Η άγνωστη μέλισσα της Λέσβου που έφτασε μέχρι την IUCN – Διεθνής έρευνα για ένα σπάνιο είδος
Μια μικροσκοπική άγρια μέλισσα, την οποία οι περισσότεροι κάτοικοι της Λέσβου πιθανότατα δεν έχουν ακούσει ποτέ, βάζει το νησί στον ευρωπαϊκό χάρτη της έρευνας για την προστασία των επικονιαστών.
Πρόκειται για τη Nomioides chalybeatus, ένα εξαιρετικά λίγο μελετημένο είδος άγριας μέλισσας, για το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη ειδικό πρόγραμμα έρευνας στη Λέσβο, με διάρκεια 2026–2027, στο πλαίσιο του European Fund for Youth Action on Pollinators. Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και υλοποιείται μέσω του IUCN Save Our Species. Σημείωση: Η IUCN (Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης) είναι ένας από τους σημαντικότερους διεθνείς οργανισμούς για την προστασία της βιοποικιλότητας.
Και το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι οι επιστήμονες γνωρίζουν ακόμη πολύ λίγα γι' αυτή.
Ψάχνουν πού ακριβώς ζει στη Λέσβο
Ο βασικός στόχος του προγράμματος είναι ουσιαστικά να απαντήσει σε ένα πολύ απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: Πού βρίσκονται σήμερα οι πληθυσμοί της Nomioides chalybeatus και σε ποια κατάσταση βρίσκονται;
Η ερευνητική ομάδα θα πραγματοποιήσει εργασίες πεδίου για:
- τον εντοπισμό πληθυσμών,
- την επικαιροποίηση της γεωγραφικής κατανομής του είδους,
- τη μελέτη της συμπεριφοράς και της οικολογίας του,
- την εκτίμηση της κατάστασης των πληθυσμών,
- την αναγνώριση των παραγόντων που ενδέχεται να απειλούν την επιβίωσή του.
Η ίδια η IUCN αναφέρει τρεις βασικές κατηγορίες πιθανών πιέσεων: κλιματική αλλαγή, απώλεια και υποβάθμιση ενδιαιτημάτων και επιπτώσεις γεωργικών πρακτικών. Αυτό σημαίνει ότι για ένα μικρό έντομο της λεσβιακής υπαίθρου ανοίγει πλέον ένας ολόκληρος επιστημονικός φάκελος.
Η παρουσία της Nomioides chalybeatus στη Λέσβο δεν αποτελεί νέα ανακάλυψη. Σε παλαιότερη επιστημονική βιβλιογραφία που εντόπισε το Lesvosnews.net για τις μέλισσες της Ανατολικής Μεσογείου, το είδος αναφέρεται συγκεκριμένα από τη Λέσβο κατά τον Ιούνιο, ενώ έχουν καταγραφεί θηλυκά άτομα να επισκέπτονται άνθη του φυτού Chrysanthemum segetum. Η ίδια βιβλιογραφία καταγράφει παρουσία του είδους και ανατολικότερα, μεταξύ άλλων στην Τουρκία και στο Ιράν. Το 2017, μάλιστα, επιστημονική προσθήκη στον κατάλογο των ευρωπαϊκών άγριων μελισσών της IUCN κατέγραφε τη Nomioides chalybeatus για την Ελλάδα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Η Λέσβος επομένως βρίσκεται ουσιαστικά στο ευρωπαϊκό άκρο της γεωγραφικής παρουσίας ενός είδους με ισχυρές ανατολικές καταβολές, γεγονός που αυξάνει το επιστημονικό ενδιαφέρον για τους πληθυσμούς του νησιού.
Δεν είναι η μέλισσα που γνωρίζουμε από τις κυψέλες
Όταν ακούμε τη λέξη «μέλισσα», το μυαλό πηγαίνει συνήθως στην κοινή μέλισσα, την Apis mellifera, στις κυψέλες και στην παραγωγή μελιού. Όμως στον φυσικό κόσμο υπάρχουν χιλιάδες είδη άγριων μελισσών, πολλά από αυτά εξαιρετικά μικρά και σχεδόν αόρατα στον μη ειδικό παρατηρητή.
Το γένος Nomioides ανήκει στην οικογένεια Halictidae, ενώ συγγενικά είδη αυτής της ομάδας είναι μικρόσωμα και πολλά δημιουργούν τις φωλιές τους στο έδαφος. Η οικολογία της ίδιας της N. chalybeatus, ωστόσο, παραμένει ανεπαρκώς γνωστή — και αυτός είναι ακριβώς ένας από τους λόγους που χρηματοδοτείται η νέα έρευνα.
Γιατί ενδιαφέρει μια τόσο μικρή μέλισσα την IUCN;
Γιατί πίσω από ένα έντομο λίγων χιλιοστών βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: η παγκόσμια και ευρωπαϊκή υποχώρηση των επικονιαστών. Στις 20 Μαΐου 2026 η IUCN παρουσίασε τη νέα δέσμη ευρωπαϊκών προγραμμάτων για τους επικονιαστές και έκανε ειδική αναφορά στη Nomioides chalybeatus της Λέσβου, επισημαίνοντας ότι η έρευνα επιχειρεί να βελτιώσει τη γνώση για την κατανομή της και τις απειλές που αντιμετωπίζει.
Η διεθνής οργάνωση επισημαίνει ότι οι άγριες μέλισσες, οι πεταλούδες, οι νυχτοπεταλούδες και άλλοι επικονιαστές δέχονται αυξανόμενες πιέσεις από την απώλεια ενδιαιτημάτων, την εντατικοποίηση της γεωργίας, τη ρύπανση και την κλιματική αλλαγή. Στην τελευταία αξιολόγηση της IUCN, σχεδόν 100 επιπλέον είδη άγριων μελισσών στην Ευρώπη χαρακτηρίστηκαν απειλούμενα. Η σημασία τους δεν αφορά μόνο τη φύση. Η IUCN σημειώνει ότι περίπου το 75% των σημαντικότερων καλλιεργειών τροφίμων παγκοσμίως εξαρτάται τουλάχιστον εν μέρει από επικονιαστές.
Για ένα αγροτικό νησί όπως η Λέσβος, η σχέση γεωργίας – φυσικής βλάστησης – επικονιαστών αποκτά επομένως ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Οι επιστήμονες ξεκινούν ουσιαστικά από τα βασικά
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία του προγράμματος είναι ότι δεν μιλάμε για ένα είδος για το οποίο υπάρχουν δεκαετίες πλήρων δεδομένων.
Το αντίθετο. Η IUCN αναγνωρίζει ότι οι πληροφορίες για την κατανομή, την οικολογία και τις απειλές της Nomioides chalybeatus είναι περιορισμένες.
Γι' αυτό το πρόγραμμα του 2026–2027 θα επιχειρήσει πρώτα να δημιουργήσει τη βασική επιστημονική γνώση που λείπει και στη συνέχεια να συμβάλει σε μια καλύτερα τεκμηριωμένη μελλοντική επανεκτίμηση της κατάστασης διατήρησης του είδους. Παράλληλα προβλέπεται συνεργασία με ακαδημαϊκούς φορείς, σεμινάρια και εργαστήρια στην Ελλάδα, συμμετοχή νέων ερευνητών και συνεργασία ειδικών στους επικονιαστές και στην ταξινομική αναγνώριση των μελισσών.
Υπάρχει εδώ και μια λεπτομέρεια που αξίζει να αναφέρουμε. Η επίσημη σελίδα του προγράμματος του IUCN Save Our Species χαρακτηρίζει τη Nomioides chalybeatus ως “endangered” στην Ελλάδα. Στον νεότερο, όμως, European Red List of Bees του 2026, το είδος εμφανίζεται με την ένδειξη NA – Not Applicable τόσο σε πανευρωπαϊκό όσο και σε επίπεδο ΕΕ των 27 και όχι με ξεχωριστή ευρωπαϊκή κατηγορία «Endangered». Αυτό δεν αναιρεί το πρόγραμμα. Αντίθετα, δείχνει το βασικό του πρόβλημα: δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά και επικαιροποιημένα δεδομένα για την ευρωπαϊκή παρουσία και την κατάσταση του είδους. Και αυτά τα δεδομένα καλείται τώρα να προσφέρει, μεταξύ άλλων, η έρευνα στη Λέσβο.
Η Nomioides chalybeatus δύσκολα θα γίνει ποτέ τόσο γνωστή όσο το απολιθωμένο δάσος, τα φλαμίνγκο της Καλλονής ή η λεσβιακή ελιά. Όμως η ιστορία της αποκαλύπτει κάτι ιδιαίτερα σημαντικό. Η Λέσβος εξακολουθεί να κρύβει είδη και οικολογικές σχέσεις για τις οποίες ακόμη και η επιστήμη έχει μεγάλα κενά γνώσης. Κάπου λοιπόν ανάμεσα στα χωράφια, στα αγριολούλουδα και στα ξηρά τοπία του νησιού πετά ένα έντομο που οι περισσότεροι δεν θα προσέξουν ποτέ. Κι όμως, για χάρη αυτής της μικρής άγριας μέλισσας, επιστήμονες θα αναζητήσουν τώρα στη Λέσβο απαντήσεις που ενδιαφέρουν ολόκληρη την ευρωπαϊκή προσπάθεια για την προστασία των επικονιαστών.
.
