Λέσβος: Οι καρχαρίες δεν είναι το μεγάλο πρόβλημα — Ο λαγοκέφαλος τρομάζει τους ψαράδες

Η συζήτηση για την εμφάνιση καρχαριών σε θαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας έχει προκαλέσει ανησυχία σε αρκετούς πολίτες. Ωστόσο, σύμφωνα με την επιστημονική προσέγγιση που παρουσιάστηκε στην ΕΡΤ  η εικόνα δεν είναι τόσο απλή όσο φαίνεται στα κοινωνικά δίκτυα.

Ο αναπληρωτής καθηγητής Ιχθυολογίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου εξήγησε ότι οι καρχαρίες δεν αποτελούν νέο φαινόμενο στις ελληνικές θάλασσες. Υπήρχαν και τα προηγούμενα χρόνια. Αυτό που έχει αλλάξει είναι κυρίως η καταγραφή τους.

Σήμερα, σχεδόν κάθε πολίτης έχει κινητό τηλέφωνο, φωτογραφίζει ή βιντεοσκοπεί ό,τι βλέπει στη θάλασσα και μέσα σε λίγα λεπτά το υλικό μπορεί να αναρτηθεί στα κοινωνικά δίκτυα. Έτσι δημιουργείται η αίσθηση ότι οι εμφανίσεις έχουν αυξηθεί δραματικά.

Σύμφωνα με τον καθηγητή, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δεν δείχνουν αύξηση των πληθυσμών των καρχαριών. Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφεται μείωση. Ειδική αναφορά έγινε στον γλαυκοκαρχαρία, ο οποίος αυτή την περίοδο μπορεί να πλησιάζει περισσότερο τις ακτές, κυρίως λόγω αναπαραγωγικής συμπεριφοράς.

«Δεν είμαστε στο μενού τους»

Στο ερώτημα αν οι καρχαρίες είναι επικίνδυνοι, η απάντηση ήταν ψύχραιμη. Οι καρχαρίες είναι άγρια θαλάσσια είδη και απαιτούν σεβασμό και απόσταση. Όμως, όπως ειπώθηκε χαρακτηριστικά, ο άνθρωπος δεν αποτελεί φυσική λεία τους.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν στην εκπομπή, η τελευταία θανατηφόρα επίθεση καρχαρία καταγράφεται στα μέσα της δεκαετίας του 1960, στον Παγασητικό, με αναφορά σε λευκό καρχαρία.

Ο καθηγητής επισήμανε επίσης ότι παγκοσμίως τα θύματα από καρχαρίες είναι ελάχιστα σε σχέση με την τεράστια καταστροφή που προκαλεί ο άνθρωπος στους πληθυσμούς τους. Κάθε χρόνο σκοτώνονται εκατομμύρια καρχαρίες και καρχαριοειδή, είτε από αλιευτική δραστηριότητα είτε για εμπορική εκμετάλλευση, όπως συμβαίνει σε ορισμένες αγορές με τα πτερύγιά τους.

Μάλιστα, υπενθύμισε ότι ο γνωστός γαλέος, που καταναλώνεται συχνά στην Ελλάδα, είναι και αυτός καρχαριοειδές.

Το πραγματικό πρόβλημα για τους ψαράδες: Τα ξενικά είδη

Αν οι καρχαρίες προκαλούν φόβο κυρίως λόγω εικόνας και εντύπωσης, τα ξενικά είδη προκαλούν πραγματική οικονομική και οικολογική πίεση.

Τα ξενικά είδη δεν είναι νέο φαινόμενο. Όμως, όσο αλλάζουν οι θερμοκρασίες της θάλασσας και μεταβάλλονται οι συνθήκες στο θαλάσσιο περιβάλλον, τόσο εξαπλώνονται περισσότερο.

Οι επιπτώσεις τους είναι άμεσες και έμμεσες. Άμεσες, γιατί ορισμένα είδη, όπως ο λαγοκέφαλος, καταστρέφουν αλιευτικά εργαλεία. Μπορούν να δαγκώσουν δίχτυα, να τα σκίσουν και να προκαλέσουν σοβαρή ζημιά στους ψαράδες. Παράλληλα, αφαιρούν από τα δίχτυα ψάρια εμπορικής αξίας.

Οι έμμεσες επιπτώσεις αφορούν τον ανταγωνισμό με ντόπια είδη, τα οποία έχουν σημασία τόσο για το θαλάσσιο οικοσύστημα όσο και για την τοπική αγορά.

Αγωνία στη Λέσβο για τον λαγοκέφαλο

Στο λιμάνι του Περάματος στη Γέρα Λέσβου , ψαράς της περιοχής περιέγραψε με απλά λόγια το πρόβλημα που ζουν καθημερινά οι επαγγελματίες της θάλασσας.

Όπως ανέφερε, όσο οι λαγοκέφαλοι εμφανίζονται πιο συχνά στα νερά της περιοχής, τόσο αυξάνεται η ανησυχία για την εξαφάνιση ορισμένων ειδών ψαριών. Ο ίδιος σημείωσε ότι είδη όπως η μαρίδα, η μέλουνα και η γόπα έχουν μειωθεί ή χαθεί από τις ψαριές τους.

Οι ψαράδες δεν μπορούν να πουν με βεβαιότητα ότι για αυτή την εικόνα ευθύνεται αποκλειστικά ο λαγοκέφαλος, καθώς απαιτούνται επιστημονικές μελέτες. Ωστόσο, όπως υπογράμμισαν, η χρονική σύμπτωση με την εξάπλωσή του δημιουργεί μεγάλη ανησυχία.

Ο λαγοκέφαλος είναι ιδιαίτερα γρήγορο ψάρι, προκαλεί ζημιές στα δίχτυα και δείχνει μεγάλη προτίμηση σε άλλα θαλάσσια είδη, ακόμη και στα μικρά χταπόδια. Για τους ανθρώπους που ζουν από τη θάλασσα, αυτό δεν είναι απλώς ένα οικολογικό ζήτημα. Είναι θέμα επιβίωσης.

Οι κόλποι Καλλονής και Γέρας στο επίκεντρο της ανησυχίας

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στους δύο μεγάλους κόλπους της Λέσβου, της Καλλονής και της Γέρας. Πρόκειται για περιοχές με μεγάλη παραγωγική αξία, γνωστές για τα όστρακα, τη σαρδέλα, τον γαύρο και άλλους θαλάσσιους πόρους που στηρίζουν την τοπική οικονομία.

Η πιθανή είσοδος και εγκατάσταση επιθετικών ξενικών ειδών σε τέτοιους ευαίσθητους θαλάσσιους χώρους προκαλεί εύλογο προβληματισμό στους ψαράδες.

Η φράση του ψαρά ήταν χαρακτηριστική: αν τέτοια είδη εγκατασταθούν στους κόλπους, οι επαγγελματίες της περιοχής θα βρεθούν μπροστά σε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση.

Κλιματική αλλαγή και θάλασσες που αλλάζουν

Το ζήτημα, όπως τονίστηκε στην εκπομπή, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο τοπικά. Η αλλαγή στη σύνθεση των θαλάσσιων ειδών συνδέεται με τη μεταβολή των θερμοκρασιών, τις μετακινήσεις πληθυσμών και τη γενικότερη ανατροπή των ισορροπιών στο θαλάσσιο οικοσύστημα.

Η πολιτεία μπορεί και πρέπει να στηρίξει τους ψαράδες, να ενισχύσει την επιστημονική παρακολούθηση και να οργανώσει καλύτερη ενημέρωση. Όμως το βαθύτερο πρόβλημα είναι παγκόσμιο. Δεν σταματά με σύνορα, ούτε με αποφάσεις μιας μόνο χώρας.

Η θάλασσα αλλάζει. Και μαζί της αλλάζει η αλιεία, η τοπική οικονομία και η καθημερινότητα των ανθρώπων που ζουν από αυτήν.

Συχνές ερωτήσεις

Υπάρχει αύξηση καρχαριών στην Ελλάδα;

Σύμφωνα με την επιστημονική άποψη που παρουσιάστηκε στην ΕΡΤ Αιγαίου, δεν προκύπτει αύξηση των πληθυσμών. Αυτό που έχει αυξηθεί είναι η καταγραφή τους, κυρίως λόγω κινητών τηλεφώνων και κοινωνικών δικτύων.

Γιατί οι καρχαρίες πλησιάζουν ακτές;

Σε ορισμένες περιόδους, κάποια είδη μπορεί να πλησιάζουν περισσότερο τις ακτές λόγω αναπαραγωγής ή αναζήτησης τροφής. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει «εισβολή».

Είναι επικίνδυνοι για τους λουόμενους;

Οι καρχαρίες είναι άγρια είδη και χρειάζονται προσοχή και απόσταση. Ωστόσο, ο άνθρωπος δεν αποτελεί φυσική λεία τους. Στην Ελλάδα τα σοβαρά περιστατικά είναι εξαιρετικά σπάνια.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα για τους ψαράδες;

Το μεγαλύτερο άμεσο πρόβλημα φαίνεται να είναι τα ξενικά είδη, όπως ο λαγοκέφαλος, που προκαλούν ζημιές σε δίχτυα, αφαιρούν ψάρια από τα εργαλεία και πιέζουν τα ντόπια είδη.

Τι είναι ο λαγοκέφαλος;

Ο λαγοκέφαλος είναι ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί στη Μεσόγειο. Είναι προβληματικό για την αλιεία, ενώ είναι και επικίνδυνο για κατανάλωση, καθώς περιέχει ισχυρή τοξίνη.

Τι φοβούνται οι ψαράδες της Λέσβου;

Οι ψαράδες φοβούνται ότι η εξάπλωση του λαγοκέφαλου και άλλων ξενικών ειδών μπορεί να επηρεάσει σοβαρά τους κόλπους Καλλονής και Γέρας, περιοχές με μεγάλη αλιευτική και παραγωγική αξία.

Μπορεί να σταματήσει το φαινόμενο;

Είναι δύσκολο να σταματήσει πλήρως, γιατί συνδέεται με τη θέρμανση των θαλασσών και την κλιματική αλλαγή. Χρειάζονται όμως παρακολούθηση, ενημέρωση, επιστημονικές μελέτες και στήριξη των επαγγελματιών αλιέων.

Δείτε το βίντεο από την ΕΡΤ Αιγαίου