Η Λαμπροβδομάδα στην παλιά Αγιάσο

Του Παναγιώτη Μιχ. Κουτσκουδή

 Η Λαμπροβδομάδα στην παλιά Αγιάσο ήταν γεμάτη γιορτές. Τα βουνά βούιζαν από το ανθρωπομάνι που ξεχυνόταν απ’ το χωριό στα μικρά καθημερνά υπαίθρια πανηγύρια, σαν το μελίσσι που ξορμά απ’ την κυψέλη για να ρουφήξει λαίμαργα τη γύρη των λουλουδιών. Το βουητό ανακατευόταν με τους κατανυκτικούς ψαλμούς των παπάδων στα διάφορα ξωκλήσια και με τους μαγικούς ήχους του δοξαριού της ανοιξιάτικης φύσης.

Ο Στρατής Π. Κολαξιζέλης σημειώνει «Με μεγάλην συρροήν κόσμου εορτάζετο ο Άγιος Ιωάννηςο Θεολόγος, ο Αστράτηγος των Πιτζιλίων την Λαμπροδευτέραν, (ότε τα παλικάρια ξεφάντωναν εις την Κουκουναριάν με φαγητά, τα οποία έστελλαν από τις αντικρινές οικίες οι ερωμένες των, με τις οποίες αλληλοεκράζοντο με τα ανεμιζόμενα μαντήλια)… Εις τα περισσότερα πανηγύρια οι κοπέλες έστηναν κούνιες ψάλλουσαι ερωτικά τραγούδια, και χόρευαν με το τραγούδι το συνοδευόμενο με τις κρούσεις των παλαμών πάνω στον ρυθμόν του τραγουδιού.»

Λαμπροδευτέρα

Τη Λαμπροδευτέρα στη γιορτή του Αι Γιαννιού οι κοπέλες προσπαθούσαν να βρουν την ευκαιρία να πλησιάσουν τον αγαπημένο τους και να του δώσουν βαμμένα αβγά που τα ’χαν τυλίξει σ’ ένα μαντήλι. Αυτός έπαιρνε τα αβγά κι έβαζε στο μαντήλι …χαλβά! Οι χαλβαδοπώλες εκείνη τη μέρα έκαναν χρυσές δουλειές.

Ο λαός της Αγιάσου πιστεύει πολύ στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο και τον τιμά με θεία λειτουργία και αρτοκλασία στις 8 Μαΐου. Πιο παλιά, πανηγύριζαν εκεί τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα τσουγκρίζοντας τα αβγά, κορίτσια και αγόρια, με χορούς και με τραγούδια. 

Αλλά εκτός από τον Αι Γιάννη τη Λαμπροδευτέρα γιόρταζε και το εκκλησάκι των Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ στα Μπιτζίλια (Αστράτ’γιους). Ο Στρατής Π. Κολαξιζέλης σημειώνει «Την  επαύριον του Πάσχα εώρταζε εις τον Αστράτηγον των Πιτζιλίων διότι εκεί με το Χριστός Ανέστη ερρίπτοντο χωρίς φόβον και λίγοι πυροβολισμοί με τα κρυμμένα όπλα και μπαρούτια.»

Για το συγκεκριμένο εκκλησάκι είναι αξιοσημείωτη και η εξής ιδιαιτερότητα. Είναι γνωστό ότι η σύναξη των Ταξιαρχών γιορτάζεται σε όλο το χριστιανικό κόσμο στις 8 Νοεμβρίου. Όμως, ο Ταξιάρχης στα Μπιτζίλια γιορτάζει την επόμενη μέρα του Πάσχα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υπάρχουν, αυτό καθιερώθηκε στα χρόνια της Τουρκοκρατίας για δύο λόγους. Πρώτον, για να συνεχίζουν τη γιορτή της Ανάστασης και την επόμενη ημέρα, οι Αγιασώτες πήγαιναν σ' αυτή τη δροσόλουστη περιοχή, τσούγκριζαν τα αβγά, έτρωγαν και έπιναν κάτω από τα δέντρα. Δεύτερον, γιατί κατά την περίοδο εκείνη έβγαζαν τα κρυμμένα όπλα που είχαν και πυροβολούσαν στον αέρα χωρίς φόβο, αφού οι Τούρκοι βρίσκονταν μακριά τους. Στις μέρες μας τη Λαμπροδευτέρα γίνεται λειτουργία στο εκκλησάκι, αλλά το πανηγύρι έχει ατονήσει.

Λαμπροτρίτη – Του Αγίου Ραφαήλ

Τη Λαμπροτρίτη γιορτάζει ο Άγιος Ραφαήλ και οι Αγιασώτες το ’χουν τάμα να πάνε με τα πόδια στο μοναστήρι του Αγίου Ραφαήλ έξω από τη Θερμή, όπου γίνεται μεγάλο πανηγύρι.

Την ίδια μέρα γίνεται λειτουργία και στο ξωκλήσι του Αγίου Ραφαήλ που είναι δίπλα στον Άγιο Νεκτάριο, στο δρόμο προς Σανατόριο (αγροτική περιοχή Φτιρίν’).

Λαμπροπέμπτη - Το πανηγύρι της Αγίας Φωτεινής (Αγιάς Φωτιάς)

Ο αείμνηστος μουσικός (βιολιτζής) της Αγιάσου Χαρίλαος Ρόδανος θυμάται: Το πανηγύρι της Αγίας Φωτεινής, της Αγιά-Φουτιάς, όπως το λέγαμε, πριν από τον πόλεμο του '40 γινόταν πολύ ωραίο, στη γραφική τοποθεσία των Λάμπου Μύλων. Τότες ζούσε εκεί ο γέρο-Παλιβάνης με την πολυμελή του οικογένεια. Με δική του πάντοτε πρωτοβουλία, τη Λαμπροπέμπτη έπρεπε να πάει από το πρωί στους Λάμπου Μύλους η ορχήστρα μας των έξι οργάνων. Όταν φτάναμε εκεί, κατευθυνόμασταν στο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, όπου γινόταν η πρωινή λειτουργία. Είχε και μέσα και απέξω πολύ κόσμο και προπαντός γυναίκες. Το ανοιξιάτικο πρωινό ήταν πολύ ευχάριστο.

Όταν τέλειωνε η λειτουργία, ξεκινούσαμε εμείς μπροστά, παίζοντας ένα εμβατήριο, και μετά ερχόταν όλη η οικογένεια του γέρο-Παλιβάνη, με αυτόν επικεφαλής και δίπλα του τον οικογενειακό του φίλο, τον υπασπιστή του Κώστα Ηλιογραμμένο (Κουντάρα). Όλη αυτή η πομπή φτάναμε στο κέντρο του χωριού, στο καφενείο των Παλιβάνηδων, όπου σταματούσαμε, για να παίξουμε. Εντωμεταξύ γέμιζε το καφενείο από κόσμο και μέσα και απέξω και άρχιζαν να του σερβίρουν τα γκαρσόνια.

Εμείς μπαίναμε στο ιδιαίτερο του καφενείου και η μεγάλη κόρη του Παλιβάνη μάς σερβίριζε το φαγητό. Ήταν πλούσιο το γεύμα μας, τυριά, μυζήθρες, γιαούρτια και άλλα. Μετά αρχίζαμε να παίζουμε και σε λίγο άρχιζαν οι χοροί. Παίζαμε μέχρι τη μια και πολλές φορές και μέχρι τις δυο μετά τα μεσάνυχτα. Ο τελευταίος χορός ήταν της οικογένειας των Παλιβάνηδων.

Κάποτε, σ' αυτό το πανηγύρι, μας πήρε έξω από το χωριό ο Κώστας Ηλιογραμμένος, ο υπασπιστής του γέρο-Παλιβάνη. Ήταν πρωί, πριν πάμε ακόμα στη λειτουργία. Αυτός κρατούσε μια μεγάλη ανθοδέσμη. Κρυφτήκαμε σε κάτι θάμνους, δίπλα στον αμαξόδρομο, με τα όργανά μας και περιμέναμε να υποδεχτούμε το γιο τον Παλιβάνη, το Νικολή, που ήταν αρραβωνιασμένος τότε με μια κοπέλα από την Πηγή. Κάποτε φάνηκε ο αραμπάς με τους αρραβωνιασμένους. Βγήκε ο Ηλιογραμμένος από την κρύπτη του και τους πρόσφερε την ανθοδέσμη. Εμείς παιανίζοντας πήραμε το δρόμο της επιστροφής... 

Λαμπροπαρασκευή – Της Ζωοδόχου Πηγής

Τη Λαμπροπαρασκευή γιορτάζει η Ζωοδόχος Πηγή. Το πρωί ψάλλεται όρθρος στην εκκλησία της Παναγίας Αγιάσου. Στη συνέχεια το εκκλησίασμα κατεβαίνει από τον κεντρικό δρόμο του χωριού στο παρεκκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής (κατά κόσμον Αγιά Σωτήρα), όπου συνεχίζεται η λειτουργία και γίνεται αγιασμός. Μετά, η πομπή, ακολουθώντας μια κυκλική πορεία, διέρχεται από τη συνοικία Απέσος και επιστρέφει στην εκκλησία της Παναγίας όπου ολοκληρώνεται η λειτουργία.

Σημειώνεται ότι η Εικόνα της Παναγίας της Αγιασώτισσας μεταφέρεται εκτός του Ιερού Προσκυνήματος μόνο δυο φορές το χρόνο. Τη Λαμπροπαρασκευή και της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (6 Αυγούστου), οπότε επαναλαμβάνεται το ίδιο τυπικό, μόνο που αυτή τη φορά μαζί με το Εικόνισμα της Παναγίας περιφέρεται και η Εικόνα του Χριστού και την πομπή συνοδεύει τοπική παραδοσιακή κομπανία. Περιφορά της Εικόνας της Παναγίας γίνεται και σε άλλες περιπτώσεις, αλλά μέσα στον αύλειο χώρο του Προσκυνήματος.

Πηγή: Παναγιώτης Μιχ. Κουτσκουδής. Νάματα από την αστείρευτη βρυσομάνα της αγιασώτικης λαογραφικής παράδοσης. Εκδόσεις Παράγραφος. Αθήνα 2022.