Η “Μεγάλη Βρετανία” της Μυτιλήνης: Το ξενοδοχείο-σύμβολο της προκυμαίας

Υπάρχουν κτίρια που δεν είναι απλώς πέτρα, σοβάς και μπαλκόνια. Είναι μνήμη. Ένα τέτοιο κτίριο - τοπόσημο της πόλης -  υπήρξε και παραμένει το εντυπωσιακό τετραώροφο οικοδόμημα στο κέντρο της προκυμαίας της Μυτιλήνης, γνωστό αρχικά ως ξενοδοχείο «Μαλακού» και αργότερα ως «Μεγάλη Βρετανία».

Το υλικό από το αρχείο του Lesvosoldies.gr / Μάκης Μπεκιάρης, μαζί με δύο αποκόμματα εφημερίδων του 1912, φωτίζει μια εποχή κατά την οποία η προκυμαία της Μυτιλήνης δεν ήταν απλώς πέρασμα. Ήταν βιτρίνα. Ήταν η πρώτη εικόνα της πόλης για τον ταξιδιώτη, τον έμπορο, τον επισκέπτη, τον ναυτικό. Και στο κέντρο αυτής της εικόνας δέσποζε το μεγάλο ξενοδοχείο, με την ευρωπαϊκή του όψη, τις επιγραφές, τα καταστήματα, το εστιατόριο και τη διαρκή κίνηση.

Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία, το κτίριο κατασκευάστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1890 από τον επιχειρηματία Βασίλειο Πάνο Μάντρα, σε σχέδια του σημαντικού αρχιτέκτονα Αργύρη Αδαλή. Αρχικά λειτούργησε ως ξενοδοχείο «Μαλακού», όπως φαίνεται και στις παλιές καρτ ποστάλ με τη γαλλική επιγραφή Grand Hôtel Malacou. Αργότερα συνδέθηκε με την ονομασία «Μεγάλη Βρετανία», διατηρώντας τον ξενοδοχειακό του χαρακτήρα μέχρι το 1996, όταν πλέον μετατράπηκε σε κτίριο γραφείων.

Τα αποκόμματα των εφημερίδων του 1912 είναι αποκαλυπτικά για το πώς παρουσιαζόταν τότε το ξενοδοχείο στο κοινό. Στο πρώτο, με ημερομηνία 11 Μαρτίου 1912, γίνεται λόγος για τα εγκαίνια του ξενοδοχείου «Η Μεγάλη Βρεττανία». Η γλώσσα της εποχής είναι χαρακτηριστική: γίνεται αναφορά σε «έπιπλα ωραία και καινουργή», σε «καθαριότητα άκρα», σε «υπηρεσία πρόθυμο και ταχεία», σε άνεση, καθαρό αέρα και άπλετο φως. Δεν έχουμε απλώς μια διαφήμιση. Έχουμε ένα μικρό μανιφέστο φιλοξενίας, με όρους αστικής ποιότητας και ευρωπαϊκής εικόνας.

Έναν μήνα αργότερα, στο απόκομμα της 12ης Απριλίου 1912, η διεύθυνση του ξενοδοχείου ενημερώνει το κοινό ότι έχει οργανώσει «τέλειον Ευρωπαϊκόν εστιατόριον». Η φράση δεν είναι τυχαία. Η λέξη «ευρωπαϊκόν» λειτουργεί ως σήμα ποιότητας. Υπόσχεται ποικιλία εδεσμάτων, περιποίηση, άκρα καθαριότητα και τιμές που χαρακτηρίζονται «πρωτοφανείς» για την πόλη ως προς την ευθηνία τους. Με σημερινούς όρους, θα λέγαμε ότι το ξενοδοχείο επιχειρούσε να χτίσει ισχυρή εμπορική ταυτότητα: καθαριότητα, εξυπηρέτηση, προσιτή τιμή, εμπειρία πελάτη. Όλα τα βασικά συστατικά ενός επιτυχημένου χώρου φιλοξενίας, ειπωμένα με τη γλώσσα των αρχών του 20ού αιώνα.

Το ισόγειο στέγαζε εστιατόριο, ενώ στην πλευρά της κεντρικής αγοράς λειτουργούσαν καταστήματα. Έτσι, το κτίριο δεν ήταν μόνο ξενοδοχείο. Ήταν ένας μικρός αστικός κόμβος. Ένας χώρος όπου συναντιούνταν η φιλοξενία, το εμπόριο, η εστίαση και η καθημερινή ζωή της πόλης. Από μπροστά του περνούσε η προκυμαία, από πίσω του ανάσαινε η αγορά. Ήταν, με άλλα λόγια, χτισμένο ακριβώς πάνω στη νευρική γραμμή της Μυτιλήνης.

Αρχιτεκτονικά, το κτίριο είναι από τα πιο χαρακτηριστικά δείγματα εκλεκτικισμού στη Μυτιλήνη. Συνδυάζει νεοκλασικά στοιχεία με επιρροές από ευρωπαϊκά ρεύματα, όπως γοτθικά, μπαρόκ και picturesque στοιχεία. Δεν είναι ένα «ήσυχο» κτίριο. Είναι κτίριο που θέλει να φαίνεται. Θέλει να εντυπωσιάζει. Θέλει να δηλώνει κύρος.

Η κατακόρυφη διάσταση τονίζεται έντονα σε όλες τις όψεις. Τα ανοίγματα διατάσσονται ρυθμικά σε κατακόρυφους άξονες, ενώ η συμμετρία οργανώνει την πρόσοψη γύρω από έναν κεντρικό άξονα. Όσο το βλέμμα ανεβαίνει προς τα πάνω, τόσο ο διάκοσμος γίνεται πιο έντονος. Στον πρώτο όροφο τα ανοίγματα είναι πιο λιτά. Στον δεύτερο εμφανίζονται επιστέψεις με αετώματα και γεισίποδες. Στο τρίτο επίπεδο οι φεγγίτες αποκτούν τοξωτά υπέρθυρα και ιδιαίτερα διακοσμημένο «κλειδί», ενώ το προεξέχον γείσο και οι μεγάλοι διακοσμητικοί γεισίποδες ενισχύουν τη θεατρικότητα της όψης.

Ξεχωριστή θέση έχει ο μεγάλος μαρμάρινος εξώστης στον πρώτο όροφο, με τα χυτοσιδηρά φουρούσια. Στον δεύτερο όροφο ο εξώστης περιορίζεται στο κεντρικό άνοιγμα, τονίζοντας ακόμη περισσότερο τον άξονα της σύνθεσης. Στη στέψη του κτιρίου δεσπόζουν οι πυργίσκοι με κυκλικούς φεγγίτες και διακοσμητικό κιγκλίδωμα, ενώ ανάμεσά τους εμφανίζονται τριγωνικοί φεγγίτες με ξυλόγλυπτο διάκοσμο. Η βάση του ισογείου, με εμφανή λαξευτή λιθοδομή και εναλλάξ προεξέχουσες ταινίες, δίνει στιβαρότητα στο σύνολο. Στην πλάγια όψη, οι κόγχες με τα κλασικιστικού τύπου αγάλματα προσθέτουν έναν ακόμη τόνο επισημότητας.

Οι παλιές καρτ ποστάλ δείχνουν ακριβώς αυτή την πρόθεση προβολής. Η Μυτιλήνη παρουσιάζεται ως Mételin, με γαλλικές λεζάντες, με αποβάθρα, με βάρκες, με ξενοδοχεία και με πρόσοψη προς τη θάλασσα. Το Grand Hôtel Malacou εμφανίζεται ως σημείο αναφοράς. Σε μία από τις κάρτες η λεζάντα μιλά για την αποβάθρα και το ξενοδοχείο Μαλακού. Σε άλλη, το κτίριο εντάσσεται στο παραλιακό μέτωπο, δίπλα σε άλλα σημαντικά κτίρια της εποχής. Δεν είναι απλώς φόντο. Είναι πρωταγωνιστής της εικόνας.

Και αυτό έχει σημασία. Γιατί η παλιά προκυμαία της Μυτιλήνης δεν ήταν μια τυχαία γραμμή μπροστά στη θάλασσα. Ήταν το επιχειρηματικό και κοινωνικό πρόσωπο της πόλης. Εκεί όπου έφταναν άνθρωποι, εμπορεύματα, ιδέες, ειδήσεις, μόδες και επιρροές. Εκεί όπου η Μυτιλήνη έδειχνε τον πλούτο, τη φιλοδοξία και την εξωστρέφειά της.

Η ιστορία του κτιρίου, από το ξενοδοχείο Μαλακού στη «Μεγάλη Βρετανία» και από εκεί στη μεταγενέστερη χρήση του ως κτίριο γραφείων, είναι στην ουσία μια μικρογραφία της ίδιας της πόλης. Από την κοσμοπολίτικη άνθηση των αρχών του 20ού αιώνα, στη μεταπολεμική καθημερινότητα και τελικά στη σύγχρονη χρήση των ιστορικών κτιρίων με περισσότερο πρακτικούς όρους. Το ερώτημα, βέβαια, παραμένει πάντα το ίδιο: πώς διαχειριζόμαστε σήμερα τέτοια κτίρια; Ως απλά ακίνητα ή ως ενεργά κεφάλαια μνήμης και ταυτότητας;

Η απάντηση βρίσκεται ίσως στις ίδιες τις εικόνες. Στις καρτ ποστάλ του Lesvosoldies.gr / Μάκης Μπεκιάρης, το κτίριο δεν στέκει μόνο του. Συνομιλεί με τη θάλασσα, με την αποβάθρα, με τα καΐκια, με τους περαστικούς, με την αγορά. Είναι κομμάτι μιας ζωντανής πόλης. Αυτό είναι και το μεγάλο μάθημα: η αρχιτεκτονική αξία ενός κτιρίου δεν βρίσκεται μόνο στα μορφολογικά του στοιχεία, όσο σημαντικά κι αν είναι. Βρίσκεται και στη θέση του μέσα στη συλλογική μνήμη.

Η «Μεγάλη Βρετανία» της Μυτιλήνης, το παλιό ξενοδοχείο Μαλακού,είναι ένα τεκμήριο μιας πόλης που κάποτε επένδυε στην εικόνα της, στη φιλοξενία, στην εμπορική της δύναμη και στην ευρωπαϊκή της αύρα. Ένα κτίριο που κουβαλά στα μπαλκόνια, στους πυργίσκους και στις παλιές επιγραφές του την εποχή που η Μυτιλήνη ήξερε να υποδέχεται τον κόσμο από τη θάλασσα με αρχοντιά.

11 Μαρτίου 1912

ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΥ

Την Κυριακήν αι φιλόκαλαι ιδιοκτήται του ωραίου ξενοδοχείου «Η Μεγάλη Βρεττανία» ετέλεσαν αγιασμόν και ήρχισαν τας εργασίας των.

Έπιπλα ωραία και καινουργή, καθαριότης άκρα, υπηρεσία πρόθυμος και ταχεία, άνεσις, αήρ καθαρός και φως άπλετον, καθιστώσι την εν τω λαμπρώ τούτω ξενοδοχείω διαμονήν απολαυστικήν.

Το εστιατόριον του ξενοδοχείου θ’ ανοίξη τας πύλας του το Πάσχα.

Οι ιδιοκτήται του κ.κ. Ι. Τσοτρας και Κ. Χατζίνης δέχονται θερμά συγχαρητήρια διά την λαμπράν επίπλωσιν και την φιλοκαλίαν μεθ’ ης έλαβον όλα των τα μέτρα ίνα ευχαριστήσωσι την μεγάλην πελατείαν του ξενοδοχείου.

2ο απόκομμα — 12 Απριλίου 1912

ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΝ
«Η ΜΕΓΑΛΗ ΒΡΕΤΤΑΝΙΑ»

ΔΗΛΩΣΙΣ

Η Διεύθυνσις του αριστεύοντος ξενοδοχείου της πόλεώς μας «Η Μεγάλη Βρεττανία» φέρει εις γνώσιν του αξ. κοινού τόσον της πόλεώς μας όσον και του εξωτερικού, ότι καταρτίσασα τέλειον Ευρωπαϊκόν εστιατόριον υφ’ όλας τας απόψεις, ήνοιξεν από τινος τας θύρας του, προσφερομένη να ευχαριστήση και τον πλέον δύστροπον πελάτην λόγω ποικιλίας εδεσμάτων, περιποιήσεως και άκρας καθαριότητος.

Αι τιμαί των φαγητών ας εκανόνισεν είναι πρωτοφανείς διά την πόλιν μας ως εκ της ευθηνίας των, με ιδιαιτέραν προς τούτοις έκπτωσιν δι’ οικογενειακά δείπνα.

Τελεία περιποίησις,
άκρα καθαριότης
και ευθηνία

είναι το σύμβολον του νέου τύπου εστιατορίου.

Η διεύθυνσις χωρίς να περιαυτολογή, προσκαλεί το Δημόσιον να κάμη μίαν και μόνην επίσκεψιν ίνα αντιληφθή εκ του πλησίον την αλήθειαν των πραγμάτων.

Η Διεύθυνσις του Ξενοδοχείου