Πανεπιστήμιο Αιγαίου: Νέο ψηφιακό εργαλείο για την πρόληψη και τη διαχείριση των δασικών πυρκαγιών
Η συσσωρευμένη εμπειρία τεσσάρων δεκαετιών από τις δασικές πυρκαγιές στη Χίο μεταφέρεται πλέον σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον, με στόχο να αποτελέσει πρακτικό εργαλείο για την πρόληψη, την επιχειρησιακή ετοιμότητα και τη διαχείριση μιας κρίσης.
Η Ερευνητική Ομάδα Τηλεπισκόπησης και Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου ανέπτυξε μια νέα διαδικτυακή διαδραστική χαρτογραφική εφαρμογή Web GIS, ειδικά σχεδιασμένη για τις ανάγκες διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών στη Χίο.
Η εφαρμογή, η οποία είναι διαθέσιμη μέσω της ιστοσελίδας chios-fires.com, συγκεντρώνει γεωχωρικά δεδομένα από διαφορετικές εθνικές και διεθνείς πηγές και τα παρουσιάζει σε ένα κοινό, λειτουργικό περιβάλλον. Σκοπός της είναι να περιορίσει τον κατακερματισμό της πληροφορίας και να προσφέρει στους αρμόδιους φορείς άμεση εικόνα τόσο για το ιστορικό των πυρκαγιών όσο και για τις συνθήκες που διαμορφώνονται κάθε στιγμή στο νησί.
Από τις καμένες εκτάσεις του 1984 έως τα συμβάντα σε πραγματικό χρόνο
Το νέο σύστημα περιλαμβάνει χαρτογράφηση των καμένων εκτάσεων της Χίου για την περίοδο από το 1984 έως και το 2025, επιτρέποντας τη μελέτη της γεωγραφικής κατανομής και της διαχρονικής εξέλιξης των πυρκαγιών.
Παράλληλα, αποτυπώνεται η συχνότητα με την οποία έχουν πληγεί συγκεκριμένες περιοχές του νησιού κατά την ίδια χρονική περίοδο. Η πληροφορία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αναδεικνύει ζώνες που εμφανίζουν επαναλαμβανόμενη έκθεση στη φωτιά και, επομένως, απαιτούν αυξημένη προσοχή στον σχεδιασμό των μέτρων πρόληψης.
Η εφαρμογή διαθέτει επίσης χαρτογράφηση των σημείων έναρξης δασικών πυρκαγιών για την περίοδο 2020-2024, καθώς και δυνατότητα προβολής και καταχώρησης συμβάντων σε πραγματικό χρόνο. Με τον τρόπο αυτό, δεν λειτουργεί αποκλειστικά ως ιστορικό αρχείο, αλλά μπορεί να υποστηρίζει και την επιχειρησιακή διαχείριση ενός περιστατικού την ώρα που αυτό βρίσκεται σε εξέλιξη.
Μετεωρολογικά δεδομένα και πυρικοί δείκτες
Κρίσιμο τμήμα της πλατφόρμας αποτελεί η δυνατότητα υπολογισμού και απεικόνισης πυρικών δεικτών. Οι δείκτες αυτοί αξιοποιούνται για την εκτίμηση των συνθηκών που ευνοούν την εκδήλωση και την εξάπλωση μιας δασικής πυρκαγιάς.
Ταυτόχρονα, η εφαρμογή επιτρέπει την παρακολούθηση των μετεωρολογικών συνθηκών μέσα από δεδομένα μετεωρολογικών σταθμών, δορυφορικές παρατηρήσεις και μετεωρολογικά ραντάρ. Η συνδυαστική παρουσίαση πληροφοριών για τον άνεμο, τη θερμοκρασία και τις υπόλοιπες κρίσιμες παραμέτρους μπορεί να προσφέρει πληρέστερη εικόνα στους φορείς που καλούνται να λάβουν αποφάσεις σε περιορισμένο χρόνο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η δυνατότητα εκτίμησης του κινδύνου έκθεσης κτιρίων σε δασικές πυρκαγιές. Σε ένα νησί όπου οικισμοί, αγροτικές εγκαταστάσεις και δασικές εκτάσεις συχνά βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση, η χαρτογράφηση αυτής της επικινδυνότητας μπορεί να συμβάλει στον σχεδιασμό ζωνών προστασίας, διαδρομών εκκένωσης και στοχευμένων παρεμβάσεων.
Μια εφαρμογή που μπορεί να επικαιροποιείται
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του συστήματος είναι ότι δεν αποτελεί μια στατική αποτύπωση. Έχει σχεδιαστεί ώστε να υποστηρίζει τη δυναμική ενημέρωση, την επικαιροποίηση και τη χωρική επέκταση των δεδομένων του.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προσαρμόζεται σε νέες επιχειρησιακές ανάγκες, να εμπλουτίζεται με πρόσθετες πληροφορίες και να επεκτείνεται, εφόσον υπάρχει η αναγκαία συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες και τους φορείς που παράγουν ή διαχειρίζονται δεδομένα.
Η αξία μιας τέτοιας πλατφόρμας, άλλωστε, δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογική της αρτιότητα. Εξαρτάται και από τη συστηματική τροφοδότησή της με έγκαιρα, αξιόπιστα και επικαιροποιημένα στοιχεία, καθώς και από την πραγματική ένταξή της στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Μεταπτυχιακή εργασία με επιχειρησιακό προσανατολισμό
Η εφαρμογή αναπτύχθηκε από τον μεταπτυχιακό φοιτητή Στυλιανό Τζαννή, στο πλαίσιο της διπλωματικής του εργασίας στο Διιδρυματικό Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Φυσικοί Κίνδυνοι και Αντιμετώπιση Καταστροφών».
Την επίβλεψη της εργασίας είχε ο Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Γεωγραφίας Χρήστος Βασιλάκος, επιστημονικά υπεύθυνος της Ερευνητικής Ομάδας Τηλεπισκόπησης και Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών.
Το εγχείρημα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα σύνδεσης της πανεπιστημιακής έρευνας με μια συγκεκριμένη τοπική και επιχειρησιακή ανάγκη. Η αξιοποίηση της τηλεπισκόπησης και των Συστημάτων Γεωγραφικών Πληροφοριών μπορεί να μετατρέψει έναν μεγάλο όγκο διάσπαρτων δεδομένων σε πληροφορία άμεσα κατανοητή και αξιοποιήσιμη από εκείνους που καλούνται να σχεδιάσουν ή να επέμβουν.
Εργαλείο για τις υπηρεσίες, αλλά και για τους πολίτες
Η πλατφόρμα απευθύνεται κατά κύριο λόγο στους φορείς Πολιτικής Προστασίας, στην Πυροσβεστική Υπηρεσία και στους οργανισμούς που εμπλέκονται στην πρόληψη και την αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών.
Παράλληλα, μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών. Η οπτική αποτύπωση των καμένων εκτάσεων και της συχνότητας των πυρκαγιών καθιστά εμφανές το αποτύπωμα που έχουν αφήσει οι καταστροφές στο φυσικό περιβάλλον της Χίου.
Στο στιγμιότυπο της εφαρμογής που συνοδεύει την παρουσίασή της, αποτυπώνεται ένας κεντρικός χάρτης του νησιού με τις εκτάσεις που έχουν επηρεαστεί από πυρκαγιές, καθώς και επιμέρους γραφήματα και εργαλεία επιλογής δεδομένων. Η δομή της πλατφόρμας επιτρέπει στον χρήστη να μεταβαίνει από τη γενική εικόνα στη λεπτομερέστερη ανάλυση κάθε περιοχής.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι δασικές πυρκαγιές εμφανίζονται με μεγαλύτερη ένταση και πολυπλοκότητα, η τεχνολογία δεν μπορεί να αντικαταστήσει την πρόληψη, τη στελέχωση των υπηρεσιών ή την έγκαιρη επέμβαση. Μπορεί, όμως, να προσφέρει κάτι εξίσου κρίσιμο: καλύτερη γνώση του πεδίου και ταχύτερη, τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων.
