Αφθώδης πυρετός στη Λέσβο: Φάκελος «Αχλαδόκαμπος»

Καθημερινά εντοπίζονται νέα κρούσματα αφθώδους πυρετού στη Λέσβο και μέσα σε όλο αυτό υπάρχει ένα πρακτικό, άβολο, καθημερινό  ερώτημα:

Πού θα ταφούν με ασφάλεια τα ζώα που πεθαίνουν ή θανατώνονται λόγω της νόσου;

Στο τραπέζι των συζητήσεων το τελευταίο χρονικό διάστημα είναι η θέση «Αχλαδόκαμπος».  Στο παρόν άρθρο μέσα από επίσημα έγγραφα και αναλύσεις θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε γιατί ο «Αχλαδόκαμπος» είναι αναγκαία επιλογή!

Το νησί μπήκε σε καθεστώς κρίσης από τον Μάρτιο

Ας θυμηθούμε τα γεγονότα. Η πρώτη επιβεβαίωση αφθώδους πυρετού στη Λέσβο, τον Μάρτιο του 2026, άλλαξε αμέσως το τοπίο. Το νησί μπήκε σε ζώνες προστασίας και επιτήρησης. Επιβλήθηκαν περιορισμοί στις μετακινήσεις ζώων. Πάγωσαν διαδικασίες. Άρχισαν μαζικοί έλεγχοι, δειγματοληψίες, θανατώσεις, απολυμάνσεις, καθημερινές ανακοινώσεις.

Από τότε μέχρι σήμερα, η Λέσβος έχει ζήσει μια παρατεταμένη κατάσταση συναγερμού. Κρούσματα σε εκτροφές, θετικά δείγματα, θανατώσεις χιλιάδων ζώων, αγωνία για το γάλα, αγωνία για τα τυροκομικά προϊόντα, αγωνία για την επόμενη μέρα.

Το Lesvosnews.net έχει παρακολουθήσει όλη αυτή την πορεία. Από την πρώτη φάση της κρίσης μέχρι τις νεότερες ανακοινώσεις για την ελεγχόμενη διακίνηση τυριών από το νησί, με την τήρηση υγειονομικών όρων. Από τις αρχικές ζώνες περιορισμού μέχρι την ενίσχυση των ελέγχων με επιπλέον στρατιωτικούς κτηνιάτρους. Από τις αγωνίες των κτηνοτρόφων μέχρι τα ερωτήματα για τις αποζημιώσεις και την ανασύσταση των κοπαδιών.

Μέσα σε αυτή την εικόνα, η ταφή των ζώων δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Είναι κεντρικό.

Γιατί κάθε ζώο που θανατώνεται πρέπει να διαχειριστεί σωστά. Κάθε καθυστέρηση έχει κόστος. Κάθε πρόχειρη ταφή μπορεί να ανοίξει νέο κύκλο κινδύνου. Κάθε μεταφορά χωρίς αυστηρά μέτρα αυξάνει τα σημεία επαφής. Η επιζωοτία δεν τελειώνει με τη διάγνωση. Δεν τελειώνει ούτε με τη θανάτωση. Τελειώνει όταν ολοκληρωθεί σωστά όλη η αλυσίδα: εντοπισμός, απομόνωση, θανάτωση όπου απαιτείται, απολύμανση, διαχείριση νεκρών ζώων, έλεγχος, παρακολούθηση. Αν ένας κρίκος σπάσει, όλη η προσπάθεια αποδυναμώνεται.

Σημαντική παρατήρηση από τους επιστήμονες: Τα νεκρά ζώα δεν είναι «σκουπίδια». 

Τα ζώα που πεθαίνουν ή θανατώνονται σε μια τέτοια κρίση δεν είναι κοινά απορρίμματα. Δεν είναι κάτι που το φορτώνεις, το πας κάπου και «ξεμπέρδεψες». Μπορεί να αποτελέσουν πηγή διασποράς. Μπορεί να προσελκύσουν άγρια ζώα. Μπορεί να δημιουργήσουν κινδύνους για το έδαφος και τα νερά αν η ταφή δεν γίνει σωστά και στο κατάλληλο χώρο. Μπορεί να τινάξουν στον αέρα την εμπιστοσύνη σε μια περιοχή που ήδη παλεύει να σταθεί όρθια.

Γι’ αυτό η συζήτηση δεν μπορεί να μένει στο συναίσθημα. Το συναίσθημα είναι σεβαστό. Ο φόβος των κατοίκων είναι κατανοητός. Κανείς δεν θέλει κοντά του χώρο ταφής ζώων. Κανείς δεν χαίρεται με μια τέτοια εικόνα. Όμως άλλο ο φόβος και άλλο η απουσία οργανωμένου σχεδίου.

Σε μια επιζωοτία, η σωστή διαχείριση των νεκρών ζώων είναι πράξη Ευθύνης, Προστασίας. Όχι μόνο της κτηνοτροφίας. Και της δημόσιας υγείας. Και του περιβάλλοντος. Και της τοπικής οικονομίας.

Τι περιλαμβάνει ο φάκελος για τον Αχλαδόκαμπο

Το Lesvosnews.net  ανοίγει σήμερα τον φάκελο «Αχλαδόκαμπος». 

Ένας φάκελος που περιλαμβάνει συγκεκριμένα έγγραφα, με ημερομηνίες, πρωτόκολλα, υπηρεσιακές αναφορές και τεχνικά στοιχεία.

Τα βασικά έγγραφα είναι τα εξής:

Πρώτον, η Τεχνική Έκθεση Εδαφοτεχνικής Καταλληλότητας, με ημερομηνία 30 Απριλίου 2026, από την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, Διεύθυνση Τεχνικών Έργων Π.Ε. Λέσβου, Τμήμα Εργαστηρίου. Θέμα της είναι η «Τεχνική Έκθεση εδαφοτεχνικής καταλληλότητας θέσης υγειονομικής ταφής ζωικών υποπροϊόντων λόγω επιζωοτίας αφθώδους πυρετού στην Π.Ε. Λέσβου».

Δεύτερον, το έγγραφο διαβίβασης με αριθμό 50863/04-05-2026, με το οποίο ζητήθηκε η σχετική δασολογική γνώμη για τον χώρο υγειονομικής ταφής.

Τρίτον, η απάντηση της Διεύθυνσης Δασών Λέσβου, με ΑΠ 160393, υπογραφή 05/05/2026 και διανομή 05/05/2026, προς τη Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, Διεύθυνση Κτηνιατρικής, Τμήμα Υγείας Ζώων.

Τέταρτον, η εγκύκλιος της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, με αρ. πρωτ. 3568/276264 και ημερομηνία 16-09-2024. Το έγγραφο αυτό αφορά απαγορευμένες ζώνες λόγω επιβεβαίωσης εστιών ευλογιάς των προβάτων και αιγών, όμως στον φάκελο χρησιμοποιείται ως σχετικό πλαίσιο για τη διαχείριση μετακινήσεων, ζωικών υποπροϊόντων, γάλακτος, ζωοτροφών και υλικών σε ζώνες ελέγχου νόσων.

Πέμπτον, το παράρτημα για τη διαδικασία υγειονομικής ταφής, που παραπέμπει στο Σχέδιο Αντιμετώπισης Έκτακτης Ανάγκης και στην ΥΑ 1747/386028/2023 – ΦΕΚ 7121 Β’/2023, ενότητα Κ4.

Τι λέει η Τεχνική Έκθεση της 30ης Απριλίου 2026

Η Τεχνική Έκθεση της 30ης Απριλίου 2026 συντάχθηκε, όπως αναφέρει η ίδια, κατόπιν εντολής του Περιφερειάρχη και αιτήματος της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας της Π.Ε. Λέσβου, στο πλαίσιο της διερεύνησης των εδαφοτεχνικών και υδρογεωλογικών συνθηκών για πιθανή κατασκευή τάφρων υγειονομικής ταφής ζωικών υποπροϊόντων νεκρών ζώων λόγω αφθώδους πυρετού.

Η προτεινόμενη θέση είναι στην περιοχή Αχλαδόκαμπος, εντός του Καμένου Δάσους, κοντά στο πεδίο βολής της 98 ΑΔΤΕ. Η έκθεση αναφέρει ότι η θέση εξετάστηκε ως προς τις εδαφοτεχνικές και υδρογεωλογικές συνθήκες, με σκοπό να αποφευχθούν οχλήσεις, ρυπάνσεις ή μολύνσεις στην ευρύτερη περιοχή.

Η έκθεση περιγράφει:

• διερεύνηση γεωτεχνικών συνθηκών,
• διερεύνηση στρωματογραφίας γεωλογικών σχηματισμών,
• εκτίμηση συνθηκών υπόγειου νερού,
• εκτίμηση φυσικών χαρακτηριστικών και γεωτεχνικών ιδιοτήτων,
• ερευνητική τομή,
• δειγματοληψία εδαφικών δειγμάτων,
• εργαστηριακές δοκιμές,
• χρήση γεωλογικών χαρτών ΙΓΜΕ,
• στοιχεία υδροληψίας,
• δεδομένα ΕΜΥ,
• χάρτες Natura,
• αρχαιολογικό χάρτη,
• χάρτη καταγραφής ΕΜΣΥ,
• φωτογραφίες της περιοχής και της ερευνητικής τομής.

Γιατί έχει σημασία το έδαφος

Σε μια υγειονομική ταφή ζώων, το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο «πού θα σκαφτεί η τάφρος». Είναι τι υπάρχει από κάτω.

Αν το έδαφος είναι πολύ διαπερατό, τότε υγρά αποσύνθεσης μπορούν να κινηθούν πιο εύκολα προς βαθύτερα στρώματα, και αν ο υδροφόρος ορίζοντας είναι κοντά, αυξάνεται ο κίνδυνος για τα νερά. Αν υπάρχουν ρέματα ή γεωτρήσεις σε ευαίσθητη απόσταση, το πρόβλημα γίνεται σοβαρό.

Γι’ αυτό η έκθεση δεν περιορίζεται στη γεωγραφία. Μπαίνει στο έδαφος.

Στο πλαίσιο της έρευνας έγινε ερευνητική τομή βάθους 4 μέτρων. Πραγματοποιήθηκε δειγματοληψία αντιπροσωπευτικών εδαφικών δειγμάτων. Έγιναν εργαστηριακές δοκιμές, όπως κοκκομετρική ανάλυση και όρια Atterberg, δηλαδή εξετάσεις που δείχνουν τη σύσταση και τη συμπεριφορά του εδάφους.

Σε απλή γλώσσα: ελέγχθηκε αν το χώμα είναι τέτοιο που μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά ή αν αφήνει εύκολα υγρά να περάσουν.

Η έκθεση αναφέρεται σε σχηματισμούς που περιλαμβάνουν οφιολιθικά πετρώματα και τεταρτογενείς ολοκαινικές αποθέσεις. Ειδικά για τις αποθέσεις αυτές γίνεται λόγος για παλαιά και νέα πλευρικά κορήματα και αλλουβιακές αποθέσεις με αργιλική σύσταση από πλημμυρικές καταστάσεις.

Η λέξη που έχει πρακτική σημασία εδώ είναι η αργιλική σύσταση. Τα αργιλικά υλικά, όταν έχουν τις κατάλληλες ιδιότητες, μπορούν να περιορίσουν τη διήθηση. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος εξαφανίζεται. Σημαίνει όμως ότι η θέση μπορεί να αξιολογηθεί σοβαρά ως προς τη στεγανότητα και την προστασία των υπόγειων νερών.

Οι αποστάσεις που αναφέρει η έκθεση

Στο κεφάλαιο των συμπερασμάτων, η Τεχνική Έκθεση αναφέρει συγκεκριμένες αποστάσεις και προϋποθέσεις.

Σύμφωνα με το έγγραφο, η θέση επιλογής διάνοιξης τάφρων ταφής ζώων εναρμονίζεται με τη διαδικασία υγειονομικής ταφής που προβλέπεται από το Σχέδιο Αντιμετώπισης Έκτακτης Ανάγκης, δηλαδή την ΥΑ 1747/386028/2023, ΦΕΚ 7121 Β’/2023, ενότητα Κ4.

Η έκθεση αναφέρει ότι:

• οι τάφροι είναι εδαφοστεγανές, σύμφωνα με τη διαπερατότητα των σχηματισμών,
• δεν απαντάται υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας στην περιοχή που να τροφοδοτεί έργα υδροληψίας, όπως φυσικές πηγές ή γεωτρήσεις, σε απόσταση τουλάχιστον 2.700 μέτρων,
• απέχει 3.000 μέτρα από το όριο του πλησιέστερου οικισμού, της Δημοτικής Κοινότητας Λάμπου Μύλων του Δήμου Μυτιλήνης, και από τουριστικές ζώνες,
• δεν αποτελεί δασική έκταση, αν και βρίσκεται μέσα σε δημόσιο δασόκτημα, στοιχείο που εξηγεί γιατί ζητήθηκε και δασολογική γνώμη,
• βρίσκεται σε απόσταση 1.050 μέτρων από την εθνική οδό Μυτιλήνης – Καλλονής,
• δεν ανήκει σε άλλες θεσμοθετημένες περιοχές ειδικού ενδιαφέροντος,
• οι τάφροι χωροθετούνται παραπλεύρως και βορείως της εδαφοστεγανούς λεκάνης που εντοπίστηκε το 2006,
• απέχουν 580 μέτρα από δασικό δρόμο που συνδέει την εθνική οδό Μυτιλήνης – Καλλονής με την επαρχιακή Πολιχνίτου,
• απέχουν 8.200 μέτρα από το όριο της παραλίας του Κόλπου Γέρας,
• απέχουν 650 μέτρα από τον πλησιέστερο χείμαρρο βόρεια της θέσης, χωρίς να αποστραγγίζεται σε αυτόν,
• θα διαθέτουν περιμετρική περίφραξη ελάχιστου ύψους 1,5 μέτρου,
• θα απέχουν τουλάχιστον 50 μέτρα από το πλησιέστερο πευκόδεντρο,
• δεν αποτελούν αρχαιολογικό χώρο,
• υπάρχει συγκατάθεση της 98 ΑΔΤΕ,
• η θέση βρίσκεται εντός της περιοχής Natura OROS OLYMPOS – GR4110011.

Σημαντική διευκρίνιση:  το ότι μια περιοχή είναι μέσα σε Natura δεν σημαίνει αυτομάτως ότι απαγορεύεται κάθε δραστηριότητα. Σημαίνει όμως ότι κάθε παρέμβαση πρέπει να εξετάζεται πιο προσεκτικά, με ειδικούς όρους, ώστε να μην προκληθεί περιβαλλοντική ζημιά.

Τι προβλέπεται για την ίδια την ταφή

Το παράρτημα του φακέλου περιγράφει τη διαδικασία υγειονομικής ταφής.

Η απόρριψη με ταφή, σύμφωνα με τον Κανονισμό 142/2011 και το σχέδιο έκτακτης ανάγκης, εγκρίνεται από την αρμόδια αρχή και μπορεί να γίνει:

• εντός της εκτροφής από την οποία προέρχονται τα ζωικά υποπροϊόντα,
• σε εγκεκριμένο χώρο υγειονομικής ταφής,
• ή σε κατάλληλα καθορισμένο χώρο που ελαχιστοποιεί τον κίνδυνο για την υγεία των ζώων, τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, μετά από υπόδειξη των αρμόδιων υπηρεσιών.

Για την επιτόπια υγειονομική ταφή προβλέπεται ότι ανοίγεται επαρκής τάφρος, ανάλογα με την ποσότητα των ζωικών υποπροϊόντων. Ενδεικτικά, το ίδιο το έγγραφο αναφέρει ότι 20 ενήλικα βοοειδή, ή 60 μικρά μηρυκαστικά, ή 60 χοίροι απαιτούν τάφρο μήκους 6 μέτρων, βάθους 4 μέτρων και πλάτους 3 μέτρων.

Στον πυθμένα της τάφρου μπορεί να τοποθετηθεί γεωύφασμα ή ειδική μεμβράνη για προστασία του υδροφόρου ορίζοντα, όπου απαιτείται. Προβλέπεται χρήση ασβέστη. Στη συνέχεια τοποθετούνται τα πτώματα των ζώων, ξανά ασβέστης, και η τάφρος κλείνει με στρώμα χώματος ύψους περίπου 2 μέτρων. Το χώμα αυτό δεν πρέπει να πατηθεί. Η γύρω περιοχή ψεκάζεται με απολυμαντικό.

Προβλέπεται επίσης τήρηση μητρώου από τον υπεύθυνο εκτροφής, με καταγραφή της ποσότητας, της κατηγορίας και του είδους των ζωικών υποπροϊόντων που θάβονται, καθώς και της ημερομηνίας και του τόπου ταφής.

Αυτά είναι κρίσιμα. Γιατί δείχνουν ότι η υγειονομική ταφή δεν είναι «πάμε και τα ρίχνουμε». Είναι διαδικασία με στάδια, με όρους, με καταγραφή και με ευθύνη.

Αν εφαρμοστεί σωστά, μειώνει τον κίνδυνο. Αν εφαρμοστεί πρόχειρα, γίνεται η ίδια μέρος του προβλήματος.

Η απάντηση της Διεύθυνσης Δασών: Διαφωνία αλλά και κίνδυνος από τις ταφές χωρίς έλεγχο

Το έγγραφο της Διεύθυνσης Δασών Λέσβου, με ΑΠ 160393 και ημερομηνία υπογραφής 05/05/2026, έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η υπηρεσία αναφέρει ότι η προτεινόμενη θέση βρίσκεται εντός του δημόσιου δασοκτήματος «ΠΑΣΠΑΛΑΣ», συνολικής έκτασης 19.490 στρεμμάτων. Αναφέρει επίσης ότι η περιοχή εμπίπτει στη Ζώνη Ειδικής Προστασίας με κωδικό GR4110011 «Όρος Όλυμπος Λέσβου» του δικτύου Natura 2000, ενώ πλησίον λειτουργεί πεδίο βολής της 98 ΑΔΤΕ.

Η Διεύθυνση Δασών σημειώνει  ότι η Τεχνική Έκθεση περιορίζεται στην τεκμηρίωση των εδαφοτεχνικών και υδρογεωλογικών συνθηκών και δεν εξετάζει τις συνολικές επιπτώσεις στο βιοτικό περιβάλλον ή πιθανές συνέργειες με γειτονικές δραστηριότητες.

Επιπλέον, αναφέρει  ότι, δεδομένου ότι μία τάφρος διαστάσεων 6 μέτρων μήκους, 3 μέτρων πλάτους και 4 μέτρων βάθους επαρκεί περίπου για 20 ενήλικα βοοειδή ή 60 μικρά μηρυκαστικά, η χωροθέτηση μεγάλου αριθμού τάφρων στη συγκεκριμένη θέση καθίσταται πρακτικά ανέφικτη. Άρα ο αριθμός των ζώων που μπορούν να ταφούν είναι περιορισμένος.

Ο Αχλαδόκαμπος, αν χρησιμοποιηθεί, πρέπει να χρησιμοποιηθεί με σαφή όρια, συγκεκριμένο αριθμό τάφρων, συγκεκριμένες ποσότητες, συγκεκριμένη εποπτεία.

Στο τέλος του εγγράφου της αναφέρει ότι, λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, ως διαχειριστής της δημόσιας έκτασης, δεν συμφωνεί με την προτεινόμενη χωροθέτηση χώρου υγειονομικής ταφής νεκρών ζώων, δεδομένης της δυνατότητας εναλλακτικής διαχείρισης σε εν λειτουργία ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ, όπου, κατά την υπηρεσία, ο κίνδυνος διασποράς της επιζωοτίας μέσω της άγριας πανίδας είναι σημαντικά μειωμένος.

Όμως η ίδια απάντηση της Διεύθυνσης Δασών έχει και μια άλλη πλευρά: περιγράφει με μεγάλη σαφήνεια τους κινδύνους της μη οργανωμένης και μη ελεγχόμενης ταφής.

Αναφέρει ότι η διασπορά της επιζωοτίας του αφθώδους πυρετού είναι σύνθετη, ειδικά όταν η ταφή γίνεται σε μη οργανωμένους και μη ελεγχόμενους χώρους, εκτός αδειοδοτημένων ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ. Επισημαίνει ότι οι τάφροι μπορεί να προσελκύσουν πτωματοφάγα ζώα, όπως αγριόχοιρους, τρωκτικά και άλλα είδη που μπορούν να σκάψουν το έδαφος, να καταναλώσουν ή να ανασύρουν υπολείμματα και να λειτουργήσουν ως φορείς διασποράς.

Αναφέρει επίσης ότι άλλα πτωματοφάγα είδη, όπως αλεπούδες, κορακοειδή και γλάροι, μπορούν να μεταφέρουν μολυσμένο υλικό σε μεγάλες αποστάσεις, ιδίως μέσω πτηνών. Και σημειώνει ότι, λόγω της ανθεκτικότητας του ιού στο περιβάλλον, ο κίνδυνος διασποράς παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά την ταφή.

Αυτό είναι το κέντρο της υπόθεσης.

Η Διεύθυνση Δασών διαφωνεί με τη χωροθέτηση ως λύση, προκρίνοντας ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ. Ταυτόχρονα όμως εξηγεί με τον πιο καθαρό τρόπο γιατί η ταφή, όπου και αν γίνει, πρέπει να είναι οργανωμένη, περιφραγμένη, ελεγχόμενη και όχι πρόχειρη.

Το πραγματικό δίλημμα είναι:

Θα υπάρξει ένας θεσμικά καθορισμένος, ελεγχόμενος χώρος, με πλήρη ευθύνη των αρμόδιων υπηρεσιών, ή θα μείνει το πρόβλημα να σέρνεται από εκτροφή σε εκτροφή, από φόρτωμα σε φόρτωμα και από πρόχειρη λύση σε πρόχειρη λύση;

Γιατί ο Αχλαδόκαμπος παραμένει κρίσιμος στη συζήτηση

Η ένσταση της Διεύθυνσης Δασών δεν πρέπει να διαβαστεί σαν λόγος να σταματήσει η συζήτηση. Πρέπει να διαβαστεί σαν λόγος να γίνει η συζήτηση σοβαρότερη.

Η Τεχνική Έκθεση δείχνει ότι ο Αχλαδόκαμπος έχει χαρακτηριστικά που τον καθιστούν άξιο τεχνικής αξιολόγησης: αποστάσεις από οικισμούς, απουσία υδροφόρου ορίζοντα που να τροφοδοτεί υδροληψίες σε κρίσιμη απόσταση, εδαφικά χαρακτηριστικά, προσβασιμότητα, απόσταση από τον Κόλπο Γέρας, απόσταση από χείμαρρο, δυνατότητα περίφραξης, μη ένταξη σε αρχαιολογικό χώρο, συγκατάθεση 98 ΑΔΤΕ.

Η Διεύθυνση Δασών, από την άλλη, λέει: προσοχή, υπάρχει Natura, υπάρχει δημόσιο δασόκτημα, υπάρχει άγρια πανίδα, υπάρχει περιορισμένη χωρητικότητα τάφρων, υπάρχουν εναλλακτικές σε ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ.

Το συμπέρασμα με βάση όσα έχουμε αναφέρει είναι ότι η Λέσβος χρειάζεται άμεσα ένα ξεκάθαρο, υπεύθυνο και οργανωμένο επιχειρησιακό σχέδιο, όπου ο Αχλαδόκαμπος μπορεί να αποτελέσει συγκεκριμένη, οριοθετημένη, ελεγχόμενη λύση ανάγκης, εφόσον οι αρμόδιες αρχές τεκμηριώσουν ότι πληρούνται όλοι οι όροι και ότι δεν υπάρχει ασφαλέστερη πρακτική εναλλακτική για συγκεκριμένο αριθμό ζώων.

Η κρίση δεν λύνεται με απόλυτες κουβέντες. Λύνεται με ευθύνη.

Το μόνιμο «όχι εδώ» δεν είναι πολιτική διαχείρισης

Αν όχι στον Αχλαδόκαμπο, τότε πού; Σε ποιον χώρο; Με ποια τεχνική έκθεση; Με ποιες αποστάσεις; Με ποια εδαφικά δεδομένα; Με ποια πρόσβαση; Με ποια περίφραξη; Με ποια έγκριση; Με ποια επιτήρηση; Με ποιο μητρώο; Με ποια ευθύνη;

Αυτές είναι οι ερωτήσεις που πρέπει να απαντηθούν.

Γιατί τα νεκρά ζώα δεν περιμένουν την πολιτική άνεση κανενός. Η νόσος δεν περιμένει να συμφωνήσουν όλοι. Η αποσύνθεση δεν περιμένει συνεδριάσεις. Η βιοασφάλεια δεν λειτουργεί με αναβολές.

Σε ένα νησί όπως η Λέσβος, οι επιλογές είναι πάντα πιο περιορισμένες. Δεν υπάρχει η ευκολία της ηπειρωτικής Ελλάδας, όπου μπορούν να αναζητηθούν περισσότερες εγκαταστάσεις, περισσότερες διαδρομές, περισσότερα δίκτυα. Εδώ κάθε μετακίνηση έχει κόστος, χρόνο, υγειονομικό ρίσκο και διοικητική επιβάρυνση.

Γι’ αυτό η τοπική λύση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ανάγκη. Αλλά πρέπει να είναι σωστή.

Η σχέση με τον ΧΥΤΑ και την Κλεφτόβιγλα

Η Τεχνική Έκθεση έχει και μια ενδιαφέρουσα αναφορά. Σημειώνει ότι η θέση στον Αχλαδόκαμπο είχε επιλεγεί παλαιότερα ως πρώτη επιλογή για την κατασκευή κεντρικού ΧΥΤΑ Νήσου Λέσβου, όμως τελικά επιλέχθηκε η δεύτερη θέση στην «Κλεφτόβιγλα» του σημερινού ΧΥΤΑ, λόγω μερικής στρατιωτικής χρήσης της περιοχής.

Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Δείχνει ότι ο Αχλαδόκαμπος δεν εμφανίζεται πρώτη φορά στον χάρτη ως τυχαία σκέψη. Έχει υπάρξει στο παρελθόν αντικείμενο χωροταξικής αξιολόγησης για υποδομή διαχείρισης αποβλήτων.

Βεβαίως, άλλο ΧΥΤΑ και άλλο ταφή ζωικών υποπροϊόντων λόγω επιζωοτίας. Δεν είναι το ίδιο πράγμα. Όμως η παλαιότερη επιλογή δείχνει ότι η περιοχή είχε εξεταστεί ως προς βασικά χωροταξικά χαρακτηριστικά.

Ταυτόχρονα, η σημερινή λειτουργία ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ μπαίνει στο τραπέζι από τη Διεύθυνση Δασών ως προτιμότερη εναλλακτική, επειδή εκεί ο κίνδυνος επαφής με άγρια πανίδα μπορεί να είναι μικρότερος.

Αυτό σημαίνει ότι η τελική επιλογή δεν μπορεί να γίνει με συναισθηματικό τρόπο. Πρέπει να γίνει με σύγκριση κινδύνου:

• Ποιος χώρος είναι τεχνικά καταλληλότερος;
• Ποιος χώρος είναι πιο άμεσα διαθέσιμος;
• Ποιος χώρος μειώνει περισσότερο τον κίνδυνο διασποράς;
• Ποιος χώρος μπορεί να επιτηρηθεί καλύτερα;
• Ποιος χώρος μπορεί να δεχθεί τις αναγκαίες ποσότητες;
• Ποιος χώρος έχει τις λιγότερες περιβαλλοντικές επιπτώσεις;

Αν ο ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ μπορεί να καλύψει το σύνολο των αναγκών με μεγαλύτερη ασφάλεια, αυτό πρέπει να ειπωθεί και να εφαρμοστεί. Αν όμως δεν μπορεί, η Λέσβος χρειάζεται εναλλακτική και εφεδρική λύση. Εκεί ακριβώς μπαίνει ξανά η σημασία μιας τεχνικά εξετασμένης θέσης όπως ο Αχλαδόκαμπος.

Η εγκύκλιος του ΥΠΑΑΤ και η λογική της αυστηρής διαχείρισης

Η εγκύκλιος της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής του ΥΠΑΑΤ, με αρ. πρωτ. 3568/276264/16-09-2024, δεν είναι ειδικά για τον αφθώδη πυρετό. Αφορά απαγορευμένες ζώνες λόγω εστιών ευλογιάς των προβάτων και αιγών. Όμως περιλαμβάνεται στον φάκελο ως σχετικό πλαίσιο για το πώς λειτουργεί η διαχείριση σε ζώνες ελέγχου νόσων.

Και η λογική της είναι καθαρή: σε τέτοιες ζώνες τίποτα δεν κινείται ανεξέλεγκτα.

Το έγγραφο μιλά για μετακινήσεις αιγοπροβάτων, νωπό γάλα, ζωικά υποπροϊόντα, ζωοτροφές, οχήματα, καθαρισμούς και απολυμάνσεις. Αναφέρει ότι οι μετακινήσεις γίνονται με ειδικούς όρους, ότι απαιτείται κλινική εξέταση των ζώων πριν από μεταφορά, ότι τα οχήματα πρέπει να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται, ότι η παραλαβή γάλακτος πρέπει να γίνεται με κλειστούς περιέκτες και υπό επίσημη κτηνιατρική επιτήρηση.

Αυτή η λογική μεταφέρεται και στην υπόθεση των νεκρών ζώων.

Δεν υπάρχει «πάμε και βλέπουμε». Υπάρχει ιχνηλασιμότητα. Υπάρχει καθαρισμός. Υπάρχει απολύμανση. Υπάρχει ευθύνη. Υπάρχει επίσημη εποπτεία.

Σε τέτοιες κρίσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο το ίδιο το ζώο. Είναι και το όχημα που θα το μεταφέρει. Είναι ο οδηγός. Είναι η διαδρομή. Είναι το σημείο φόρτωσης. Είναι το σημείο εκφόρτωσης. Είναι τα υπολείμματα. Είναι τα λάστιχα. Είναι τα εργαλεία. Είναι οι άνθρωποι που μπαίνουν και βγαίνουν από τις εκτροφές.

Γι’ αυτό η ταφή δεν είναι απλή χωματουργική εργασία. Είναι υγειονομική πράξη.

Η ανθρώπινη πλευρά

Πίσω από τα έγγραφα υπάρχουν άνθρωποι.

Υπάρχει ο κτηνοτρόφος που είδε το κοπάδι του να χάνεται μέσα σε λίγες ώρες ή λίγες ημέρες. Υπάρχει η οικογένεια που δεν ξέρει πώς θα πληρώσει δάνεια, ζωοτροφές, υποχρεώσεις. Υπάρχει ο τυροκόμος που βλέπει την αγορά να σφίγγει. Υπάρχει ο εργαζόμενος στο τυροκομείο που ανησυχεί για το μεροκάματο. Υπάρχει ο κτηνίατρος που πρέπει να μπει σε εκτροφή, να εξετάσει, να αποφασίσει, να υπογράψει, να αντέξει την ένταση. Υπάρχει ο υπάλληλος της Περιφέρειας που βρίσκεται ανάμεσα στο πρωτόκολλο και στην οργή του κόσμου.

Υπάρχει και ο κάτοικος που ακούει «ταφή ζώων» και φοβάται. Φοβάται για το νερό, για τη μυρωδιά, για το περιβάλλον, για την αξία της περιοχής του, για το τι θα μείνει πίσω.

Αυτός ο φόβος πρέπει να απαντηθεί.

Η κοινωνία πρέπει να ξέρει:

• ποιος αποφασίζει,
• ποιος εγκρίνει,
• ποιος επιβλέπει,
• πόσα ζώα θα ταφούν,
• από πού θα προέρχονται,
• πώς θα μεταφέρονται,
• ποια οχήματα θα χρησιμοποιούνται,
• ποιος θα απολυμαίνει και πότε,
• πώς θα γίνεται η περίφραξη,
• πώς θα τηρείται μητρώο,
• ποιος θα παρακολουθεί τον χώρο μετά.

Η εμπιστοσύνη δεν απαιτείται. Κερδίζεται.

Γιατί η καθυστέρηση είναι η χειρότερη επιλογή

Σε τέτοιες κρίσεις, η καθυστέρηση μοιάζει συχνά με μετριοπάθεια. Στην πραγματικότητα μπορεί να είναι η πιο επικίνδυνη επιλογή.

Αν τα  θετικά στον ιό  ζώα μένουν περισσότερο στις εκτροφές, αυξάνεται η  πιθανότητα διασποράς στον χώρο. Αν μεταφέρονται  τα νεκρά ζώα χωρίς έτοιμο τελικό σημείο ταφής, αυξάνονται τα δρομολόγια και ο κίνδυνος διασποράς. Αν κάθε φορά αναζητείται λύση της στιγμής, αυξάνεται το ανθρώπινο λάθος. Αν οι υπηρεσίες δεν έχουν προκαθορισμένο χώρο, χάνεται πολύτιμος χρόνος.

Ο αφθώδης πυρετός δεν συγχωρεί αυτά τα κενά.

Η Λέσβος έχει ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα. Τα κοπάδια που θανατώθηκαν είναι παραγωγικό κεφάλαιο. Είναι γενετικό υλικό. Είναι χρόνια δουλειάς. Είναι το γάλα της επόμενης χρονιάς. Είναι η πρώτη ύλη των τυροκομείων, των σφαγείων. Είναι η ζωή ολόκληρων χωριών, του ίδιου του νησιού.

Και όσο το νησί προσπαθεί να ξανανοίξει σταδιακά τη διακίνηση τυροκομικών προϊόντων (και απο τα μικρά τυροκομεία), τόσο πιο κρίσιμο είναι να μην υπάρχει καμία σκιά στη διαχείριση της νόσου.

Η αγορά θέλει βεβαιότητα. Η Ευρώπη θέλει τεκμηρίωση. Οι καταναλωτές θέλουν εμπιστοσύνη. Οι παραγωγοί θέλουν να ξέρουν ότι το κράτος δεν αυτοσχεδιάζει.

Η αναγκαία θέση του Αχλαδόκαμπου

Με βάση τα στοιχεία του φακέλου, ο Αχλαδόκαμπος δεν μπορεί να παρουσιαστεί με ελαφρότητα ως «η λύση όλων των προβλημάτων». Αυτό θα ήταν λάθος.

Μπορεί όμως να παρουσιαστεί ως αυτό που πραγματικά είναι: μια θέση που έχει τεχνικά εξεταστεί, έχει αποτυπωθεί σε υπηρεσιακό φάκελο, έχει συγκεκριμένα πλεονεκτήματα, έχει συγκεκριμένους περιορισμούς και πρέπει να αξιολογηθεί ως μέρος ενός οργανωμένου σχεδίου διαχείρισης.

Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας τέτοιας θέσης δεν προκύπτει επειδή κάποιος θέλει να «ξεφορτωθεί» το πρόβλημα. Προκύπτει επειδή το πρόβλημα υπάρχει ήδη.

Τα ζώα που πεθαίνουν ή θανατώνονται πρέπει να διαχειριστούν. Η Λέσβος δεν μπορεί να παριστάνει ότι δεν υπάρχει αυτή η ανάγκη. Δεν μπορεί να μεταφέρει το θέμα από σύσκεψη σε σύσκεψη. Δεν μπορεί να αφήσει τις υπηρεσίες να ψάχνουν χώρο όταν το φορτηγό είναι ήδη φορτωμένο. Δεν μπορεί να αφήσει τους κτηνοτρόφους μέσα στην αβεβαιότητα.

Η ύπαρξη προκαθορισμένου χώρου ταφής, με τεχνικά κριτήρια, είναι στοιχείο σοβαρού σχεδίου.

Όχι για ανεξέλεγκτη χρήση. Όχι για μαζική ταφή χωρίς όρια. Όχι για να παρακαμφθούν οι αντιρρήσεις των υπηρεσιών. Αλλά για να υπάρχει θεσμικά καθαρή, ελεγχόμενη και εφαρμόσιμη λύση όταν οι συνθήκες το απαιτούν.

Τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα

Πρώτον, οι αρμόδιες αρχές πρέπει να πουν αν ο Αχλαδόκαμπος, μπορεί να αποτελέσει συμπληρωματική χρήση ή εφεδρική λύση ανάγκης.

Δεύτερον, πρέπει αν μπορεί να αποτελέσει ν εναλλακτική λύση ο Αχλαδόκαμπος, να δοθούν αξιόπιστες απαντήσεις στις ενστάσεις  της Διεύθυνσης Δασών 

Τρίτον, πρέπει να οριστεί ανώτατος αριθμός τάφρων και ζώων που μπορούν να ταφούν με ασφάλεια.

Τέταρτον, πρέπει να εξηγηθεί πώς θα εφαρμοστεί η περίφραξη, η απολύμανση, η καταγραφή και η μεταγενέστερη παρακολούθηση.

Πέμπτον, πρέπει να υπάρξει δημόσια ενημέρωση των κατοίκων με γλώσσα κατανοητή. Όχι με τεχνικούς όρους που κρύβουν αντί να εξηγούν.

Έκτον, πρέπει να υπάρξει πολιτική ευθύνη. Κάποιος πρέπει να σταθεί μπροστά και να πει: αυτή είναι η ανάγκη, αυτά είναι τα στοιχεία, αυτοί είναι οι κίνδυνοι, αυτοί είναι οι όροι, αυτή είναι η απόφαση.

Η κοινωνία μπορεί να δεχθεί ακόμη και μια δύσκολη απόφαση, όταν νιώθει ότι δεν την κοροϊδεύουν.

Ο Αχλαδόκαμπος δεν είναι εύκολη ιστορία.Είναι μια αναγκαία, δυσάρεστη, τεχνικά δύσκολη και κοινωνικά ευαίσθητη υπόθεση μέσα σε μια κρίση που δεν δίνει περιθώρια για κενά. Τα έγγραφα υπάρχουν. Η Τεχνική Έκθεση της 30ης Απριλίου 2026 υπάρχει. Το διαβιβαστικό με αριθμό 50863/04-05-2026 υπάρχει. Η απάντηση της Διεύθυνσης Δασών με ΑΠ 160393 και ημερομηνία 05/05/2026 υπάρχει. Η εγκύκλιος του ΥΠΑΑΤ με αρ. πρωτ. 3568/276264/16-09-2024 υπάρχει. Το παράρτημα για τη διαδικασία υγειονομικής ταφής με αναφορά στην ΥΑ 1747/386028/2023 και το ΦΕΚ 7121 Β’/2023 υπάρχει.

Και όλα αυτά πρέπει να διαβαστούν μαζί. Όχι επιλεκτικά.

Η Τεχνική Έκθεση δείχνει γιατί ο Αχλαδόκαμπος μπορεί να τεθεί σοβαρά στο τραπέζι. Η Διεύθυνση Δασών δείχνει τους κινδύνους, τους περιορισμούς και την προτίμηση σε ΧΥΤΑ ή ΧΥΤΥ. Το θεσμικό πλαίσιο δείχνει ότι η ταφή δεν μπορεί να γίνεται πρόχειρα. Η ίδια η κρίση του αφθώδους δείχνει ότι η Λέσβος δεν έχει χρόνο για αοριστίες.

Το βασικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν μας αρέσει η ιδέα της ταφής ζώων. Σε κανέναν δεν αρέσει. Το ερώτημα είναι αν η Λέσβος θα διαχειριστεί τα νεκρά ζώα με σχέδιο, ευθύνη και έλεγχο ή αν θα αφήσει το πρόβλημα να γίνει δεύτερη κρίση.