Λέσβος σε καθεστώς “βιοασφάλειας χωρίς σχέδιο”: Τρεις εβδομάδες μετά τον αφθώδη, ο καθένας κάνει ό,τι νομίζει
Τρεις εβδομάδες μετά την εκδήλωση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο, η πραγματική εικόνα στο πεδίο της βιοασφάλειας αποκαλύπτει μια κρίσιμη υστέρηση: το νησί δεν λειτουργεί με ενιαίο σχέδιο, αλλά με αποσπασματικές πρωτοβουλίες και διαφορετικές ταχύτητες εφαρμογής. Σε μια περίοδο που θα έπρεπε να κυριαρχεί η πειθαρχία, η ακρίβεια και ο κεντρικός συντονισμός, κυριαρχεί η ασάφεια.
Η διαχείριση μιας επιζωοτίας τέτοιου μεγέθους δεν αφήνει περιθώρια για ερμηνείες. Τα μέτρα βιοασφάλειας διεθνώς είναι σαφή και αυστηρά: απολύμανση οχημάτων και εξοπλισμού σε υποχρεωτικά σημεία διέλευσης, έλεγχος πρόσβασης σε εκτροφές, χρήση ειδικών ενδυμάτων και υποδημάτων, καταγραφή κινήσεων, απαγόρευση άσκοπων μετακινήσεων και συνεχής επιτήρηση από κτηνιατρικές αρχές. Δεν πρόκειται για γενικές κατευθύνσεις, αλλά για επιχειρησιακά πρωτόκολλα που εφαρμόζονται με ακρίβεια. Και τα μέτρα ισχύουν 24ωρες το 24ωρο και όχι μόνο όταν πάει η κάμερα ή ο φωτογράφος!
Στη Λέσβο, ωστόσο, η εφαρμογή αυτών των κανόνων εμφανίζει σοβαρές αποκλίσεις. Οι τάφροι απολύμανσης, που αποτελούν βασικό εργαλείο περιορισμού της διασποράς, λειτουργούν χωρίς ενιαίο πλαίσιο. Σε ορισμένες περιπτώσεις συντηρούνται τακτικά, σε άλλες η ανανέωση του απολυμαντικού γίνεται με ακανόνιστη συχνότητα, ενώ δεν λείπουν και τα σημεία όπου η σήμανση είναι ανύπαρκτη ή η διέλευση προαιρετική. Το αποτέλεσμα είναι ένα μέτρο που, αντί να λειτουργεί ως “γραμμή άμυνας”, μετατρέπεται σε αβέβαιο παράγοντα.
Το ζήτημα επιτείνεται από την απουσία σαφούς καθοδήγησης ως προς τη χωροθέτηση και τη λειτουργία των υποδομών. Δεν έχουν προσδιοριστεί με ενιαίο τρόπο τα κρίσιμα σημεία του οδικού δικτύου, ούτε έχουν θεσπιστεί κοινά πρότυπα λειτουργίας. Έτσι, παρατηρείται το φαινόμενο διαφορετικές περιοχές να εφαρμόζουν διαφορετικούς κανόνες, δημιουργώντας ένα ανομοιογενές και επιχειρησιακά αδύναμο σύστημα. Με δύο λόγια ο καθένας κάνει ότι νομίζει και πιστεύει...
Την ίδια στιγμή, η κτηνοτροφία – η οποία αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας – καλείται να λειτουργήσει μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας. Οι κτηνοτρόφοι αναγκάζονται να καλύψουν κενά, να δημιουργήσουν αυτοσχέδιες λύσεις και να εφαρμόσουν πρακτικές χωρίς πάντα να υπάρχει ενιαία επιστημονική καθοδήγηση. Η μετακύλιση της ευθύνης στον παραγωγό δεν αποτελεί λύση· αποτελεί ένδειξη αδυναμίας του συστήματος.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρωτοβουλία του Δήμου Μυτιλήνης και του Αντιδημάρχου Χρήστου Τσιβγούλη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Παρά την απουσία θεσμικής αρμοδιότητας και το γεγονός ότι η περιοχή δεν εντάσσεται σε ζώνη επιτήρησης, επιχειρήθηκε η ανάπτυξη ενός δικτύου τάφρων απολύμανσης. Η κίνηση αυτή καταδεικνύει ότι σε συνθήκες κρίσης η τοπική αυτοδιοίκηση μπορεί να λειτουργήσει αντανακλαστικά. Ωστόσο, ακόμη και αυτή η προσπάθεια δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη για κεντρικό σχεδιασμό.
Η ουσία του προβλήματος εντοπίζεται αλλού: στην απουσία ενός ενιαίου επιχειρησιακού κέντρου που να καθοδηγεί, να συντονίζει και να ελέγχει. Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και η Διεύθυνση Κτηνιατρικής θα έπρεπε να έχουν τον πρώτο λόγο στον σχεδιασμό και την εφαρμογή των μέτρων, να ορίσουν σαφή πρωτόκολλα και να διασφαλίσουν την ομοιόμορφη εφαρμογή τους σε όλο το νησί. Αντί αυτού, η εικόνα που προκύπτει είναι μια διάχυση ευθύνης, όπου κανείς δεν έχει τον πλήρη έλεγχο.
Και εδώ ακριβώς αναδεικνύεται η πιο σκληρή αλήθεια: η Λέσβος αντιμετωπίζει μια κρίση χωρίς “στρατηγό”.
Σε έναν πόλεμο, δεν μπορεί κάθε μονάδα να λειτουργεί με δική της λογική. Δεν μπορεί ο ένας να φυλάει το μέτωπο, ο άλλος να κινείται χωρίς σχέδιο και ο τρίτος να αγνοεί τις οδηγίες. Χρειάζεται κεντρική διοίκηση, σαφής ιεραρχία και ενιαία στρατηγική. Ο αφθώδης πυρετός είναι ένας αόρατος εχθρός, αλλά η αντιμετώπισή του απαιτεί την ίδια πειθαρχία που θα απαιτούσε μια πραγματική σύγκρουση.
Σήμερα, στη Λέσβο, η μάχη δίνεται χωρίς αυτή την πειθαρχία. Τα μέτρα βιοασφάλειας δεν έχουν καταστεί «ευαγγέλιο» από την πρώτη ημέρα, όπως θα όφειλαν. Αντίθετα, τρεις εβδομάδες μετά, το νησί εξακολουθεί να βρίσκεται στη διαδικασία κατανόησης του πώς πρέπει να εφαρμόζονται.
Το διακύβευμα, όμως, δεν αφήνει περιθώρια καθυστέρησης. Η προστασία της κτηνοτροφίας, η διασφάλιση της παραγωγής και η αποτροπή περαιτέρω διασποράς της νόσου απαιτούν άμεση μετάβαση από τον αυτοσχεδιασμό στον σχεδιασμό. Απαιτούν έναν ενιαίο μηχανισμό που θα καθορίσει κανόνες, θα επιβάλει την εφαρμογή τους και θα ελέγχει την αποτελεσματικότητά τους.
Διαφορετικά, ο κίνδυνος δεν θα περιορίζεται μόνο στον ιό. Θα επεκτείνεται στην ίδια την ικανότητα του συστήματος να προστατεύσει τον εαυτό του.
Σημαντική Σημείωση: Η επόμενη μεγάλη δοκιμασία: το πανηγύρι του Ταξιάρχη Μανταμάδου μετά το Πάσχα. Πρόκειται για ένα γεγονός που συγκεντρώνει χιλιάδες πιστούς, οχήματα και μετακινήσεις από κάθε γωνιά της Λέσβου και όχι μόνο. Σε συνθήκες αφθώδους πυρετού, μια τέτοια μαζική συνάθροιση δεν είναι απλώς ένα θρησκευτικό γεγονός· είναι ένα κρίσιμο τεστ για τη συνολική επάρκεια των μέτρων βιοασφάλειας. Οι αποφάσεις δεν μπορούν να ληφθούν την τελευταία στιγμή. Από τώρα απαιτείται σαφής σχεδιασμός: πού θα στηθούν σημεία απολύμανσης, πώς θα ελέγχεται η διέλευση οχημάτων, ποια πρωτόκολλα θα ισχύουν για τους επισκέπτες και ποιος θα έχει την ευθύνη εφαρμογής. Αν η Λέσβος δεν καταφέρει να οργανώσει με ακρίβεια αυτή τη δοκιμασία, τότε η συζήτηση για τη βιοασφάλεια θα παραμείνει θεωρητική – και το ρίσκο απολύτως πραγματικό.
