Πώς αποκαθίσταται ο αγρός μετά την πλημμύρα – Οδηγός διαχείρισης εδάφους από τον Δρ. Ελευθέριο Ευαγγέλου

Οι πρόσφατες πλημμύρες στην περιοχή της Καλλονής  δεν άφησαν απλώς τα χωράφια «βαριά» και λαβωμένα· άφησαν πίσω τους ένα εδαφικό τοπίο που απαιτεί στρατηγική, ψυχραιμία και γεωπονική ακρίβεια. Η αποκατάσταση ενός πλημμυρισμένου αγρού δεν είναι sprint αλλά business continuity plan: χρειάζεται σωστή εκτίμηση κινδύνων, προτεραιοποίηση ενεργειών και στοχευμένες παρεμβάσεις ώστε το έδαφος να ξαναβρεί την παραγωγική του δυναμική. Οι παρακάτω οδηγίες λειτουργούν ως operational manual για τον αγρότη που σήμερα παλεύει με λάσπη, φερτά υλικά και χαμένη γονιμότητα, δίνοντάς του μια καθαρή στρατηγική επαναφοράς της γης του σε κατάσταση πλήρους λειτουργικότητας.

Προτεινόμενες ενέργειες για την διαχείριση του εδάφους από την επίδραση των πλημμυρικών φαινομένων στους αγρούς

Ελευθέριος Ευαγγέλου

Γεωπόνος /Δρ. Εδαφολογίας

Ερευνητής

Ινστιτούτο Βιομηχανικών και Κτηνοτροφικών Φυτών

ΕΛΓΟ – «ΔΗΜΗΤΡΑ»

Οι πλημμύρες έχουν πολλές και σημαντικές άμεσες επιπτώσεις στα γεωργικά εδάφη, με τις πιο σημαντικές να είναι:

• Εναπόθεση φερτών υλικών (ιλύς,  πέτρες κλπ) σε παραγωγικές εκτάσεις.
• Διάβρωση και μεταβολή της φυσικής κατάστασης των γεωργικών εδαφών, ιδιαίτερα σε επικλινή εδάφη
• Συσσώρευση και παραμονή υδάτων για μεγάλο διάστημα στους αγρούς, που μπορεί να έχει επίδραση στη χημεία, την γονιμότητα και το βιολογικό δυναμικό των εδαφών, η οποία μπορεί να αξιολογηθεί μέσω της εδαφολογικής ανάλυσης.

Γενικές οδηγίες για στην ταχύτερη αποκατάσταση των πλημμυρισμένων εδαφών:

1.Κίνδυνος συμπίεσης του εδάφους από την κατεργασία του αμέσως μετά τη πλημμύρα με βαρέα μηχανήματα

• Τα εδάφη να στραγγίσουν και να στεγνώσουν επαρκώς, πριν αφαιρεθούν τυχόν μεγάλα υπολείμματα φερτών υλικών από τα χωράφια ή πριν την όποια κατεργασία του εδάφους (αποφυγή συμπίεσης και δημιουργία αδιαπέρατων οριζόντων).
• Ένας γενικός κανόνας για τα περισσότερα εδάφη προκειμένου να είναι ασφαλής η κίνηση βαρέων μηχανημάτων και η καλλιέργεια του αγρού, είναι να θρυμματίζεται το επιφανειακό έδαφος σε βάθος 10-15 cm.
• Αν παρόλα αυτά είναι τελείως απαραίτητη η κυκλοφορία οχημάτων στον αγρό αμέσως μετά τη πλημμύρα θα πρέπει να περιοριστεί σε καθορισμένες περιοχές του αγρού. 

2. Διαχείριση των φερτών υλικών (ιζημάτων/λάσπης, φυτικών υπολειμμάτων κλπ) που έχουν μεταφερθεί στον αγρό

• Απομάκρυνση τυχόν ογκωδών αντικειμένων, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις εργασίες με τα γεωργικά μηχανήματα. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στις περιοχές κοντά σε φράχτες και φυσικά όρια των αγρών.
• Συνήθως δεν είναι απαραίτητο να αφαιρεθούν οι επικαθίσεις ιλύος (λάσπης). Μόλις τα εδάφη στεγνώσουν αρκετά και είναι έτοιμα για κατεργασία, πρέπει να ισοπεδωθούν και να ενσωματωθούν τα μεταφερόμενα ιζήματα ιλύος (λάσπης) στο αρχικό επιφανειακό έδαφος. 

 Ειδικότερα:

• Εάν τα υπολείμματα των καλλιεργειών ή τα ιζήματα έχουν συσσωρευτεί σε λιγότερο από 5 εκατοστών, ύψος στον αγρό τότε μπορούν να ενσωματωθούν στο έδαφος με τον καλλιεργητή.
• Από 5 έως 20 εκατοστά  ύψος ιζημάτων θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί εδαφοσχίστης ή και βαθύτερο όργωμα με αναστροφή του εδάφους.
• Εάν τα υλικά ξεπερνούν τα 20 εκατοστά ύψος σε διάφορα σημεία του αγρού πρέπει να γίνει προσπάθεια ισοπέδωσης των υλικών ώστε να μη ξεπερνά τα 20 εκατοστά ύψος σε κανένα σημείο του αγρού.
• Εάν οι αποθέσεις είναι συσσωρευμένες σε πολύ μεγαλύτερα ύψη (>20εκ.) σε όλη την έκταση του αγρού θα πρέπει να εξεταστεί η περίπτωση απομάκρυνσης των ιζημάτων μέχρι το ύψος των 15-20 εκατοστά που θα μπορούσε να γίνει η ενσωμάτωση.
• Στις περιπτώσεις εισροών στον αγρό μεγάλων φορτίων από πέτρες, βράχους κτλ θα πρέπει να αξιολογηθεί το κόστος μεταφοράς τους εκτός αγρού και να αναζητηθεί πιθανή βοήθεια από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
• Στις περιπτώσεις  απώλειας του συνόλου του επιφανειακού εδάφους στις κοίτες των χειμάρρων που δημιουργήθηκαν στις επικλινείς εκτάσεις, απαιτείται για την αποκατάσταση, ειδική μεταχείριση ανά περίπτωση σε συνεργασία με ειδικούς.          

3.Επίδραση στη γονιμότητα του εδάφους

• Η γονιμότητα των πλημμυρισμένων εδαφών πιθανότατα θα αλλάξει σε σχέση με τη προγενέστερη κατάσταση κυρίως λόγω έκπλυσης και απονιτροποίησης του αζώτου, η οποία δύναται να αποκατασταθεί με την ορθολογική λίπανση, κατόπιν εδαφολογικής ανάλυσης.
• Κρίσιμη η σωστή δειγματοληψία του εδάφους για να προσδιοριστούν τα νέα επίπεδα γονιμότητας και τη στρατηγική λίπανσης που πρέπει να ακολουθηθεί.
• Η δειγματοληψία να πραγματοποιηθεί μετά την ενσωμάτωση υλικών που μετέφερε η πλημμύρα στο χωράφι.
• Η εφαρμογή ζωικής κοπριάς με ενσωμάτωση στο έδαφος θα βοηθούσε στην ενίσχυση της οργανικής ουσίας και του βιολογικού δυναμικού των αγρών.
• Οι προτεινόμενες δόσεις εφαρμογής λιπασμάτων ή οργανικών υλικών να προτείνονται από γεωπόνους,  με βάση την εδαφολογική ανάλυση, συνεκτιμώντας και την γενικότερη κατάσταση του χωραφιού και της καλλιέργειας.

4.Εφαρμογή καλλιεργειών κάλυψης στους αγρούς που έχουν πληγεί

• Οι καλλιέργειες κάλυψης θα προσφέρουν στο έδαφος την ταχύτερη και καλύτερη ευκαιρία να ανακτήσει τις βιολογικές του ιδιότητες.
• Η εδαφοκάλυψη με διάφορα είδη όπως τα ψυχανθή (βίκος, κουκιά κλπ) ή και τα σιτηρά θα αποκαταστήσει σύντομα τους μικροοργανισμούς και τους μύκητες /μυκόριζες που τυχών έχουν επηρεαστεί από τα πλημμυρικά φαινόμενα, και θα ενισχύσει τις βιολογικές ιδιότητες του εδάφους, θα προσθέσει οργανικό υλικό και θρεπτικά συστατικά πίσω στο έδαφος, καθώς και θα παρέχει προστασία από περαιτέρω διάβρωση