Μικροί και μεγάλοι τράβηξαν μαζί τα δίχτυα, τα χορευτικά γέμισαν το λιμάνι και η μουσική κράτησε τη γιορτή ζωντανή μέχρι αργά – Μια βραδιά όπου η παράδοση δεν παρουσιάστηκε σαν «μουσειακό έκθεμα», αλλά έγινε ξανά βίωμα.
Υπάρχουν γιορτές που οργανώνονται για να γεμίσει ένα καλοκαιρινό πρόγραμμα. Και υπάρχουν γιορτές που κουβαλούν μέσα τους έναν τόπο.
Η Γιορτή της Τράτας στη Σκάλα Πολιχνίτου, που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 6 Αυγούστου, ανήκει αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.
Το απόγευμα, με το φως να πέφτει πάνω στον Κόλπο Καλλονής, ψαράδες μπήκαν ξανά στη θάλασσα, τα δίχτυα απλώθηκαν και στην ακτή άρχισε το γνώριμο κάποτε «τράβηγμα». Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών έπιασαν το σκοινί. Παιδιά δίπλα σε μεγαλύτερους, κάτοικοι δίπλα σε επισκέπτες.
Και κάπως έτσι, για λίγη ώρα, η ιστορία της Σκάλας Πολιχνίτου δεν ειπώθηκε. Παίχτηκε ξανά μπροστά στα μάτια του κόσμου.
Η τράτα ως συλλογική μνήμη
Η παραδοσιακή τράτα δεν ήταν μόνο ένας τρόπος αλιείας. Ήταν μια διαδικασία βαθιά συλλογική: το αλιευτικό άπλωνε τα δίχτυα στη θάλασσα και στη συνέχεια η προσπάθεια μεταφερόταν στην ακτή, όπου άνθρωποι τραβούσαν μαζί τα σχοινιά. Σε προηγούμενες αναβιώσεις του εθίμου στη Σκάλα Πολιχνίτου έχει καταγραφεί ακριβώς αυτή η διάσταση της κοινής προσπάθειας, που συνέδεε τους ψαράδες με ολόκληρη την κοινότητα.
Γι' αυτό και η φετινή αναπαράσταση είχε ιδιαίτερη δύναμη.
Δεν επρόκειτο απλώς για ένα φωτογραφικό στιγμιότυπο για τους επισκέπτες. Ήταν ένας τρόπος να ξαναθυμηθεί ο τόπος τη σχέση του με τη θάλασσα — μια σχέση βιοπορισμού, μόχθου αλλά και κοινωνικής συνοχής.
Η αλιευτική γνώση παραμένει άλλωστε αναγνωρίσιμο στοιχείο της πολιτιστικής ταυτότητας της περιοχής. Μόλις τον περασμένο Ιούλιο, στο πλαίσιο του Polichnitos Cultural Festival, ντόπιοι ψαράδες είχαν κληθεί να παρουσιάσουν στο λιμάνι της Σκάλας παραδοσιακές τεχνικές, εργαλεία και τη γνώση που περνά από γενιά σε γενιά.
Από τα δίχτυα στους χορούς
Όταν ολοκληρώθηκε η αναπαράσταση, η γιορτή μεταφέρθηκε από τη θάλασσα στο λιμάνι.
Οι παραδοσιακές φορεσιές, οι κύκλοι των χορευτών και οι μουσικές έδωσαν διαφορετικό ρυθμό στη βραδιά, με τη συμμετοχή χορευτικών τμημάτων και πολιτιστικών συλλόγων από διάφορες περιοχές της Λέσβου.
Συμμετείχαν ο Πολιτιστικός Σύλλογος Βασιλικών «Ο Άγιος Ραφαήλ», ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ιππείου «Ο Άγιος Προκόπιος», ο Πολιτιστικός Σύλλογος Συκούντας «Άγιος Κωνσταντίνος», το Χορευτικό Τμήμα Λισβορίου, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Βρίσας «Άγιος Κωνσταντίνος» και ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Ο Μπάλος».
Οι εικόνες είναι χαρακτηριστικές: ο κύκλος των χορευτών μπροστά στη θάλασσα, οι παραδοσιακές φορεσιές κάτω από τα φώτα και γύρω τους κάτοικοι και επισκέπτες να παρακολουθούν.
Η συνέχεια δόθηκε στη μουσική, με το σχήμα του Βαγγέλη Σαραντίδη να αναλαμβάνει το βραδινό γλέντι και να κρατά τον κόσμο στη Σκάλα μέχρι αργά.
Μια γιορτή που στηρίχθηκε στη συνεργασία
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος «Ρίζες και Ορίζοντες» Σκάλας Πολιχνίτου, μετά την ολοκλήρωση της εκδήλωσης, ευχαρίστησε όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίησή της, με ιδιαίτερη αναφορά στον Δήμο Δυτικής Λέσβου, την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και το Τμήμα Εποπτείας Αλιείας, το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή και το Λιμενικό Ταμείο Λέσβου.
Πάνω απ' όλα, όμως, η επιτυχία μιας τέτοιας γιορτής κρίνεται από κάτι που δεν μετριέται εύκολα σε αριθμούς: από το κατά πόσο ένας τόπος αναγνωρίζει τον εαυτό του μέσα σε αυτή.
Και στη Σκάλα Πολιχνίτου, το βράδυ της 6ης Αυγούστου, αυτό φάνηκε καθαρά.
Στα χέρια που τράβηξαν τα δίχτυα. Στα παιδιά που μπήκαν στη θάλασσα μαζί με τους μεγαλύτερους. Στους χορευτές που έπιασαν ο ένας το χέρι του άλλου. Στους ψαράδες που έδωσαν ξανά ζωή σε μια εικόνα άλλης εποχής.
Γιατί η παράδοση δεν επιβιώνει επειδή τη θυμόμαστε μία φορά τον χρόνο.
Επιβιώνει όταν μια κοινότητα αποφασίζει ότι κάποια πράγματα αξίζει να περάσουν από χέρι σε χέρι — όπως ακριβώς το σκοινί της τράτας.
