες....
