Εργατικές Πρωτομαγιές στην προπολεμική Μυτιλήνη

Του Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή 

Βαθιές είναι οι ρίζες του εργατικού κινήματος στη Μυτιλήνη. Από τη δύση του περασμένου αιώνα ιδρύονται οι πρώτες επαγγελματικές οργανώσεις στη χώρα μας. Μια απ’ αυτές είναι η Εργατική Αδελφότης Μυτιλήνης, που ιδρύεται τον Ιούλη του 1887. Δίνονται οι πρώτες διαλέξεις, όπως αυτή που έκανε ο γιατρός Προκόπης Λευκίας με θέμα «Περί εργασίας και εργάτου». Η διάλεξη αυτή βγήκε σε φυλλάδιο το 1888.

Με την είσοδο του νέου αιώνα αρχίζουν να δημιουργούνται στις μεγάλες πόλεις τα εργατικά κέντρα, όπως το Εργατικό Κέντρο Μυτιλήνης το 1928, και στα χωριά τα πρώτα μικρά σωματεία εργατών – αγροτών. Έτσι οργανώνονται σταδιακά και οι πρώτες εργατικές κινητοποιήσεις. Στο σημερινό σημείωμα θα κάνουμε μια αναφορά σε μερικές από τις σημαντικότερες εργατικές Πρωτομαγιές που οργανώθηκαν στο νησί μας από το μεσοπόλεμο μέχρι και τη μεταξική δικτατορία.

 Παραμονή Πρωτομαγιάς του 1927 απεργούν 30 καλφάδες και 50 μαθητευόμενοι τσαγκαράδες στο εργοστάσιο του Ελληνοαμερικάνου Χατζηκώστα στην Επάνω Σκάλα της Μυτιλήνης. Επενέβη η Αστυνομία. Την επαύριον γιόρτασαν την εργατική Πρωτομαγιά στην Αγιά-Σωτήρα (σημερινό εργοστάσιο ΔΕΗ), αλλά όταν την επόμενη μέρα πήγαν στη δουλειά, βρήκαν τις ποδιές και τα εργαλεία τους πεταμένα στο δρόμο κι ένα χαρτί που έγραφε «Οι κομμουνιστές δεν είναι δεκτοί στη δουλειά»! 

Πρωτομαγιά του 1936: Με την ευκαιρία της εργατικής Πρωτομαγιάς κατεβαίνουν σε απεργία στη Μυτιλήνη 1.500 εργάτες. Γίνεται μεγάλη διαδήλωση στην προκυμαία της Μυτιλήνης ενάντια στην απειλή του φασισμού. Οι διαδηλωτές συγκρούονται με τη Χωροφυλακή. Πρωτοστατεί το στέλεχος του ΚΚΕ Γιάννης Ματθαίου ή Λαπίνας από την Αγία Μαρίνα. Αντιμετώπισε με γενναιότητα τους αντιπάλους και έτρεψε σε φυγή πολλούς από το ασκέρι του Ν. Γαλούση, διοικητή του Τμήματος Ασφάλειας Μυτιλήνης μέχρι και την κατοχική περίοδο. Όταν κάποτε κατάφεραν να τον πιάσουν ήταν τόσο το μίσος τους, που στα μπουντρούμια της Ασφάλειας τον δολοφόνησαν ποτίζοντάς τον ρετσινόλαδο και καυστική ποτάσα. 

Γιορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς το 1945: Η υπογραφή της συνθήκης άνευ όρων συνθηκολόγησης της ναζιστικής Γερμανίας υπογράφτηκε στις 9 Μαΐου 1945 στο προάστιο Κάρλσχορστ του Βερολίνου, όπου γράφτηκε η τελευταία πράξη του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. Κάθε χρόνο τέτοια μέρα (9 Μαΐου) καθιερώθηκε να γιορτάζεται σε όλη την Ευρώπη η επέτειος της μεγάλης Αντιφασιστικής Νίκης των Λαών κατά του ναζισμού και του φασιστικού Άξονα. Είναι ταυτόχρονα μέρα μνήμης και τιμής για τα εκατομμύρια των νεκρών του πολέμου και καταδίκης της αποκρουστικής – απάνθρωπης φασιστικής βίας.

Στη Λέσβο, με την από 9/5/1945 προκήρυξη του Παλλεσβιακού Εργατικού Κέντρου, η Πρωτομαγιά της Νίκης προγραμματίστηκε να γιορταστεί και να τιμηθεί σε όλο το νησί στις 10 του Μάη του 1945. Η ανταπόκριση του λαού ήταν συγκινητική στην πόλη και στην ύπαιθρο.

Εμπρός, Περίοδος Β΄, Αριθμός Φύλλου 63, 13/5/1945, σελ. 2:

Το άρθρο με τίτλο «ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΝΗΣΙ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ» και υπότιτλο «ΕΡΓΑΤΕΣ, ΑΓΡΟΤΕΣ, ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΕΣ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ ΜΑΖΙΚΑ. Η γιορτή παίρνει πάνδημο αντιφασιστικό χαρακτήρα. 12.000 συμμετέχουν στην πόλη και περισσότεροι από 50.000 στην ύπαιθρο» ολοκληρώνεται με την παράγραφο «Ο ΓΙΟΡΤΑΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ», όπου αναγράφονται τα εξής: 

Στην ύπαιθρο η εργατική Πρωτομαγιά γιορτάστηκε πανηγυρικά. Εκεί οι εκδηλώσεις είχαν πάρει έντονο αντιφασιστικό χαρακτήρα κι ο κόσμος γιόρτασε όπως ταίριαζε την Πρωτομαγιά της Νίκης με λουλούδια και τραγούδια της λευτεριάς. Πήραν μέρος μαζικά όχι μόνον οι εργάτες γης αλλά και οι μικροαγρότες, οι επαγγελματίες και οι βιοτέχνες.

Στην περιφέρεια Καλλονής πήραν μέρος 2.000, στην Αγιά Παρασκευή 3.000, στην Πέτρα 1.500. Στον Παπάδο 4.000 της περιφέρειας Γέρας, στην περιφέρεια Αγιάσου 5.000, στα Πάφλα 2.000, στο Πλουμάρι 2.500 κι ανάλογος αριθμός στα άλλα επαρχιακά κέντρα του νησιού.

Θυμίζουμε τα δραματικά γεγονότα που είχαν προηγηθεί και που σηματοδότησαν το τέλος της εαμικής λαϊκής εξουσίας στη Λέσβο. Το βράδυ της 7^ης Μαΐου 1945, μέρας που έφτασαν στη Μυτιλήνη 180 από τους 500 περίπου συνολικά Λέσβιους στρατιώτες που  συμμετείχαν στο κίνημα του Απριλίου 1944 και είχαν φυλακιστεί στα λεγόμενα «σύρματα» της Μέσης Ανατολής, μια ομάδα από εθνοφύλακες του 149ου Τάγματος, με επικεφαλής τον επιλοχία Γιατρά, επιτέθηκαν στα γραφεία του ΚΚΕ, πέταξαν όλο το αρχείο στη θάλασσα και προσήγαγαν όσους βρήκαν εκεί, μεταξύ των οποίων και το γραμματέα της Π.Ε. Λέσβου του ΚΚΕ Χαράλαμπο Κανόνη. Την επόμενη μέρα το πρωί το ΕΑΜ οργάνωσε παράσταση διαμαρτυρίας έξω από τη Νομαρχία. Στη συγκέντρωση, εθνοφύλακες του 149ου άνοιξαν πυρ κατά των διαδηλωτών, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ο 60χρονος εργάτης Χριστόφας Πετράς ή Μαμούτης και να τραυματιστούν οι Γιώργος Περήφανος και Στράτος Χουτζαίος.